II SA/Po 1018/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]października 2008 r. nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z dnia 19 sierpnia 2008r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ W. Batorowicz /-/ A. Zieliński /-/ M. Kwiecińska II SA/Po 1018/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P, po rozpoznaniu odwołania E. S. od decyzji Starosty K. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rejestracji pojazdu marki BMW, utrzymało decyzję w mocy. Dnia 27 maja 2008 r. E. S. wniósł o rejestrację pojazdu marki BMW 633 CSI. Do wniosku załączył zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym, umowę darowizny pomiędzy R. S. a skarżącym, umowę sprzedaży pomiędzy R. S. a J.F., poświadczenie wymeldowania dla właściciela pojazdu sporządzone przez Wydział Rejestracyjny Starostwa L.- Bawaria, kartę pojazdu nr [...] oraz dowód odprawy celnej. Na wezwanie organu złożył także kolejne, aktualne zaświadczenie o badaniu technicznym. Rozpoznając sprawę po uchylającej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. (które wskazało na konieczność uwzględnienia w sprawie przepisu § 3 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów - tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 186, poz. 1322), Starosta K. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. ponownie odmówił rejestracji pojazdu. Organ wskazał, że rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany. Pojazd skarżącego był zarejestrowany zagranicą, a dowód rejestracyjny nie został przedłożony. Powołując się na stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Starosta K. wyjaśnił również, że ustawą z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej (Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1238) uchylono art. 72 ust. 2 pkt 4 Prawa o ruchu drogowym. W ocenie organu, co prawda identyczna norma została zachowana w § 3 ust. 5 rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r. (powołane wyżej), jednakże należy ją interpretować zgodnie z zapisami ustawy (art. 72 ust. 2a), które dopuszczają rejestrację pojazdu na podstawie dokumentu innego niż dowód rejestracyjny jedynie w odniesieniu do pojazdów sprowadzonych spoza terytorium Unii Europejskiej. W konkluzji Starosta stwierdził, że do pojazdu sprowadzonego z terytorium Unii Europejskiej stosuje się art. 72 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym - wdrażającego wymagania nałożone na Polskę dyrektywą Rady nr 1999/37/WE z dnia 24 kwietnia 1999 r. w sprawie dokumentów rejestracyjnych pojazdów (Dz. U. UE. L. 138 z 1 czerwca 1999 r., s. 57-65). W odwołaniu E. S. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 ust. 3 K.p.a. jako wydanej w sprawie rozstrzygniętej już decyzją ostateczną. Utrzymując decyzję w mocy m.in. na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że w sprawie obowiązane było stosować przepisy z dnia wydania rozstrzygnięcia. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 72 ust. 1 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym do rejestracji pojazdu wymagany jest dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany. Organ zaznaczył, że pojazd skarżącego był zarejestrowany w Niemczech, a mimo to do rejestracji nie przedstawiono dowodu rejestracyjnego. Zdaniem organu - od 10 października 2007 r. na podstawie dokumentu stwierdzającego rejestrację (innego niż dowód rejestracyjny) można dokonać rejestracji jedynie pojazdów spoza terytorium Unii Europejskiej (art. 72 ust. 2a Prawa o ruchu drogowym). W skardze E. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do organu pierwszej instancji albo zmianę decyzji oraz ustalenie, że przedłożone dokumenty są wystarczające do zarejestrowania pojazdu. Skarżący zarzucił naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym oraz § 3 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów polegające na błędnym przyjęciu, że nie przedłożono dokumentów wymaganych do rejestracji pojazdu, gdy tymczasem złożony Fahrzeugbrief jest w istocie oryginalnym dowodem rejestracyjnym pojazdu według przepisów obowiązujących w Unii Europejskiej. W uzasadnieniu E. S. wyjaśnił, że w jego ocenie zaostrzenie przepisów dotyczących rejestracji nie może pozbawiać wnioskodawcy prawa do rejestracji pojazdu. Wniosek taki jest tym bardziej uzasadniony, że złożono wszystkie niezbędne dokumenty rejestracyjne, w tym obowiązujący - Fahrzeugbrief. Jest to w istocie dowód rejestracyjny pojazdu potwierdzający fakt rejestracji oraz zawierający wszystkie dane techniczne samochodu poprzedniego właściciela. