IV SA/Wr 145/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego na dzieci uchyla decyzję I i II instancji. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją [...] z dnia [...] na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2003 r. Nr 228 poz. 2255 z póz. zm.), § 1 pkt 1 i 3, § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005 r. nr 105, poz.881z późn. zm.) oraz art. 104, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z póź. zm.) po rozpatrzeniu sprawy postanowił zmienić pkt 1 i pkt 2 decyzji nr [...] z dnia [...] w ten sposób, że przyznać zasiłek rodzinny na dzieci I. P. i K. P. na okres od 1 września 2005r. do 30 marca 2006r. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca w dniu 14 lipca 2005 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci I. P. i K. P. wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia przez dzieci roku szkolnego na okres zasiłkowy 2005/2006. Na podstawie złożonego wniosku i obowiązujących wówczas przepisów stwierdzono, że wnioskodawczyni była mężatką i miała wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. zasądzone alimenty na rzecz dzieci. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Ośrodek do członków rodziny nie zaliczył męża D. P. lecz wziął pod uwagę fakt, że zainteresowana ma zasądzone alimenty na dzieci. Ne tej podstawie ustalono, że rodzina składa się z trzech osób i przyznano na okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. zasiłek rodzinny na dzieci I. P. i K. P. wraz z jednorazowym dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia przez dzieci roku szkolnego. W dniu 16 sierpnia 2007r. skarżąca dostarczyła zaświadczenie komornika sądowego z W., z którego wynika, że w marcu 2006r. od ojca dzieci uzyskała alimenty na ich rzecz w wysokości 100.000,00 zł. W związku powyższym Ośrodek wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zasiłku rodzinnego na dzieci I. P. i K. P. przyznanego w okresie od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. Zgodnie z brzemieniem obowiązującego na dzień otrzymania zaległych alimentów przepisu art. 3 pkt 24e ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych uzyskanie całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych miało istotny wpływ na ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, gdyż stanowiło uzyskanie dochodu i w takim przypadku zgodnie z art. 5 ust .4a w/w ustawy należało ponownie ustalić prawo do zasiłku rodzinnego przez powiększenie dochodu rodziny o uzyskany dochód. Miesięczny dochód rodziny skarżącej uzyskany w roku 2004 wynosił 6, 16 zł (74. 00 zł; 12 miesięcy ). Po doliczeniu uzyskanych w marcu 2006r alimentów w wysokości 100.000,00 zł dochód ten wynosił 100,006,16 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje dochód w wysokości 33.335,39 zł (100.006,16 zł; 3 osoby). Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł miesięcznie, w przypadku niespełnienia tego kryterium zasiłek rodzinny przysługuje gdy kwota przekroczenia na osobę jest niższa lub równa wysokości najniższego zasiłku rodzinnego tj. 48,00 zł, a zasiłek rodzinny przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W niniejszym przypadku kwota przekroczenia wynosiła 32,831,39 zł (33.335,39 zł -504,00 zł ) i zasiłek rodzinny nie przysługiwał od dnia 1 kwietnia 2006r. tj, od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu ( §18 pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne). Od powyższej decyzji odwołanie złożyła zainteresowana i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania. Wskazała w nim, że zaległe alimenty, które uzyskała w kwocie 100.000 zł stanowią zaległości za okres 1998-2006. Zwróciła się również o pomoc w wyegzekwowaniu nieuregulowanych należności alimentacyjnych od dłużnika, a na dowód ich istnienia przedstawiła zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium odwoławcze w J.G. decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jednolity: Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 z późn. zm.) orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzono, że jak wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów skarżąca dniu 16 sierpnia 2007 r. przedstawiła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Z., zaświadczenie Komornika Sądowego przy SR w W., z którego to treści wynika, że strona otrzymała zaległe alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, w styczniu 2006 r. w kwocie 800,00 zł i w marcu 2006 r. w kwocie 100.000,00 zł. Organ I instancji, mając na uwadze powyższą informację pismem z dnia 24 października 2007r. ozn. [...], zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2005/2006. Mając tak ustalony stan faktyczny organ I instancji w dniu [...] wydał decyzję ozn. znak [...], którą zmienił decyzję z dnia [...] ozn. [...], przyznając zasiłek rodzinny na dzieci: I. P. i K. P. na okres od 2005-09-01-do 2006-03-31. W