IV SA/Po 60/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 października 2007 r. przy udziale ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/I.Kucznerowicz /-/G.Radzicka /-/M.Dybowski Dnia [...] wpłynął do Urzędu Miejskiego wniosek A.R. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na córki S.R. i P.R., oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka i dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na P.R. Do wniosku zostały dołączone stosowne dokumenty oraz zaświadczenia. Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Inspektor Biura Świadczeń Rodzinnych przyznał wnioskowane świadczenia oraz dodatki uzasadniając, że A.K. spełnia warunki określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych). Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Biura Świadczeń Rodzinnych, na podstawie art. 20, art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 2, art. 30 ust. 5-6, art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kodeks postępowania administracyjnego) orzekł: - zwrot nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego na S.R. za okres od dnia 01 stycznia 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 344,00 łącznie z ustawowymi odsetkami, - zwrot nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego na P.R. za okres od dnia 01 stycznia 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 344,00 łącznie z ustawowymi odsetkami, - zwrot nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, P.R. w kwocie 1000 zł, łącznie z ustawowymi odsetkami, - zwrot nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem P.R. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, za okres od dnia 01 stycznia 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 3.200 zł., łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ I instancji określił, że łączna kwota do zwrotu wynosi 5.137,80 na którą składają się: 4.888,00 zł. należności głównej oraz 249,80 zł. ustawowych odsetek. Ponadto określił, że potrącanie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych następować będzie z wypłacanych świadczeń rodzinnych w okresie od 01 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji napisano, że prawo do świadczeń rodzinnych oraz dodatków zostało przyznane na podstawie złożonego wniosku. W części 4 wymienionego wniosku A.R. wystąpiła o utratę całego dochodu z roku 2004 r., wykazanego w zaświadczeniu z urzędu skarbowego z dnia 23 sierpnia 2005 r., a to z powodu uzyskania prawa do urlopu wychowawczego. Po zsumowaniu dochodu członków rodziny i potraktowaniu całego dochodu strony z roku 2004 r. jako dochodu utraconego, miesięczny dochód rodziny strony, w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 471,24 zł. – był niższy niż ustawowe kryterium uprawniające do otrzymania zasiłku rodzinnego: 504 zł. Jednakże z dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego na okres zasiłkowy 2006/2007 wynika, że na wykazany przez urząd skarbowy dochód brutto skarżącej składają się dochody z tytułu zatrudnienia u pracodawcy oraz dochody z tytułu renty rodzinnej. Po ponownym przeliczeniu dochodu A.R. w roku 2004 wynika, że dochód w rodzinie w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł 602,23 zł., zatem był wyższy niż ustawowe kryterium uprawniające do otrzymania zasiłku rodzinnego. W związku z powyższym kwoty świadczeń rodzinnych pobrane przez A.R. za okres od dnia 01 stycznia 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. stanowią kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją podlegają potrącaniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym odsetki naliczane są od dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia wydania decyzji. Dnia [...] A.R. złożyła odwołanie zarówno od wyżej opisanej decyzji jak i od noszącej tą samą datę decyzji nr [...]. Przywołaną decyzją Prezydent Miasta uchylił decyzję własną z dnia [...] nr [...] w całości i odmówił z dniem 01 stycznia 2006 r.: - prawa do zasiłku rodzinnego na S.R., - prawa do zasiłku rodzinnego na P.R., - prawa do dodatku z tytułu urodzenia P.R., - prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na P.R, przy czym decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W odwołaniu strona wskazała, że nikt nie poinformował jej, że od dochodu rodziny nie można odliczyć dochodu z renty, a kazano wpisać cały dochód utracony. We wniosku o świadczenie rodzinne strona nie znalazła żadnej informacji o sposobie odliczania dochodu utraconego z tytułu urlopu wychowawczego. Nie myślała, że oszukuje Państwo, ze popełnia przestępstwo. Decyzją [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowe świadczenia zostały przyznane w oparciu o przedłożone wraz z wnioskiem dokumenty, a z tych wynikało, że miesięczny dochód na rodzinę w rodzinie