IV SA/Wa 681/08

Dnia 20 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2008 roku sprawy ze skargi S. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lutego 2008 roku nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia (...) stycznia 2008 roku nr (...), 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego S. T. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia (...).02.2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy poprzednio wydaną decyzję własną z dnia (...).01.2008 r., w której odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Z. z dnia (...) 05.1976 r., orzekającej o przejęciu na własność Państwa z urzędu gospodarstwa rolnego o pow. (...) ha, położonego we wsi F., gmina Z., należącego do J. T. na podstawie art. 9 i 31 ustawy z dnia 29.05.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, iż gospodarstwo rolne S. K. przejęte zostało z urzędu na własność Państwa za rentę, na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, jako wykazujące niski poziom produkcji przy jednoczesnym przekroczeniu przez właściciela tego gospodarstwa 60 roku życia. Z protokołu lustracji gospodarstwa z dnia 10.04.1976 r. wynikało bowiem, iż niski poziom produkcji roślinnej i zwierzęcej w tym gospodarstwie spowodowany był zaniedbaniem oraz brakiem rąk do pracy. Grunty leżały odłogiem, natomiast poza czterema sztukami bydła brak było jakiegokolwiek innego inwentarza żywego. Z protokołu tego wynika nadto, iż nie korzystano ze środków ochrony roślin, nie stosowano nawozów mineralnych oraz nie odnawiano zbóż i sadzeniaków. Nadto na gospodarstwie ciążyło zadłużenie wynoszące 30,1 % jego wartości. W ocenie Ministra przyczyny, które doprowadziły do takiego stanu przejętego gospodarstwa nie mogą ważyć na podjętym rozstrzygnięciu, bowiem nie wpływają na spełnienie przesłanek z art. 9 ust. 2 cyt. ustawy. Skarżący zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i we wniesionej skardze stwierdził, iż jego ojciec jeszcze przed przejęciem tego gospodarstwa był rencistą, a mianowicie od 1967 r. pobierał rentę pracowniczą i ten stan rzeczy nie uległ zmianie po przejęciu tego gospodarstwa. Zarzucił, iż decyzja z 1976 r. nie wskazywała, która część art. 9 cyt. ustawy była podstawą przejęcia. Z lapidarnego uzasadnienia wynikało tylko, iż przyczyna przejęcia był wiek właściciela i brak następcy. W postępowaniu tym nie ustalano nawet, czy J. T. miał następców. Podniósł także, iż winien zajść skutek przewidziany w pkt. 5 decyzji z 1976 r. mówiący, iż wykonanie tej decyzji może nastąpić z chwilą uprawomocnienia się decyzji w sprawie renty za przejęte gospodarstwo, ta zaś nie została wydana. Stwierdził także, iż nie ustalano, czy protokół lustracyjny był sporządzony rzetelnie, a w jego i jego rodzeństwa przekonaniu tak nie było. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie jakkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem przy wydawaniu obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co obligowało Sąd do ich uchylenia. Powołane decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostały przy dokonywaniu oceny legalności decyzji Naczelnika Gminy w Z. z dnia (...).05.1976 r. w trybie w art. 156 i nast. Kpa. Rolą organu nadzoru było zatem ustalenie, czy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w J. z dnia (...) maja 1976 r. wydana została przy spełnieniu wszystkich warunków prawnie określonych, wynikających z obowiązujących ówcześnie aktów prawnych stanowiących podstawę do jej wydania, a w szczególności, czy spełnienie tych warunków zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane. Organ nadzoru nie ocenia więc spełnienia przesłanek do przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, lecz stwierdza, czy organ wydający decyzję o przejęciu gospodarstwa, w wystarczający sposób ustalił zaistnienie wszystkich przesłanek do wydania takiej decyzji. Prowadzenie postępowania w tym przedmiocie musi jednakże poprzedzić właściwe wskazanie wszystkich jego stron. Poza następcami prawnymi byłego właściciela przejętego gospodarstwa muszą to być zatem także osoby lub inne podmioty, którym służy obecnie prawo własności lub użytkowania wieczystego gruntów wchodzących wówczas w skład tego przejętego gospodarstwa. W niniejszym postępowaniu tak