I OSK 1207/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Antosiewicz, Sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.), Sędzia WSA del. do NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Protokolant Piotr Baryga, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 maja 2009r. sygn. akt III SA/Gd 213/09 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Gdańsku z dnia [...] lutego 2009r. nr [...] w przedmiocie równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 28 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Gd 213/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpatrzeniu skargi M. C., uchylił decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Gdańsku z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w Kwidzynie z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 1 grudnia 2008 r. M. C. wystąpiła do Dyrektora Zakładu Karnego w Kwidzynie o przyznanie równoważnika pieniężnego za brak mieszkania. Dyrektor Zakładu Karnego w Kwidzynie decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Organ ustalił, że mąż strony – I. C. z dniem 27 września 2007 r. nabył (jako spadek po ojcu) [...] udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego nr [...] położonego na Osiedlu [...] w S. o pow. [...]m2. I. C. wraz z pozostałym rodzeństwem dokonali podziału spadku i nieodpłatnie znieśli współwłasność wskazanego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. W następstwie podziału przedmiotowe prawo wraz z wkładem budowlany nabyła na własność matka I. C. Tak więc mąż wnioskodawczyni do dnia 19 listopada 2008 r. posiadał współudział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego. Ponieważ małżonek wnioskodawczyni nieodpłatnie zbył przysługujący mu udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, nie przysługuje jej na podstawie art. 91 ust. 1 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej, równoważnik z tytułu braku mieszkania. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. C. Po rozpatrzeniu dowołania Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że skoro mąż strony stał się współwłaścicielem spółdzielczego lokalu mieszkalnego, to utraciła ona prawo do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Tym bardziej prawo takie nie przysługuje funkcjonariuszowi, który zbył prawo własności do lokalu mieszkalnego i to niezależnie od powierzchni lokalu. Dodał, iż poprzez zbycie prawa do nieruchomości strona nie tylko nie uzyskała prawa do otrzymania równoważnika z tytułu braku lokalu mieszkalnego ale też utraciła prawo do ubiegania się o przydział lokalu mieszkalnego na podstawie art. 85 ustawy o Służbie Więziennej lub uzyskanie pomocy finansowej określonej w art. 90 tej ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniosła, że art. 91 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej wyraźnie określa ile powinna wynosić minimalna powierzchnia lokalu mieszkalnego przysługująca funkcjonariuszowi. Ponadto ważne jest, że w momencie składania wniosku o przyznanie równoważnika skarżąca i jej mąż nie posiadali lokalu mieszkalnego w jakiejkolwiek części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylając decyzje organu I i II instancji uznał, iż funkcjonariuszom prawo do lokalu mieszkalnego przysługuje nie tylko w miejscowości pobliskiej ale także z uwzględnieniem norm zajmowania lokalu z uwzględnieniem członków rodzin oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Norma ta wynosi 7-10m2 powierzchni mieszkalnej na osobę. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że mąż skarżącej nabył w drodze spadku po ojcu udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu o powierzchni użytkowej [...]m2, w [...] części. Podkreślił, że nawet wówczas gdyby doszło do fizycznego podziału tego mieszkania mąż skarżącej stałby się właścicielem [...]m2 powierzchni użytkowej lokalu co w żadnym razie nie zaspakaja jego uprawnienia do mieszkania. W świetle powyższego zdaniem Sądu pierwszej instancji oczywistym jest, że nabycie w drodze dziedziczenia przez męża skarżącej prawa do takiej powierzchni lokalu nie pozbawiło jej prawa do lokalu dla funkcjonariusza Służby Więziennej, a tym samym do równoważnika za brak lokalu mieszkalnego na podstawie art. 89 ust. 1 cytowanej ustawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Gdańsku wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 89 ust. 1 i 91 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W motywach skargi kasacyjnej wnoszący skargę kasacyjną podniósł, iż zarówno przepis art. 89 ustawy o Służbie Więziennej, jak i art. 91 ust. 1 pkt 4 tejże ustawy nie są powiązane z warunkami określonymi w art. 85 ust. 2 tej ustawy. Za takim stanowiskiem, w