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że wbrew wnioskowi skarżącego Sąd nie może uchylić zaskarżonej decyzji i orzec o istocie sprawy ("zmienić" decyzji). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd administracyjny uprawniony jest do uchylenia, stwierdzenia nieważności albo stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Nie może natomiast we własnym zakresie rozstrzygać sprawy administracyjnej. Błędny wniosek skargi nie ograniczył jednakże badania sprawy w jej całokształcie, gdyż zgodnie z art. 134 § 1 Sąd nie był nim związany. Organy trafnie zauważyły, iż zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) rejestracji pojazdu można dokonać na postawie dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany. Przepis ten formułuje wymogi formalne rejestracji i musi być rozumiany restrykcyjnie (tak: wyrok z dnia 22 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1005/06, publ. Lex 265787). Odstępstwa od art. 72 ust. 1 pkt 5 ustawy przewidziano w ustępie 2 tego przepisu. W stanie prawnym obowiązującym do dnia 24 grudnia 2007 r. - w przypadku pojazdów sprowadzonych z zagranicy - dopuszczano przedstawienie innego dokumentu stwierdzającego rejestrację pojazdu za granicą (zamiast dowodu rejestracyjnego). Przepis zawierający to odstępstwo (art. 72 ust. 2 pkt 4) został jednak uchylony ustawą z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej (Dz. U. z 2007 r. 176, poz. 1238). W świetle przedstawionej regulacji nie budzi wątpliwości, iż od 25 grudnia 2007 r. w polskim systemie prawnym rejestracja pojazdu sprowadzonego z terytorium Unii Europejskiej (wcześniej zarejestrowanego) uwarunkowana jest od przedstawienia dowodu rejestracyjnego. Jednakże art. 72 ust. 1 pkt 5 ustawy, który ten warunek wyraża, w pewnych wyjątkowych przypadkach - a taki zachodzi w tej sprawie - nie może być stosowany z pełnym rygoryzmem. Wymogi dotyczące dokumentów stanowiących podstawę rejestracji pojazdów zostały wprowadzone w celu harmonizacji polskiego ustawodawstwa z prawem wspólnotowym zgodnie z dyrektywą Nr 1999/37/WE z dnia 29 kwietnia 1999 r. w sprawie dokumentów rejestracyjnych pojazdów (Dz. U. UE. L. 138 z 1 czerwca 1999 r., s. 57-65). Jednym z zasadniczych celów tej dyrektywy jest ułatwienie ponownego wprowadzenia do użytku pojazdów, które były wcześniej zarejestrowane w innym Państwie Członkowskim, i zapewnienie w ten sposób sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego (pkt 6 preambuły, zob. też Komunikat interpretacyjny Komisji w sprawie procedur rejestracji pojazdów silnikowych pochodzących z innego państwa członkowskiego; publ. Dz. U. UE. C 68 z 24 marca 2007 r. s. 15-24) - jako instrumentu gwarantującego wynikającą z Traktatów zasadę swobodnego przepływu towarów, osób, usług i kapitału (pkt 1 preambuły). Dla realizacji celów dyrektywy, świadectwo rejestracji pojazdu wydane przez jedno państwo członkowskie powinno być uznawane w innym państwie członkowskim dla identyfikacji pojazdu w ruchu międzynarodowym i jego ponownej rejestracji w innym Państwie Członkowskim (artykuł 4 dyrektywy). Wtórnym założeniem dyrektywy jest natomiast stworzenie instrumentów w celu zwalczania nadużyć finansowych i nielegalnego handlu kradzionymi pojazdami (wynika to z pkt 9 preambuły). W dyrektywie przyjęto koncepcję, iż zharmonizowane świadectwo rejestracji niejako "podąża" za pojazdem i jest zasadniczym dokumentem identyfikującym go (zob. pkt 2 Preambuły oraz artykuł 5 ust. 1) i poświadczającym fakt jego rejestracji w Państwie Członkowskim UE (artykuł 2 lit. c). Z tego powodu określono, że właściwe organy rejestracyjne w każdym przypadku wymagają przedłożenia świadectwa rejestracji pojazdu (artykuł 5 ust. 2). Korelatem tego obowiązku właściciela samochodu jest leżący po stronie organów państwa wywozu pojazdu - obowiązek wydania świadectwa rejestracji w celu przekazania organom rejestracyjnym w państwie członkowskim dokonującym rejestracji. Dopiero te organy posiadają uprawnienie do wycofania dotychczasowego świadectwa - o czym w ciągu dwóch miesięcy powiadamiają władze państwa pochodzenia pojazdu (artykuł 5 ust. 2 zd. 2). W