IV SA/Wr 146/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla decyzję I i II instancji. Decyzją [...] z dnia [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. na podstawie art. 10 a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. 2005r. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) , §1 pkt 1 i 3 , §18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005r. nr 105, poz .881 z późn. zm.) oraz art. 104, art. 130§4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (teks jednolity: Dz. U. 2000r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) postanowił zmienić decyzję nr [...] z dnia [...] w ten sposób, że przyznał zaliczkę alimentacyjną na dzieci I. P. i K.P. na okres od 1 września 2005r. do 31 marca 2006r. W uzasadnieniu stwierdził, że w dniu 22 sierpnia 2005r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na dwoje dzieci I. P. i K. P. na okres zasiłkowy 2005-2006. Zgodnie z obowiązującymi przepisami przyznano wnioskodawczyni w/w świadczenie na okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. W dniu 16 sierpnia 2007r. zainteresowana dostarczyła zaświadczenie komornika sądowego z W., z którego wynika, że w marcu 2006r roku od ojca dzieci uzyskała alimenty na ich rzecz w wysokości 100.000,00 zł. W związku z powyższym Ośrodek wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zaliczki alimentacyjnej na dzieci przyznanej w okresie od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. Zgodnie z brzmieniem obowiązującego na dzień otrzymania zaległych alimentów przepisu art. 3 pkt 24e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych uzyskanie całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych miało istotny wpływ na ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, gdyż stanowiło uzyskanie dochodu i w takim przypadku zgodnie z art. 5 ust. 4a w/w ustawy należało ponownie ustalić prawo do zasiłku rodzinnego przez powiększenie dochodu rodziny o uzyskany dochód. Miesięczny dochód rodziny uzyskany w roku 2004 wynosił 6,16 zł (74,00 zł : 12 miesięcy). Po doliczeniu uzyskanych w marcu 2006 roku alimentów w wysokości 100.000,00 zł dochód ten wynosił 100.006,16 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje dochód w wysokości 33.335,39 zł (100.006,16 zł: 3 osoby). Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zaiczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 583,00 zł miesięcznie, w przypadku nie spełnienia tego kryterium zaliczka przysługuje gdy kwota przekroczenia na osobę jest niższa lub równa wysokości najniższego zasiłku rodzinnego tj. 48,00 zł, a zaliczka przysługiwała w poprzednim okresie zasiłkowym. W niniejszym przypadku kwota przekroczenia wynosiła 32.752,39 zł (33.335,39 zł - 583,00 zł) i zaliczka alimentacyjna nie przysługiwała od dnia 1 kwietnia 2006r. tj. od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu (§ 18 pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Od powyższej decyzji zainteresowana złożyła odwołanie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania. Wskazała też, że zaległe alimenty, które uzyskała w kwocie 100,000 zł stanowią świadczenie zaległe za okres 1998- 2006. Zwróciła się również o pomoc w wyegzekwowaniu nieuregulowanych należności alimentacyjnych od dłużnika, na dowód ich istnienia przedstawiła zaświadczenie komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. Po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. działając na podstawie art. 138§1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w związku z art. 10 a i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych ( Dz. U. z 2005r. Nr 86 poz. 732 z późn. zm.) orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że jak wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów skarżąca w dniu 16 sierpnia 2007 r. przedstawiła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Z., zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie, Rejonowym w W., z którego to treści wynika, że strona otrzymała zaległe alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, w styczniu 2006 r. w kwocie 800,00 zł i w marcu 2006 r. w kwocie 100.000,00 zł. Organ I instancji, mając na uwadze powyższą informację pismem z dnia 24 października 2007 r. ozn. [...], zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej na okres zasiłkowy 2005/2006. Mając tak ustalony stan faktyczny organ I instancji w dniu [...] wydał decyzję ozn. znak [...], którą zmienił decyzję z dnia [...] ozn. [...], przyznając zaliczkę alimentacyjną na dzieci: I. P. i K. P. na okres od 1 września 2005r. do 31 marca 2006r. W uzasadnieniu wskazano, że w świetle przepisów obowiązujących na dzień otrzymania przez stronę zaległych alimentów, w szczególności przepisu art. 3 pkt 24 e ustawy o świadczeniach rodzinnych, należało ponownie ustalić sytuację dochodową rodziny. Po doliczeniu dochodu związanego z uzyskaniem zaległych alimentów, dochód na osobę w rodzinie strony