ocenie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Gdańsku przemawia wykładnia literalna, jak i wypracowane orzecznictwo. Analiza brzmienia art. 89 ustawy o Służbie Więziennej nie pozwala na powiązanie jego treści z art. 85 zarówno w części dotyczącej położenia lokalu, jak i w części dotyczącej jego wielkości. Ponadto, równoważnik pieniężny z tytułu braku lokalu mieszkalnego przysługuje wyłącznie funkcjonariuszom nie posiadającym jakiegokolwiek lokalu (bez względu na jego powierzchnię i położenie) oraz funkcjonariuszom którzy nie utracili prawa otrzymania lokalu poprzez przydział w drodze decyzji administracyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. C. wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wykładnia przepisów ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) dokonana przez Sąd I instancji w zakresie oceny prawa skarżącej do otrzymania pomocy finansowej z tytułu braku lokalu mieszkalnego jest prawidłowa. Zgodnie z art. 85 ust. 1 powołanej ustawy funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem członków rodziny określonych w art. 86 oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Należy przyjąć, że z tak określonym prawem do lokalu wiążą się przewidziane w ustawie formy zaspokajania potrzeb mieszkaniowych funkcjonariuszy Służby Więziennej, a w szczególności: przydział lokalu mieszkalnego oraz prawo do równoważnika pieniężnego. W myśl art. 85 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, przy ustalaniu powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszowi uwzględnia się jego stan rodzinny, jego stopień służbowy lub zajmowane stanowisko oraz normy dodatkowe przysługujące osobom uprawnionym na podstawie przepisów odrębnych, jednak nie więcej niż z dwóch tytułów. Jednostkowa norma powierzchni mieszkalnej wynosi od 7m2 – 10m2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe unormowania mają wpływ na interpretację art. 89 ustawy o Służbie Więziennej, określającego przesłanki uprawnienia do równoważnika pieniężnego z tytułu braku lokalu mieszkalnego. Gramatyczna wykładnia powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że przysługujące funkcjonariuszowi prawo do lokalu mieszkalnego jest realizowane przede wszystkim przez przydzielenie takiego lokalu a dopiero wtedy gdy przydziału takiego nie dokonano, funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny. Cytowany art. 85 ust. 1 ustawy jest funkcjonalnie powiązany z treścią art. 89 ust. 1. Otrzymanie równoważnika pieniężnego jest konsekwencją niezrealizowania uprawnienia funkcjonariusza, który ma prawo do otrzymania lokalu mieszalnego. Za takim rozumieniem przepisu art. 89 ust. 1 ustawy przemawia sama istota prawa funkcjonariusza do lokalu, o którym mowa w art. 85 ust. 1 ustawy. Prawo funkcjonariusza do lokalu mieszkalnego jest wyraźnie powiązane z przesłanką niezaspokojenia potrzeby mieszkaniowej uprawnionego funkcjonariusza. Uprawnienia te nie mogą być interpretowane w oderwaniu od treści art. 91 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie przydziela się funkcjonariuszowi m.in. w sytuacji zbycia przez niego lub jego małżonka własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego (art. 91 ust. 1 pkt 4 ustawy). Wobec tego ani prawo do przydziału lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej ani równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania nie przysługują funkcjonariuszowi mającemu zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Warunkiem przyznania równoważnika z tytułu braku mieszkania jest zatem spełnienie przez funkcjonariusza warunków do uzyskania przydziału lokalu mieszkalnego, o jakim mowa w art. 85 ustawy. Uznając zatem, iż uprawnienie do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania stanowi ekwiwalent prawa do lokalu mieszkalnego, nie można, rozstrzygając na podstawie art. 89 w zw. z art. 91 ust. 1 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej o pozbawieniu tego uprawnienia z powodu spadkobrania części lokalu mieszkalnego, pominąć tego, na co zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, jaki lokal mieszkalny (jaka jego część) został nabyty w drodze spadkobrania. Przesłanką pozbawienia funkcjonariusza wyżej wymienionego uprawnienia nie jest więc fakt, jak wywodzi autor skargi kasacyjnej, wejścia funkcjonariusza w posiadanie jakiegokolwiek lokalu mieszkalnego, tylko objęcie w posiadanie lokalu mieszkalnego odpowiadającego wymogom określonym w art. 85 ustawy o Służbie Więziennej. W świetle powyższego skarga kasacyjna oparta na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego jest nieskuteczna co prowadzi do jej oddalenia na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).