uzasadnieniu wskazano, że w świetle przepisów obowiązujących na dzień otrzymania przez stronę zaległych alimentów, w szczególności przepisu art. 3 pkt 24 e ustawy o świadczeniach rodzinnych, należało ponownie ustalić sytuację dochodową rodziny. Po doliczeniu dochodu związanego z uzyskaniem zaległych alimentów, dochód na osobę w rodzinie strony wyniósł 33.335,39 zł, a zatem przekroczył kwotę uprawniającą do pobierania zasiłku rodzinnego. W ocenie składu Kolegium orzekającego, w rozpatrywanym stanie faktycznym organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego, zmieniając decyzję przyznającą te świadczenia. Przesłanki uzasadniające zmianę lub uchylenie decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych określone zostały w przepisie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle tegoż przepisu, organ przyznający świadczenia rodzinne jest uprawniony do zmiany lub uchylenia decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych bez zgody strony, jeżeli po wydaniu tej decyzji nastąpi zmiana w sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny skutkująca utratą prawa do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo gdy strona pobrała nienależne świadczenie rodzinne. Analizując treść tego przepisu stwierdzić należy, że ustawodawca wskazał trzy podstawy prowadzenia postępowania zmierzającego do zmiany, uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, a mianowicie w razie wystąpienia nowych, prawnie relatywnych okoliczności faktycznych, a także w przypadku uzyskania przez członka rodziny prawa do świadczeń rodzinnych w innym państwie oraz w sytuacji określonej w art. 30 ust, 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie świadczeń nienależnych. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku uzyskania przez członka rodziny, osobę ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego dochodu zdefiniowanego w ustawie w art. 3 pkt 24, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny, osoby uczącej się lub dziecka powiększonego o uzyskany dochód. Zatem uznać należy, że uzyskanie dochodu ma wpływ zarówno na ustalenie ale również na zachowanie prawa do świadczeń rodzinnych. Uzyskanie dochodu powoduje zmianę stanu faktycznego, następującego już po wydaniu decyzji ustalającej prawo strony do świadczeń rodzinnych. Stosownie do treści art. 25 ust. ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych strona jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. W niniejszej sprawie strona została pouczona w decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, zwłaszcza w sytuacji uzyskania dochodu oraz uzyskania całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach organ wypłacający świadczenia rodzinne. Wnioskodawczyni w okresie od stycznia do marca 2006 r. otrzymała zaległe alimenty w łącznej kwocie 100.800,00 zł. co, skutkowało ponownym ustaleniem dochodu rodziny i prawa do zasiłku rodzinnego. Zaistniała zatem okoliczność upoważniająca organ pierwszej instancji do ponownego ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z wystąpieniem przesłanki prawnie relatywnej, co w świetle art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi podstawę do zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. System świadczeń rodzinnych stanowi jedną z form systemu zabezpieczenia społecznego realizowanego przez państwo, mającego na celu między innymi zapewnienie bezpieczeństwa socjalnego na rzecz obywateli, znajdujących się w szczególnej sytuacji materialnej. Wysokość kryterium determinującego przyznanie świadczeń rodzinnych została ustalona na poziomie zbliżonym do kryterium socjalnego, a zatem jest to pomoc skierowana do grupy osób o obniżonym poziomie materialnym. Szczególna regulacja normatywna wzruszenia decyzji ostatecznej w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych odpowiada celom systemu świadczeń rodzinnych. Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję zainteresowana wniosła o jej uchylenie i zarzuciła, że narusza ona interes prawny małoletnich dzieci, na rzecz których ojciec zobowiązany do łożenia alimentów uchyla się od tego obowiązku, a organy administracji nie reagują na wnioski o pomoc w ich osiągnięciu. Podniosła też, że uzyskane w marcu 2006r. zaległości alimentacyjne w wysokości 100.000 zł powinne być rozliczone na lata wstecz gdyż dotyczą zaległych alimentów za lata 1998-2005 i nie powinny być brane po uwagę jako dochód za rok 2006. Wskazała, że utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej na rzecz jej synów narusza prawo dzieci do otrzymania pomocy Państwa w sytuacji gdy zobowiązany do alimentacji ojciec uchyla się od tego obowiązku Według skarżącej MOPS w Z. podejmuje wszelkie działania by odebrać należną jej pomoc a gdy zwraca się o pomoc w formie konkretnych działań, działania nie są podejmowane, mimo, że MOPS-owi znana jest sytuacja rodzinno majątkowa. W chwili