wyniósł 33.335,39 zł, a zatem przekroczył kwotę uprawniającą do pobierania zaliczki alimentacyjnej. W ocenie Kolegium w rozpatrywanym stanie faktycznym organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w przedmiocie ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej, zmieniając decyzję przyznającą te świadczenia. Przesłanki uzasadniające zmianę lub uchylenie decyzji ustalającej prawo do zaliczki alimentacyjnej określone zostały w przepisie art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W świetle powyższego przepisu, organ przyznający zaliczkę alimentacyjną jest uprawniony do zmiany lub uchylenia decyzji ustalającej prawo do zaliczki bez zgody strony, jeżeli po wydaniu tej decyzji nastąpi zmiana w sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo gdy strona pobrała zaliczkę nienależnie. Analizując treść tego przepisu stwierdzić należy, że ustawodawca wskazał dwie podstawy prowadzenia postępowania zmierzającego do zmiany, uchylenia decyzji przyznającej zaliczkę alimentacyjną, a mianowicie w razie wystąpienia nowych, prawnie relatywnych okoliczności faktycznych oraz w sytuacji pobrania zaliczki nienależnie. Ustawodawca nie określił przesłanek dotyczących zmian w sytuacji rodzinnej lub dochodowej strony, jak również w przedmiocie "nienależnego pobrania zaliczki", wskazał jedynie w art. 18 ust. 2 cyt. wyżej ustawy, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są z nią sprzeczne, a także przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy o świadczeniach rodzinnych to w szczególności ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku uzyskania przez członka rodziny, osobę ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego dochodu zdefiniowanego w ustawie w art. 3 pkt 24, prawo do zasiłku rodzinnego i odpowiednio do zaliczki alimentacyjnej ustala się na podstawie dochodu rodziny, osoby uczącej się lub dziecka powiększonego o uzyskany dochód. Zatem uznać należy, że uzyskanie dochodu ma wpływ zarówno na ustalenie ale również na zachowanie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Uzyskanie dochodu powoduje zmianę stanu faktycznego, następującego już po wydaniu decyzji ustalającej prawo strony do zaliczki. Stosownie do treści art. 25 ust. ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych strona jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wpłacającego świadczenia rodzinne. Aby skutecznie wyegzekwować obowiązki nałożone na stronę należy ją w sposób jasny i czytelny z nim zapoznać. Niewątpliwie w mniejszej sprawie strona została pouczona w decyzji ustalającej prawo do zaliczki alimentacyjnej, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do tejże zaliczki, zwłaszcza w sytuacji uzyskania dochodu oraz uzyskania całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach organ wypłacający zaliczkę. Wnioskodawczyni w okresie od stycznia do marca 2006 r. otrzymała zaległe alimenty w łącznej kwocie 100.800,00 zł. co, skutkowało ponownym ustaleniem dochodu rodziny i prawa do zaliczki alimentacyjnej. Zaistniała zatem okoliczność upoważniająca organ pierwszej instancji do ponownego ustalenia prawa do zaliczki. W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z wystąpieniem przesłanki prawnie relatywnej, co w świetle art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej stanowi .podstawę do zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki alimentacyjnej. W skardze na powyższą decyzję zainteresowana wniosła o jej uchylenie i zarzuciła, że narusza ona interes prawny małoletnich dzieci na rzecz których ojciec zobowiązany do łożenia alimentów uchyla się od tego obowiązku, a organy administracji nie reagują na wnioski o pomoc w ich osiągnięciu. Podniosła też, że uzyskane w marcu 2006r. zaległości alimentacyjne w wysokości 100.000 zł powinne być rozliczone na lata wstecz gdyż dotyczą zaległych alimentów za lata 1998-2005 i nie powinny być brane po uwagę jako dochód za rok 2006. Wskazała, że utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej na rzecz jej synów narusza prawo dzieci do otrzymania pomocy Państwa w sytuacji gdy zobowiązany do alimentacji ojciec uchyla się od tego obowiązku Według skarżącej MOPS w Zgorzelcu podejmuje wszelkie działania by odebrać należną jej pomoc a gdy zwraca się o pomoc w formie konkretnych działań, działania nie są podejmowane, mimo, że MOPS-owi znana jest sytuacja rodzinno majątkowa. W chwili obecnej nie otrzymuje alimentów, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie może podjąć pracy gdyż nie pozwala na to stan zdrowia, pozostaje w dalszym leczeniu. Sama wychowuje dzieci, nie ma żadnych środków na ich utrzymanie W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, a powołane przez organ I i II instancji przepisy nie mogą stanowić podstawy do zmiany decyzji nr [...] z dnia [...] przyznającej zaliczkę alimentacyjną. Wskazane przez organy przepisy art. 10a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) §1 