IV SA/Po 111/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. z dnia [...] r. nr [...] /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski Decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...] organ postanowił nie przyznać Skarżącej M.P. zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz D. i P. P., z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Organ przedstawił w uzasadnieniu stosowne wyliczenia. Od powyższej decyzji odwołanie z dnia [...] r. wniosła Skarżąca, wskazując na nieprawidłowość w obliczeniach organu, polegającą na nieuwzględnieniu dochodu Jej małżonka, który potraktowano jako dochód zerowy. Tymczasem dochód Jej małżonka stanowi wartość ujemną w dochodzie rodziny. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymując argumentację z decyzji pierwszoinstancyjnej. Wskazano, iż w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego, Skarżącej nie przysługuje prawo do zasiłku, a w konsekwencji Skarżąca nie może ubiegać się o przyznanie dodatków do niego, ponieważ przyznanie dodatków jest zależne od przyznania prawa do zasiłku rodzinnego. Skargę z dnia [...] r. złożyła Skarżąca, podnosząc, iż nie zgadza się z wyeliminowaniem dochodu małżonka z dochodu rodziny. Wskazano, iż po odjęciu poniesionych kosztów ZUS, dochody małżonka stanowią kwotę ujemną, a to dlatego, że zostały one faktycznie poniesione i umniejszyły dochód rodziny. Uwzględnienie tego ujemnego dochodu spowodowałoby spełnienie kryterium dochodowego. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] r., przywołano argumentację z uzasadnień decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych powodów, niż wskazuje Skarżąca. 1.Zgodnie z art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi DZ. U. z 2002r nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej ppsa). Zgodnie z art. 135 ppsa, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zdaniem Sądu, głównym błędem tak Organu I jak i II instancji było to, iż wyliczając i przyjmując, że dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę w roku [...] wynosi [...] zł i w związku z tym odmawiając Skarżącej przyznawania żądanych świadczeń z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, nie rozważono, czy w danej sprawie nie znajduje zastosowania art. 5 ust. 3 uśr. Zwraca uwagę fakt, iż kwota [...] zł przekracza kryterium dochodowe (504,00 zł) w niewielkim tylko stopniu. Jednocześnie Sąd stwierdził, iż oba Organy popełniły błąd w matematycznym wyliczenia kwoty dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w roku [...]. Sąd wskazuje również, iż nie jest błędem przyjęcie przez Organy ujemnego dochodu małżonka Skarżącej jako kwoty 0,00 zł, a w konsekwencji nieumniejszenie o ujemną kwotę dochodu rodziny. 2. Zgodnie z art. 5 ust. 1 uśr, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł.. Dodatki do zasiłków przysługują w razie spełnienia określonych w ustawie przesłanek jedynie w sytuacji, gdy spełnione zostały przesłanki do przyznania zasiłku rodzinnego. W świetle powyższego, rozpatrując wniosek Skarżącej, w pierwszej kolejności należało wyjaśnić, czy spełnione zostały kryteria dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku rodzinnego. W tym zakresie Sąd ustosunkuje się do przeprowadzonych przez Organy wyliczeń dochodu rodziny, wcześniej jednak oceni prawidłowość przyjęcia kwoty "zerowej" jako dochodu męża Skarżącej. Jest to bowiem kwestia sporna między stronami. Według Skarżącej, Oba Organy nie uwzględniły dochodu męża T.P., przyjmując – jako Jego dochód - kwotę "zerową", gdy tymczasem dochód męża w roku [...] był "ujemny". Skarżąca w skardze pisze: "Nie zgadzam się z wyeliminowaniem dochodu małżonka z dochodu rodziny z powodu tego, że po odjęciu poniesionych kosztów ZUS dochody małżonka stanowią kwotę ujemną, a to dlatego, że zostały one faktycznie poniesione i umniejszyły dochód rodziny." W odwołaniu zaś wskazuje się na różnice między obliczeniem Organu I instancji i danymi zawartymi w zaświadczeniu wydanym przez Urząd Skarbowy. Z kolei Organy w tej spornej kwestii powołują się na wskazane przepisy uśr i Zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o dochodach opodatkowanych na zasadach ogólnych za rok [...] z [...] r. W efekcie Organy przyjmują, iż dochód męża Skarżącej w roku [...] był "zerowy". Uwzględniając powyższe, Organy wyliczyły dochód na osobę w rodzinie Skarżącej na kwotę [...] zł. Wobec powyższych ustaleń, Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych, a Organ II instancji utrzymał ww. decyzję w mocy. Odnosząc się do argumentacji Organów w kwestii "zerowego" dochodu męża Skarżącej, należy stwierdzić, że jest ona niepełna. Wiąże się to z tym, iż w sprawie nie wykorzystano całego zebranego materiału dowodowego, zaś z przywołanych przepisów nie wynika wprost, w jaki sposób obliczać dochód w sytuacji takiej, w jakiej znalazł się mąż Skarżącej. Należy przy tym wskazać, iż w ww. zaświadczeniu nie wskazuje się wprost na "ujemną" kwotę dochodu męża Skarżącej. Wobec powyższego, wniosek taki, z powołaniem się wyłącznie na przepisy uśr, nie jest należycie umotywowany, tym samym, nie jest oczywisty. Nie znaczy to jednak, że jest on nieprawidłowy. Oba Organy pomijają, znajdujący się w aktach dokument PIT-36: "Zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...]", a także zasady obliczania dochodu, w przypadku, gdy różne są źródła jego pochodzenia. W zakresie spornej kwestii Sąd podnosi, iż sytuację finansową rodziny Skarżącej w [...] r. obrazuje nie tylko zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o dochodach opodatkowanych na zasadach ogólnych za rok [...], wydane [...] r., ale także znajdujący się w aktach dokument PIT-36: "Zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...]." Według danych PIT-36, głównym źródłem przychodu męża Skarżącej jest działalność gospodarcza ([...] zł). Działalność ta przyniosła stratę w wysokości [...] zł). Zgodnie z zasadami prawa podatkowego, należy wyjaśnić, że straty z działalności gospodarczej nie rozlicza się z dochodami z innych źródeł. Strata ta jest odliczana od dochodu osiągniętego jedynie z tej działalności. Wykazana w PIT-36 w poz. 123 suma ( [...]) jest dochodem podatkowym, pomimo zaistnienia "matematycznej" straty. Taki dochód umniejsza się m. in. o składki na ubezpieczenie społeczne i wówczas osiąga się podstawę opodatkowania, która nie może jednak być liczbą ujemną. Wynika to wprost z wpisu pod poz. 136 PIT-36; mianowicie, w odniesieniu do męża Skarżącej, w rubryce: dochód po odliczeniu dochodu zwolnionego, strat i składek na ubezpieczenia społeczne widnieje wpis "0,00". Podsumowując powyższe, zdaniem Sądu, Organy prawidłowo przyjęły, iż dochód męża Skarżącej jest "zerowy", natomiast niewłaściwie swój wniosek uzasadniły. Nadto, jak wskazywano, Zdaniem Sądu, organy nieprawidłowo obliczyły wysokość dochodu rodziny Skarżącej, opierając się na ww. zaświadczeniu o dochodzie wydanym w dniu [...] r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P-W. Stosownie do art. 3 uśr organy słusznie uznały, iż od dochodu Skarżącej należy odjąć należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. A zatem, zgodnie z treścią zaświadczenia – od kwoty [...] zł należało odjąć [...] zł oraz [...] zł. Jednak popełniono błąd w obliczeniach i uzyskano, jako wynik powyższego odejmowania kwotę [...]. W rzeczywistości jest to kwota [...] zł. W konsekwencji miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi – nie jak wskazały Organy [...]zł – ale [...] zł. W istocie jednak, prawidłowe wyliczenie również prowadzi do wniosku, iż zostało przekroczone kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1. Zdaniem Sądu zatem ów błąd rachunkowy, będąc wprawdzie uchybieniem, nie wpłynął na wynik postępowania organu w sposób, który byłby niekorzystny dla strony, a prawidłowe wyliczenie kwoty dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, nie zmieniłoby toku rozumowania Organów, które nie uwzględniły treści art. 5 ust. 3 uśr w swoich rozstrzygnięciach. Nieuwzględnienie ww. przepisu stanowi główną wadę zaskarżonych decyzji. 