rozpoznawanej sprawie Starosta K. uzależnił rejestrację pojazdu skarżącego od przedstawienia dowodu rejestracyjnego (świadectwa rejestracji). Utrzymując decyzję w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło to stanowisko podkreślając fakt, że pojazd został zarejestrowany na terytorium Unii Europejskiej (Niemcy). Jakkolwiek art. 72 ust. 1 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym - w dacie decyzji - rzeczywiście formułował obowiązek przedstawienia dowodu rejestracyjnego pojazdu, to jednak - z uwagi na szczególne okoliczności tej sprawy - przepis ten nie mógł być zastosowany wprost. Stosowanie przepisów implementowanych do polskiego porządku prawnego na podstawie dyrektyw wspólnotowych powinno być dokonywane z uwzględnieniem celu harmonizacji. Wynika to z konstrukcji dyrektywy, która wiąże państwo członkowskie w odniesieniu do rezultatu, jaki ma być osiągnięty, pozostawiając organom krajowym swobodę wyboru formy i środków (art. 249 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską). Implementacja dyrektyw do polskiego porządku prawnego następuje - jak pokazują dotychczasowe doświadczenia członkostwa Polski w Unii Europejskiej - w dwojaki sposób: przez wprowadzenie całej regulacji wspólnotowej jednolicie w formie aktu krajowego (najczęściej w odniesieniu do regulacji kompleksowych, np. ustawa o podatku od towarów i usług) albo w sposób rozproszony - poprzez zmianę poszczególnych przepisów ustawy lub ustaw (albo rozporządzeń). W drugim przypadku, organy stosujące zharmonizowane przepisy krajowe nie mogą zatracić z pola widzenia celu regulacji dla jakiego zostały wprowadzone (na płaszczyźnie wspólnotowej). Dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu wydanego na podstawie przepisów zharmonizowanych Sąd administracyjny w pierwszym rzędzie bada jego zgodność z prawem wspólnotowym. W przypadku stwierdzenia niezgodności z tym prawem zobowiązany jest do odmowy zastosowania leżącego u jego podstaw przepisu prawa krajowego. Należy bowiem wskazać, że jakkolwiek przepis krajowy sprzeczny z normami wspólnotowymi nie przestaje obowiązywać, to nie może być on zastosowany - co prowadzi do jego faktycznej derogacji (tak: wyrok z dnia 25 września 2008 r. sygn. akt I FSK 1020/07, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Art. 72 ust. 1 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym, w świetle przedstawionych wyżej celów dyrektywy Nr 1999/37/WE, powinien być w pierwszej kolejności interpretowany jako instrument służacy usprawnieniu funkcjonowania rynku wspólnotowego w zakresie obrotu pojazdami. Z zawartego w tym przepisie sformułowania, iż "rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany" należy przede wszystkim wyprowadzać - leżący po stronie organów - obowiązek uznania dowodu rejestracyjnego wydanego w innym państwie członkowskim (zob. art. 4 dyrektywy). Nieprzedstawienie dowodu rejestracyjnego może być natomiast - a contrario - podstawą odmowy rejestracji (pkt 5 i 9 preambuły oraz artykuł 5 ust. 2 dyrektywy). Jednakże konieczne jest w takim przypadku sprawdzenie czy nabywca miał możliwość uzyskania tego dowodu od organów rejestracyjnych państwa pochodzenia pojazdu. Samochód należący do skarżącego został sprowadzony z 2002 r. W tamtym okresie w Niemczech, skąd sprowadzono pojazd, nie implementowano jeszcze dyrektywy Nr 1999/37/WE. Pojazdy zbywane za granicę podlegały wymeldowaniu, a niemieckie organy rejestracyjne zatrzymywały dowód rejestracyjny, wydając jedynie kartę pojazdu (po odcięciu prawego dolnego rogu) z adnotacją o wymeldowaniu (pieczęć). Ze znajdującego się w aktach sprawy "poświadczenia wymeldowania" samochodu skarżącego jednoznacznie wynika, że wydano jedynie kartę pojazdu. Jednocześnie na karcie pojazdu skarżącego odnotowano fakt jego wymeldowania (dnia 4 marca 2002 r.). W tym stanie rzeczy należy uznać, iż skarżący nie miał możliwości uzyskania dowodu rejestracyjnego pojazdu. Skoro w dacie sprowadzenia samochodu Niemcy nie wdrożyły jeszcze wynikających z dyrektywy Nr 1999/37/WE norm nakazujących organom rejestracyjnym wydawanie zharmonizowanego dowodu rejestracyjnego (art. artykuł 5 ust. 2 zd. 2 dyrektywy), to nie można - z powołaniem na tą samą dyrektywę - żądać jednocześnie od właściciela pojazdu przedłożenia tego dowodu. W ocenie Sądu, art. 72 ust. 1 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym może znaleźć zastosowanie tylko w odniesieniu do pojazdów sprowadzonych z państwa członkowskiego, w którym implementowano dyrektywę Nr 1999/37/WE, bądź którego prawodawstwo krajowe pozwalało na pozostawienie dowodu rejestracyjnego w dyspozycji właściciela w celach rejestracyjnych w innym państwie (tak jest aktualnie w Niemczech). Przepis ten nakłada bowiem na właściciela pojazdu sprowadzanego obowiązek, którego wykonanie zależy od uprawnienia do uzyskania dowodu rejestracyjnego od organów rejestracyjnych państwa pochodzenia. Stąd nie można art. 72 ust. 1 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym stosować wprost, bez badania, czy dyrektywa na bazie której został wprowadzony, została implementowana w państwie z jakiego sprowadzono pojazd (artykuł 5 ust. 2 dyrektywy nakazuje wydanie świadectwa rejestracji właścicielowi pojazdu, co jest korelatem obowiązku jego okazania w celu rejestracji w innym państwie). Niezależnie od powyższych uwag należy również zauważyć, że organy zastosowały art. 72 ust. 1 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym w odniesieniu do zdarzeń, jakie miały miejsce przed jego wejściem w życie, nakładając na skarżącego wymogi niemożliwe do zrealizowania (uzyskanie zatrzymanego dowodu rejestracyjnego, w sytuacji gdy dokumenty dotyczące rejestracji zostały usunięte z niemieckiego archiwum urzędowego). Takie rozumienie prawa stoi w sprzeczności z fundamentalną zasadą nie działania prawa wstecz i jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. Na podstawie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd wskazuje organom, iż ponownie rozpatrując sprawę powinny sięgnąć do Komunikatu interpretacyjnego Komisji w sprawie procedur rejestracji pojazdów silnikowych pochodzących z innego państwa członkowskiego (publ. Dz. U. UE. C 68 z 24 marca 2007 r. s. 15-24). W dokumencie tym Komisja podkreśliła, że w odniesieniu do pojazdów zarejestrowanych przed 2004 r. prawo wspólnotowe nie wprowadza obowiązku przekazania oryginału lub kopii świadectwa rejestracji krajowym władzom rejestracyjnym państwa członkowskiego dokonującego rejestracji. Zdaniem Komisji regulacje prawa krajowego mogą zobowiązywać nabywcę do przedstawienia niezharmonizowanego świadectwa rejestracji przed rejestracją tylko w celu uniknięcia podwójnej kontroli administracyjnej i ograniczenia przestępstw samochodowych. W tej sprawie zagrożenia takie nie występują, stąd i z tego punktu widzenia sposób w jaki organy zastosowały w sprawie art. 72 ust. 2 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym nie koresponduje z założeniami prawa wspólnotowego. Na marginesie sprawy Sąd wskazuje, iż znane mu jest stanowisko Ministra Infrastruktury, publikowane na łamach prasy (np. Gazeta Prawna z dnia 10 grudnia 2007 r.). Zaznaczał on, że osoby, które nie posiadały dowodu rejestracyjnego, a jedynie dokumenty potwierdzające wcześniejszą rejestrację samochodu w innym państwie, miały wystarczającą ilość czasu by złożyć wnioski o rejestrację pojazdów w Polsce (z uwagi na vacatio legis ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej). Zdaniem Sądu jakkolwiek rzeczywiście właściciele pojazdów sprowadzanych powinni zarejestrować pojazd w przepisanym terminie (art. 71 ust. 7 Prawa o ruchu drogowym), to jednak zaostrzenie wymogów rejestracyjnych nie może działać wstecz i uniemożliwiać rejestracji w ogóle. Oceniając wniosek rejestracyjny, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy powinny mieć również na uwadze, iż skarżącemu nie wydano dowodu rejestracyjnego w państwie pochodzenia pojazdu (Niemcy). Dlatego konieczne jest sprawdzenie czy dane zawarte w przedłożonej dokumentacji pozwalają na zarejestrowanie pojazdu. Jeżeli tak, to rozstrzygnięcie należy oprzeć o § 3 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów - tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 186, poz. 1322), przyjmując, iż w szczególnych okolicznościach zastosowanie art. 72 ust. 1 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym podlega ograniczeniu. Mając na względzie powyższe, Sąd - na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto o art. 200 ustawy. Sąd nie orzekał o wykonalności decyzji, gdyż - z uwagi na odmowny charakter - nie podlegała ona wykonaniu (art. 152 ustawy). /-/ W. Batorowicz /-/ A. Zieliński /-/ M. Kwiecińska