obecnej nie otrzymuje alimentów, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie może podjąć pracy gdyż nie pozwala na to stan zdrowia, pozostaje w dalszym leczeniu. Sama wychowuje dzieci, nie ma żadnych środków na ich utrzymanie W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, a powołane przez organ I i II instancji przepisy nie mogą stanowić podstawy do zmiany decyzji MOPS 000822/22/8/2005 z dnia 8 sierpnia 2005r. przyznającej zasiłek rodzinny. Wskazane przez organy przepisy art. 3 pkt 24e, art. 5 ust. 4 a, art. 25, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity : Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych §1 pkt 1 i 3 , §18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005r. Nr 105, poz. 881 ze zm.) nie mają w niniejszej sprawie zastosowania. Zgodnie z postanowieniem art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów i w granicach prawa. Oznacza to, że każda sprawa indywidualna winna być rozpoznawana na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dacie rozstrzygania. Zatem organy wydające zaskarżone decyzje nie mogły powołać art. 3 pkt 24 e ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem utracił on moc z dniem 6 lipca 2007r.Zostal on bowiem uchylony przez art. 1 pkt 2 lit. h ustawy z dnia 24 maja 2007r., o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym( Dz. U. Nr 109, poz. 747). Tym samym w dacie wydania zaskarżonych decyzji przepis art. 3 pkt 24 e nie obowiązywał. Przed dniem 6 lipca 2007r. przepis art. 3 pkt 24 lit. e stanowił, że uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem w całości lub części zasadzonych świadczeń alimentacyjnych. Po 6 lipca 2007r. uzyskanie w całości lub części zaległych świadczeń alimentacyjnych nie stanowi uzyskania dochodu. Tak w ocenie Sądu należy interpretować wprowadzoną przez ustawodawcę zmianę omówionego przepisu. W niespornym stanie faktycznym sprowadzającym się do zaistnienia okoliczności zapłaty przez zobowiązanego zaległych alimentów należy uznać, że nie ma zastosowania również art. 5 ust. 4a o świadczeniach rodzinnych. Mówi on bowiem, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny, osobę ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 24, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny, osoby uczącej się lub dziecka powiększonego o uzyskany dochód. Odwołuje się zatem do sytuacji wskazanych w art. 3 ust. 24, ich zaistnienie powoduje iż dochód rodziny podlega ponownemu przeliczeniu na zasadach w nim określonych. Wśród przesłanek uzasadniających przeliczenie dochodu nie występuje od 6 lipca 2007r. uzyskanie zaległych świadczeń alimentacyjnych. Z powołanych wyżej przyczyn nie ma zastosowania art. 25 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie może być przywołany §18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) Wskazuje on sposób obliczenia dochodu rodziny w przypadku uzyskania dochodu. Przepisy powyższe odnoszą się zatem do pojęcia uzyskanego dochodu, który w niespornym stanie faktycznym i prawnym w ocenie Sądu w dacie wydania zaskarżonych decyzji nie występował. W ocenie Sądu art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić samodzielnej podstawy do zmiany omawianej decyzji. Stanowi on iż organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy, której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo doświadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że zaistniała jedna z przesłanek powołanych w tym przepisie. Organy nie legitymują się decyzją o nienależnie pobranym świadczeniu – w tym zakresie brak jest jakichkolwiek rozważań, brak jest jakiegokolwiek dowodu, aby członek rodziny skarżącej nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie, nie uległa też zmianie sytuacja rodzinna- jak również sytuacja dochodowa nie upoważnia - co wykazywano wyżej- do stwierdzenia zmiany dochodu, uzyskania dochodu. Zauważyć w tym miejscu należy, że z brzmienia art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wskazuje co stanowi dochód i mówi, że są nim również alimenty, wynika, że musi być interpretowany łącznie z art. 3 pkt 2, który z kolei określa dochód rodziny i mówi, że pojęcie to oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zatem fakt uzyskania zaległych alimentów będzie miał wpływ na dochód rodziny w roku następnym, po roku uzyskania zaległych świadczeń alimentacyjnych – a tym samym na ewentualną możliwość uzyskania świadczeń rodzinnych. Reasumując należy uznać, że oba organy naruszyły przepisy prawa materialnego dokonując ich błędnej wykładni, przy czym z uwagi na zastosowanie art. 32 o świadczeniach rodzinnych przyjąć należy iż naruszenie to nie ma charakteru dającego podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji ale podstawy do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i w związku tym w oparciu o art. 145§1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak wyżej.