strony wynosi 471,24 zł., a kwota ta jest kwotą niższą od ustalonego w ustawie o świadczeniach rodzinnych kryterium dochodowego. Jak wynika z dokumentów zaniżenie dochodów w niniejszym przypadku nastąpiło wskutek przyjęcia do ich ustalenia wyższej kwoty jako "dochód utracony". W swoim wniosku strona nie poinformowała organu I instancji, że w skład tego dochodu wchodzi także renta rodzinna, którą strona pobierała do 01 czerwca 2006 r. Jako dochód utracony strona mogła podać jedynie utratę zarobków z tytułu zatrudnienia związaną z uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego w myśl art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponieważ ponownie przeliczony dochód wykazał, że miesięcznie w rodzinie strony przypadało, na osobę 602,63 zł., a więc więcej niż ustawowo wskazane 504 zł., pobrane świadczenia są świadczeniami nienależnymi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A.R. powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo wskazała, że została pokrzywdzona, bowiem wiedziała o fakcie przekroczenia dochodu na podstawie zaświadczeń z urzędu skarbowego za rok 2004, jednak otrzymała informację, że może to zostać uznane jako dochód utracony, jeżeli będzie przebywać na urlopie wychowawczym. Żadnych informacji nie mogła zataić, ponieważ na każde wezwanie organu I instancji stawiała się z dokumentami i składając wniosek dołączyła komplet dokumentów. Nie rozumie, dlaczego ma odpowiadać za błąd organów administracji i płacić za pomyłkę urzędnika bądź niedokładne przepisy. Dodatek pobierała również wcześniej na starszą córkę i nie było takich problemów. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że nie można uwzględnić tłumaczenia się nieznajomością przepisów lub wprowadzeniem w błąd przez pracownika, który poinformował stronę, że cały dochód utracony należy wpisać. Taka informacja była prawidłowa, gdyż wynika to z przepisów, a strona powinna wiedzieć, że nie może być utratą to, co nadal było wypłacane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Stosownie do art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 ze zm.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest jednak uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Dla istoty porządku prawnego, co podkreślano wielokrotnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jest to, aby w obrocie prawnym nie funkcjonowała decyzja przyznająca świadczenie. W niniejszej sprawie organ I instancji wydał decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń wprawdzie w odrębnej decyzji, lecz w tej samej dacie co decyzję uchylającą decyzję przyznającą świadczenie i odmawiającą przyznania świadczeń. Skarżąca od obu decyzji wniosła skargę. Rozpoznając skargę na decyzję, w której uchylono decyzję o przyznaniu świadczeń i odmawiającą ich przyznania, prowadzoną pod sygnaturą IV SA/Po 59/07 z powodów przedstawionych w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 października 2007 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zakwestionował zarówno tryb jaki zastosowano przy uchyleniu decyzji ostatecznej poprzez błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższa sytuacja powoduje, że wyeliminowano z obrotu decyzję uchylającą przyznanie świadczeń. Stąd wydanie decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń należy uznać za przedwczesne i to tym bardziej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zakwestionował zakwalifikowanie świadczeń jako takich o których mowa w art. 30 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zakwalifikowanie bowiem świadczenia za nienależnie pobrane z tych powodów, że wnoszący o ich przyznanie fałszywie zeznaje (oświadcza), posługuje się fałszywymi dokumentami bądź świadomie wprowadza organ w błąd, wymaga od organu jednoznacznego wykazania, że strona takich negatywnych czynności się dopuściła, a ustalenia organu nie mogą się opierać na przypuszczeniach, czy też chęci przerzucenia pomyłki organu na stronę. Podobnie jak w sprawie IV SA/Po 59/07, tak i w niniejszej sprawie, bez uzasadnienia nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności w myśl art. 108 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Należy zwrócić uwagę, że przy cytowaniu art. 30 ust. 3, w uzasadnieniu decyzji organu I instancji uszło uwadze organu, że przepisy art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostały znowelizowane 01 czerwca 2005 r. przez art. 27 pkt 21 lit. a-c ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej i obecnie rozpoczęcie biegu przedawnienia do ściągania należności biegnie od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, a nie jak napisano prawomocna. W powyższych okolicznościach na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ I. Kucznerowicz /-/ G. Radzicka /-/ M. Dybowski