jednakże nie uczyniono i obecnie władający tymi gruntami nie zostali powiadomieni o jego prowadzeniu. Rozważania zmierzające do oceny, czy zakwestionowaną dopiero w trybie nadzwyczajnym decyzję z 1976 r. o przejęciu tego gospodarstwa wydano z rażącym naruszeniem prawa - zważywszy, iż podstawą prawną jej wydania był art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118), według którego gospodarstwo rolne obejmujące wszystkie nieruchomości wchodzące w jego skład o powierzchni co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów - należało prowadzić po zapewnieniu udziału w tym postępowaniu wszystkim jego stronom. Nadmienić przy tym trzeba, iż uprzednio długo toczyło się postępowanie mające wyłonić organ właściwy do kontroli istnienia przesłanek nieważnościowych decyzji Naczelnika Gminy w Z. z dnia (...).05.1976 r., orzekającej o przejęciu na własność Państwa z urzędu gospodarstwa rolnego o pow. 9...) ha, położonego we wsi F., gmina Z., należącego do J. T.. Powstały spór kompetencyjny rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17.10.2007 r., sygn. akt I OW 72/07 wskazując Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zatem w kwestii właściwości Ministra do rozpoznania tej sprawy skład orzekający jest związany. Należy zatem stwierdzić, że obecni właściciele, użytkownicy wieczyści nieruchomości pochodzących z przejętego gospodarstwa są niewątpliwie stronami tego postępowania nadzorczego. Przymiot strony takiego postępowania służy bowiem nie tylko następcom prawnym byłego właściciela, ale i innym podmiotom, o ile wydane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie może godzić w prawem chronione interesy tych podmiotów, poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących im praw. Stroną postępowania administracyjnego czyni więc już sama możliwość wydania decyzji mogącej dotyczyć praw i obowiązków danej osoby. Nie można zatem przysługiwania przymiotu strony oceniać przez pryzmat skonkretyzowanego już sposobu rozstrzygnięcia sprawy, skoro konkretyzacja tego sposobu następuje dopiero po przeprowadzeniu całego postępowania dowodowego, a przymiot strony legitymuje do udziału właśnie w tym postępowaniu, przy dokonywaniu wszystkich jego czynności, zanim organ orzekający wyda konkretne rozstrzygnięcie. Mając to na uwadze stwierdzić należy, iż obecni właściciele nieruchomości pochodzących z przejętego gospodarstwa są stronami postępowania o ocenę legalności decyzji Naczelnika Gminy w Z. z dnia (....).05.1976 r., orzekającej o przejęciu na własność Państwa z urzędu gospodarstwa rolnego o pow. (...) ha, położonego we wsi F., gmina Z., należącego uprzednio do J. T., skoro jednym z możliwych rozstrzygnięć - choćby tylko hipotetycznym - może być negatywna ocena legalności powołanej decyzji, co z kolei wymagałoby ustalenia jej wpływu na przysługujące obecnie tym podmiotom prawa do nieruchomości. Powyższe świadczy więc o naruszeniu przez organ nadzoru art. 10 § 1 i art. 61 § 4 w zw. z art. 28 Kpa, w wyniku błędnej ich wykładni, a przez to stworzeniu podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego, skoro w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją nie brali udziału obecni właściciele nieruchomości pochodzących z przejętego gospodarstwa rolnego. Wskazać także należy, iż w postanowieniu Sądu Rejonowego w (...) o stwierdzeniu nabycia spadku po byłym właścicielu tego majątku z dnia (...).11.2003 r., sygn. akt (...) figuruje m. in. wnuczka E. G., a decyzje Ministra kierowane są do A. G. nie figurującej w tym postanowieniu. Brak nadto dowodu doręczenia jej obu tych decyzji. Jednocześnie nie ma w aktach sprawy stosownego pełnomocnictwa, postanowienia spadkowego, a nawet notatki wskazującej z jakiej przyczyny do A. G. kierowane są te decyzje, a nie do E. G. na co wskazywałoby postanowienie spadkowe z dnia (...).11.2003 r. W ponownie prowadzonym postępowaniu również ta kwestia winna zostać właściwie udokumentowana. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ orzekający dokona oceny wykazania spełnienia wszystkich przesłanek do przejęcia gospodarstwa rolnego przy wydaniu decyzji z dnia (...) maja 1976 r., zapewniając udział w postępowaniu wszystkim jego stronom, także więc obecnym właścicielom nieruchomości pochodzących z przejętego gospodarstwa.