3. Zgodnie z zawartą art. 5 ust. 3 uśr regulacją, w przypadku gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalony, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Użyte w tym przepisie pojęcie "dochód rodziny" musi być rozumiane jako przeciętny miesięczny łączny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Pojęcie to musi być interpretowane tak, jak regulacji zawartej w art. 5 ust. 1 ustawy, gdzie jest mowa o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę jako kryterium uzasadniającym przyznanie zasiłku rodzinnego. W przedmiotowej sprawie dochód rodziny przekroczył kwotę 504 zł o – zdaniem Organu – [...] zł (w istocie o [...]), a więc o mniej niż wynosi najniższy zasiłek. Zgodnie z par. 1 rozporządzenia RM z dnia 18 lipca [...] r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U.06.130.903), wysokość zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, od dnia 1 września [...] r. wynosi miesięcznie 48,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia; 64,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 18 roku życia; 68,00 zł na dziecko w wieku powyżej 18 roku życia do ukończenia 24 roku życia. Tak więc, obowiązkiem organów była ocena wniosku Skarżącej przez pryzmat art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem wielkości wskazanych w rozporządzeniu. Podkreślić przy tym trzeba, że w myśl art. 5 ust. 3 uśr, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym, co nie może być utożsamiane z faktycznym pobieraniem w poprzednim okresie zasiłkowym zasiłku rodzinnego. Pobierać świadczenie i mieć do niego prawo to nie są tożsame sytuacje. Świadczenie jest pobierane, jeżeli przysługuje, ale dopuszczalna jest sytuacja, że z przyznanego prawa uprawniony świadczeniobiorca nie korzysta, np. z tego powodu, że nie wie o danym uprawnieniu. Dotyczy to zwłaszcza świadczeń przyznawanych na wniosek o wypłatę dodatku mieszkaniowego lub jak w tym przypadku o zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego, do których prawo - zgodnie z art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych - jest ustalane na podstawie wniosku osoby uprawnionej. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 101/07, nr LEX nr 321793) W związku z normą zawartą w art. 5 ust. 3 należy zwrócić uwagę jeszcze na jedną kwestię. Otóż przepis nie pozostawia do uznania organów rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania zasiłku rozdzianego w przypadku, gdy spełnione zostaną przesłanki w nim wymienione, ale nakłada na organ obowiązek przyznania świadczenia ("zasiłek rodzinny przysługuje"). Należy dodać, iż organ na wezwane Sądu udzielił informacji, iż Skarżąca nie pobierała zasiłku rodzinnego w poprzednim okresie zasiłkowym (art. 5 ust. 3 zd. 1 in fine), co nie jest jednoznaczne – jak wskazano powyżej – z "nie przysługiwaniem" prawa do tego zasiłku. 3. W związku z wyżej wskazanymi naruszeniami należy wskazać także na następujące naruszenia proceduralnoprawne. Organ tak I, jak i II instancji nie dopełnił ciążących na nim obowiązków, wynikających w szczególności z art. 7, 8, 11, 77 i 107 kpa. W szczególności organy muszą podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; nadto prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli; organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy aby w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu; w sposób wyczerpujący winny zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; zaś decyzja powinna zawierać prawidłowe uzasadnienie faktyczne zawierające wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz uzasadnienie prawne zawierające wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z naruszeniem wskazanych przepisów Organ I i II instancji nie wyjaśniły, dlaczego przyjęły, że dochód T.P. należy uznać za dochód zerowy i nie uwzględniać go w dochodzie rodziny jako wartości ujemnej; poprzestały na autorytatywnym stwierdzeniu. W istocie zatem nie rozpatrzono zarzutów odwołania, w którym podnosi się, że dochód ujemny winien być zaliczony do dochodu rodziny i go umniejszyć. Uzasadnienia decyzji są dość lakoniczne i ogólnikowe, a w konsekwencji nie spełniają wymogów z 107 § 1 i 3 kpa. Głownie jednak z uwagi na pominięcie regulacji art. 5 ust. 3 uśr, decyzje nie mogły się ostać. Ponownie rozpatrując sprawę, organy winny uwzględnić powyższe wytyczne i ustalić w sposób wskazany w wyroku dochód rodziny Skarżącej na użytek regulacji zawartej w art. 5 ust. 3 ustawy, a następnie rozstrzygnąć wniosek w zakresie każdego z dochodzonych świadczeń. Należy ponadto wyeliminować wskazane uchybienia przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego. Z podniesionych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzeczono jak w sentencji wyroku. Izabela Kucznerowicz Bożena Popowska Maciej Dybowski