I SA/Bk 533/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński,, sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 lutego 2009 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącego K. K. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z [...] lipca 2007 r., nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. zawiesił postępowanie egzekucyjne, prowadzone wobec majątku K. K. w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z [...] marca 2008 r., wydanej w przedmiocie podatku akcyzowego za niektóre miesiące 2004 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie ulega zawieszeniu z uwagi na wniosek wierzyciela – Dyrektora Izby Celnej w B., w związku z uchyleniem wspomnianej decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. K. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 56 § 3, art. 56 § 1 pkt 1 oraz art. 59 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej powoływanej jako u.p.e.a. Zdaniem strony w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, a nie jego zawieszenia. Z powyższym nie zgodził się Dyrektor Izby Skarbowej w B., który postanowieniem z [...] września 2008 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podkreślił, iż w niniejszej sprawie zawieszenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło na wniosek wierzyciela, a zgodnie z art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. taki wniosek jest dla organu egzekucyjnego wiążący, ponieważ dysponentem postępowania egzekucyjnego jest wierzyciel. Przepis art. 56 § 1 u.p.e.a. nie uprawnia organu egzekucyjnego do dokonania oceny przyczyn wystąpienia przez wierzyciela o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i nie przewiduje możliwości zakwestionowania zasadności wystąpienia przez wierzyciela z żądaniem zawieszenia tego postępowania. Odnosząc się do podnoszonej kwestii istnienia w tej sprawie przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ stwierdził, że przedmiotem postępowania zażaleniowego nie jest sprawa umorzenia postępowania egzekucyjnego lecz jego zawieszenia. Zakres orzeczenia wydanego w drugiej instancji winien być tożsamy z zakresem orzeczenia wydanego w pierwszej instancji, dlatego organ odwoławczy nie może orzekać w zakresie innym niż to uczynił przed nim organ orzekający w pierwszej instancji. Skoro więc w niniejszej sprawie organ egzekucyjny postanowieniem [...] lipca 2008 r. orzekł o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, to także postanowienie wydane w postępowaniu zażaleniowym winno dotyczyć kwestii zasadności zawieszenia postępowania egzekucyjnego, a nie jego umorzenia. W złożonej do tut. Sądu skardze na powyższe postanowienie pełnomocnik K. K. zarzucił temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów: - art. 3 § 1 u.p.e.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w tej sprawie zachodzą podstawy do prowadzenia egzekucji; - art. 6 § 1 w zw. z art. 1a pkt 13 i art. 1a pkt 20 u.p.e.a., poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że mimo uchylenia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe będące przedmiotem egzekucji, w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym Dyrektor Izby Celnej w B. nadal posiada status wierzyciela, a K. K. zobowiązanego; * art. 26 § 1 w związku z art. 27 § 1 pkt 3 i pkt 6 u.p.e.a., poprzez ich nieprawidłową wykładnię, polegającą na przyjęciu, że decyzja określająca zobowiązanie podatkowe, następnie uchylona przez organ wyższej instancji, nadal stanowi podstawę prawną prowadzenia egzekucji administracyjnej zgodnie z tymi przepisami; * art. 29 § 1 u.p.e.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w tej sprawie egzekucja jest dopuszczalna; * art. 56 § 3 oraz art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w tej sprawie zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego; - art. 59 § 1 pkt 2 in fine lub pkt 7 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie, pomimo ewidentnego zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W oparciu o te zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych postanowień. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu swego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Problem dopuszczalności zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy z obrotu prawnego wyeliminowany został akt administracyjny stanowiący podstawę wystawienia tytułów wykonawczych był już przedmiotem rozważań tut. Sądu w sprawie prowadzonej z udziałem tych samych stron procesowych i rozstrzygniętej wyrokiem z 2 lutego 2002 r. o sygn. akt I SA/Bk 452/08. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela zaprezentowane tam stanowisko. Nie budzi wątpliwości, że wniosek wierzyciela stanowi w świetle art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przesłankę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Niemniej jednak organ egzekucyjny powinien pamiętać, że istota zawieszenia postępowania egzekucyjnego polega na przerwaniu na pewien czas biegu postępowania, w związku z zaistnieniem określonych przesłanek, powodujących przejściowy brak możliwości jego dalszego kontynuowania. Jedynie przejściowa niemożność prowadzenia postępowania egzekucyjnego powinna stanowić podstawę do jego zawieszenia, jeżeli zaś taka przeszkoda ma trwały charakter i dodatkowo jest wskazana w art. 59 § 1 u.p.e.a., wówczas powinna stanowić przesłankę do umorzenia toczącego się postępowania egzekucyjnego. Istotne jest, że nie tylko na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, ale również z urzędu, organ egzekucyjny ma obowiązek umorzenia prowadzonego postępowania, w razie zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Należy wskazać, że według art. 1 u.p.e.a. ustawa określa sposób postępowania wierzyciela w przypadku uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków wymienionych w art. 2 tejże ustawy. Wśród obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej, ustawodawca wskazał m.in. podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). Z kolei tytuł wykonawczy zawiera między innymi treść podlegającego egzekucji obowiązku, jego podstawę prawną oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie - art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Tym samym należy przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym zmierzającym do przymusowego wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym, określonego w decyzji, wystawia się tytuł wykonawczy, którego podstawę prawną stanowi ta właśnie decyzja. W przypadku zatem decyzji wydanej w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego, decyzja daje oparcie dla dochodzenia należności z niej wynikającej i nieuiszczonej dobrowolnie przez podmiot zobowiązany. W trakcie postępowania egzekucyjnego, stan istniejący w dacie początkowej tego postępowania może jednak ulec zmianie. Jeśli zmiana ta sprawia, że od pewnego momentu przestaje w ogóle istnieć decyzja określająca zobowiązanie podatkowe (tak się dzieje, gdy w postępowaniu odwoławczym organ podatkowy wyda decyzję uchylającą dotychczasową decyzje i przekaże sprawę do ponownego rozpatrzenia), to brak jest podstaw do trwania postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji, wynikający z takiej decyzji obowiązek o charakterze pieniężnym przestaje istnieć, a zatem jest to trwała przeszkoda w kontynuowaniu postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie danej decyzji. Warunkiem koniecznym prowadzenia postępowania egzekucyjnego w płaszczyźnie podatków jest istnienie decyzji, z której wynika obowiązek pieniężny lub deklaracji (zeznania) podatkowego, będącego źródłem ciążącego na stronie obowiązku. Ten warunek w przedmiotowej sprawie odpadł wraz z uchyleniem decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z [...] marca 2008 r. W tej sprawie organ egzekucyjny, wobec uchylenia decyzji stanowiącej podstawę prowadzenia postępowania egzekucyjnego, utraciły możność żądania przymusowego spełnienia ciążącego na skarżącym obowiązku, bowiem nie można żądać od skarżącego wykonania "czegoś" bliżej nieokreślonego. Strona nie ma także możliwości samoistnego wykonania obowiązku niesprecyzowanego władczym działaniem organu podatkowego. W takiej sytuacji pojawia się negatywna przesłanka uniemożliwiająca prowadzenie egzekucji ze względów przedmiotowych. W sytuacji, gdy odpadła podstawa prowadzenia postępowania egzekucyjnego, postępowanie to powinno być umorzone, a nie zawieszone. Bez względu na wniosek wierzyciela o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie jest zwolniony od obowiązku badania, czy to postępowanie egzekucyjne jest przedmiotowe. W myśl art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego organ wydaje nie tylko na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela, ale także z urzędu – art. 59 § 4 u.p.e.a. Jeżeli zatem organ egzekucyjny otrzymał informację o uchyleniu decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych i prowadzenia egzekucji, to winien owe postępowanie umorzyć a nie zawieszać. Błędnie zatem Dyrektor Izby Skarbowej w B., który uznał, że wydane w tej sprawie postanowienie organu pierwszej instancji o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego jest prawidłowe. Oczywiście postanowienie wydane w postępowaniu zażaleniowym winno dotyczyć kwestii zasadności zawieszenia, tyle tylko, że w tej sprawie organ odwoławczy nie dostrzegł braku takiej zasadności Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy art. 56 § 3 oraz art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w tej sprawie zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy postępowanie to stało się bezprzedmiotowe. Spośród wszystkich zawartych w skardze zarzutów, naruszenie tych przepisów miało decydujący wpływ na wynik sprawy, dlatego też Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. O niewykonalności zaskarżonego postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy, zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i 4 tej ustawy oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 212, poz. 2075). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wyrażoną w wyroku jej ocenę prawną.