II SA/Lu 328/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 25 [...] 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję własną z dnia 14 [...] 2008 r. odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Kolegium z dnia 26 kwietnia 2006 r. o przyznaniu A. K. świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że brak jest podstaw prawnych do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną dnia 26 kwietnia 2006 r. Kolegium stwierdziło, iż w sprawie tej nie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania z art. 145a k.p.a., gdyż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. P 28/07, orzekał o niezgodności z Konstytucją art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jedynie w zakresie dotyczącym przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 16 tej ustawy, a nie dotyczył przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podniósł, iż nie jest on uprawniony do orzekania wbrew brzmieniu obecnie obowiązującego przepisu prawa, ani nie posiada uprawnień do ustalania zgodności lub niezgodności danej normy z Konstytucją. W tej sytuacji w ocenie Kolegium brak było podstaw do wznowienia postępowania. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożyła A. K., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Skarżąca podkreśliła, iż w świetle wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. P 28/07, należało wznowić postępowanie administracyjne zakończone decyzją Kolegium wydaną na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. Trybunał Konstytucyjny nie wykluczył bowiem, iż sądy administracyjne będą dokonywały takiej, jak w powołanym orzeczeniu Trybunału, wykładni art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stosunku do świadczeń rodzinnych innych niż zasiłek pielęgnacyjny, w celu wyeliminowania stanu nierówności prawnej powstałego w wyniku powołanego wyroku Trybunału. Zdaniem skarżącej skoro Trybunał Konstytucyjny dopuścił stosowanie wskazanej w powołanym orzeczeniu interpretacji art. 24 ust. 2 ustawy nie tylko do zasiłku pielęgnacyjnego, ale również do świadczenia pielęgnacyjnego, to jej skarga winna być uwzględniona. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Ostateczną decyzją z dnia 26 kwietnia 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 15 września 2005 r., przyznającą A. K. świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 420 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2005 r. do 31 marca 2006 r. z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Lu 582/06, oddalił skargę A. K. na powołaną wyżej decyzję Kolegium z dnia 26 kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że decyzje organów o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2005 r., czyli od miesiąca, w którym złożony został wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a nie od dnia 2 marca 2004 r., czyli od daty złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, są prawidłowe. Sąd podkreślił, że sprawa o ustalenie stopnia niepełnosprawności i sprawa o przyznanie określonego świadczenia rodzinnego to dwie odrębne sprawy administracyjne, rozpatrywane przez różne organy administracji publicznej. Oceny tej nie zmienia fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazał, że organ przyznający świadczenie pielęgnacyjne zobowiązany był przyznać je, zgodnie z obowiązującymi przepisami, od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia. Skarżąca domaga się wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o podstawę wskazaną w art. 145a § 1 k.p.a. W świetle art. 145a § 1 i § 2 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Organ właściwy w sprawie wznowienia, tj. organ, który w sprawie wydał decyzję w ostatniej instancji, w drodze decyzji odmawia wznowienia postępowania (art. 149 § 3 i art. 150 § 1 k.p.a.). Skarżąca jako podstawę wznowienia postępowania wskazała wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 23 października 2007 r., sygn. P 28/07 (Dz. U. Nr 200, poz. 1446, OTK-A 2007 nr 9, poz. 106). W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził, że art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż decyzja ostateczna tego organu z dnia 26 kwietnia 2006 r. rozstrzygała inną sprawę niż zagadnienie, będące przedmiotem wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok ten dotyczył przepisu art. 24 ust. 2 ustawy w odniesieniu do zasiłku pielęgnacyjnego, nie dotyczył zaś świadczenia pielęgnacyjnego, które zostało przyznane skarżącej powołaną decyzją z dnia 26 kwietnia 2006 r. Zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne stanowią dwa różne rodzaje świadczeń rodzinnych uregulowanych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zasiłek pielęgnacyjny przyznawany jest, w myśl art. 16 ust. 1 ustawy, w celu częściowego pokrywania wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek ten przysługuje osobom dotkniętym niepełnosprawnością lub będącym w podeszłym wieku, wskazanym wart. 16 ust. 2 i 3 ustawy, o ile nie zachodzą przesłanki wyłączające przyznanie tego świadczenia z art. 16 ust. 5 i 6 ustawy. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznawane jest nie "na osobę" wymagającą wychowania, utrzymania lub opieki, lecz samej osobie pozostającej w trudnej życiowej sytuacji, "na siebie", niezależnie od jej sytuacji ekonomicznej (por. A. Korcz, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007, s. 263). Świadczenie pielęgnacyjne ma inny charakter, gdyż przyznawane jest osobie sprawującej opiekę nad inną osobą (dzieckiem) z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przy tym - w odróżnieniu od zasiłku pielęgnacyjnego - uzależnione od dochodu na członka rodziny (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2006 r., I OSK 114/06, LEX nr 290661; A. Korcz, W. Maciejko, jw., s. 272). Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w art. 17 ust. 1 ustawy. Stosownie do tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli matka, ojciec lub opiekun faktyczny nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Podstawową zatem przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę na dzieckiem. Sam fakt niepełnosprawności dziecka nie rodzi jeszcze, tak jak ma to miejsce w przypadku zasiłku pielęgnacyjnego, uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Nawet w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego (art. 17 ust. 5 pkt 1), a także gdy osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko (art. 17 ust. 5 pkt 3) lub prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 ustawy, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie (art. 17 ust. 5 pkt 4). Niepełnosprawność jest zatem wprawdzie przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak o jego przyznaniu decydują okoliczności dotyczące osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem, nie związane wprost z niepełnosprawnością dziecka. Data złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności czy data ustalenia niepełnosprawności dziecka nie mają znaczenia przesądzającego dla ustalenia daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyduje bowiem data rezygnacji z zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane przed rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ani przed złożeniem oświadczenia o niepodejmowaniu zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Decydujące znaczenie ma zatem data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem. W tej sytuacji, do świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą mieć zastosowania zasady wykładni dotyczące zasiłku pielęgnacyjnego, a w szczególności powoływane przez skarżącą zasady wykładni wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. Trybunał stwierdził, że "nie jest wykluczone – zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy na skutek wydania tego orzeczenia – że sądy, orzekając w sprawach innych zasiłków, dokonają stosownej wykładni tego przepisu, wykorzystując art. 8 Konstytucji". Wskazania zawarte w wyroku Trybunału dotyczyć mogą jedynie świadczeń, których istota, przesłanki i zasady przyznawania są takie same lub bardzo podobne do zasiłku pielęgnacyjnego, nie można jednak wykładni tej stosować do świadczeń o innym charakterze, przysługujących podmiotom innym niż niepełnosprawne dziecko i uzależnionych od spełnienia innych przesłanek. Należy ponadto zauważyć, że zaskarżona decyzja została wydana w nadzwyczajnym trybie weryfikacji decyzji ostatecznej, tj. w trybie wznowienia postępowania administracyjnego. Przesłanki wznowienia postępowania, właśnie z uwagi na nadzwyczajny charakter tego postępowania, powinny być interpretowane ściśle. Interpretacja rozszerzająca nie jest w tym przypadku dopuszczalna. Dlatego za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. nie dawał podstawy do wznowienia postępowania, nie dotyczył bowiem sprawy zakończonej decyzją ostateczną z dnia 26 kwietnia 2006 r. Jego powołanie przez skarżącą nie mogło być zatem uznane za powołanie podstawy wznowienia postępowania określonej w art. 145a § 1 k.p.a. Brak w tej sytuacji podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).