pkt 1 i 3 , §18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005r. Nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz art. 3 pkt 24 e, art. 5 ust. 4a i art. 25 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych nie mają w niniejszej sprawie zastosowania. Zgodnie z postanowieniem art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów i w granicach prawa. Oznacza to, że każda sprawa indywidualna winna być rozpoznawana na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dacie rozstrzygania. Zatem organy wydające zaskarżone decyzje nie mogły powołać art. 3 pkt 24 e ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem utracił on moc z dniem 6 lipca 2007r.Zostal on bowiem uchylony przez art. 1 pkt 2 lit. h ustawy z dnia 24 maja 2007r., o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 109, poz. 747). Tym samym w dacie wydania zaskarżonych decyzji przepis art. 3 pkt 24 e nie obowiązywał. Przed dniem 6 lipca 2007r. przepis art. 3 pkt 24 lit. e stanowił, że uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem w całości lub części zasadzonych świadczeń alimentacyjnych. Po 6 lipca 2007r. uzyskanie w całości lub części zaległych świadczeń alimentacyjnych nie stanowi uzyskania dochodu. Tak w ocenie Sądu należy interpretować wprowadzoną przez ustawodawcę zmianę omówionego przepisu. W niespornym stanie faktycznym sprowadzającym się do zaistnienia okoliczności zapłaty przez zobowiązanego zaległych alimentów należy uznać że nie ma zastosowania również art. 5 ust. 4a o świadczeniach rodzinnych. Mówi on bowiem, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny, osobę ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego dochodu , o którym mowa w art. 3 pkt 24, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny, osoby uczącej się lub dziecka powiększonego o uzyskany dochód. Odwołuje się zatem do sytuacji wskazanych w art. 3 ust. 24 ich zaistnienie powoduje iż dochód rodziny podlega ponownemu przeliczeniu na zasadach w nim określonych. Wśród przesłanek uzasadniających przeliczenie dochodu nie występuje od 6 lipca 2007r. uzyskanie zaległych świadczeń alimentacyjnych. Z powołanych wyżej przyczyn nie ma zastosowania art. 25 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie może być przywołany §18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) Wskazuje on sposób obliczenia dochodu rodziny w przypadku uzyskania dochodu. Przepisy powyższe odnoszą się zatem do pojęcia uzyskanego dochodu, który w niespornym stanie faktycznym i prawnym w ocenie Sądu w dacie wydania zaskarżonych decyzji nie występował. Sąd rozważa powołane wyżej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na treść art. 18 §2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec członków alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) . Stanowi on, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych jeżeli nie są sprzeczne z ustawą z dnia 22 kwietnia 2005r., a także przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego. Omawiane zaś kwestie ustawa o postępowaniu wobec członków alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej nie reguluje. Dodać też należy, że art. 10 a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. nie może stanowić samodzielnej podstawy do zmiany omawianej decyzji. Brzmi on : organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że zaistniała jedna z przesłanek wymienionych w tym przepisie. Organy nie legitymują się decyzją o nienależnie pobranych świadczeniach – w tym zakresie brak jest jakichkolwiek rozważań, nie uległa zmianie sytuacja rodzinna - jak również sytuacja dochodowa nie upoważnia – co wykazywano wyżej do stwierdzenia zmiany dochodu, uzyskania dochodu. Zauważyć w tym miejscu należy iż brzmienie art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wskazuje co stanowi dochód i który stanowi, że są nimi również alimenty, musi być interpretowany łącznie z art. 3 pkt 2, który z kolei określając dochód rodzinny mówi, że pojęcie to oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jak wskazano wyżej przepis ten ma zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na treść art. 18§2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. Zatem fakt uzyskania zaległych alimentów będzie miał wpływ na dochód rodziny w roku następnym, po roku uzyskania zaległych świadczeń alimentacyjnych, a tym samym na możliwość uzyskania świadczeń alimentacyjnych. Reasumując należy uznać że, oba organy naruszyły przepisy prawa materialnego dokonując ich błędnej wykładni przy czym z uwagi na zastosowanie art. 10a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej przyjąć należy iż naruszenie to nie ma charakteru dającego podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji, ale podstawy do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W związku z tym w oparciu o art. 145§1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec jak wyżej.