II SA/Bk 528/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. R. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. J. R. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 12) podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami oraz bratem. Wnioskodawca wskazał, iż źródłem utrzymania rodziny są emerytury rodziców w wysokości 1.174 zł i 904 zł oraz dochód z tytułu najmu w wysokości 1.200 zł. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni [...] m² (otrzymany w drodze darowizny od dziadków i aktualnie w remoncie) oraz dom o powierzchni [...] m2, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Wnioskodawca wskazał ponadto, iż od [...] lipca 2009 roku nie pracuje. Przedstawiając koszty utrzymania swojej rodziny skarżący podkreślił, iż jego brat – student Politechniki III roku ma orzeczoną niepełnosprawność i wymaga stałego leczenia farmakologicznego. Koszty jego utrzymania zamykają się kwotą 1.000 – 1.200 zł miesięcznie. Pozostałe środki finansowe (około 1.500 zł) nie zawsze wystarczają na utrzymanie czteroosobowej rodziny. Skarżący dodatkowo podniósł, iż poza tym nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych (k. 12-14). Pismem z dnia 11 września 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało m.in. wskazać: ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny wnioskodawcy, czy skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy i pobiera z tego tytułu zasiłek i czy ewentualnie podejmuje prace dorywcze, a także czy posiada samochód osobowy. Dodatkowo wezwano skarżącego do nadesłania dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanych dochodów, a także rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez jego rodzinę. Dane powyższe były niezbędne do oceny stanu majątkowego wnioskodawcy (k. 17). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca wskazał, iż występując z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych nie pracował i był osobą bezrobotną. Od dnia [...] sierpnia 2009 roku został zatrudniony na stanowisku nauczyciela z wynagrodzeniem w kwocie 1.900 zł brutto. Ponadto w dalszym ciągu pobiera opłatę za najem pomieszczeń w wysokości 1.200 zł brutto (k. 19). Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu wnioskodawca wykazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami oraz bratem. Źródło utrzymania rodziny stanowią emerytury uzyskiwane przez rodziców w łącznej wysokości 2.078 zł (k. 14) oraz dochód z najmu pomieszczeń w wysokości 1.200 zł brutto. Od [...] sierpnia 2009 roku skarżący został zatrudniony na stanowisku nauczyciela i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1.900 zł brutto (k. 19). Aktualnie zatem J. R. nie jest już osobą bezrobotną. Jak wynika z wniosku miesięczne koszty bieżącego utrzymania czteroosobowej rodziny wynoszą około 3.000 zł (1.000 – 1.200 zł utrzymanie niepełnosprawnego brata, około 1500 zł pozostałe utrzymanie rodziny). Wnioskodawca posiada dom o powierzchni [...] m² (otrzymany w drodze darowizny od dziadków i aktualnie w remoncie) oraz dom o powierzchni [...] m2, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Poza tym skarżący nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych (k. 13). Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, iż złożone przez skarżącego oświadczenia nie zawierają, dostatecznych danych niezbędnych do pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu majątkowego skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak podkreślono na wstępie, w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpatrzeniu w oparciu o złożone oświadczenia strony oraz ewentualne dokumenty potwierdzające zawarte w nich dane, a te w sprawie niniejszej uznano za niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego WSA skarżący nie udzielił wyczerpujących odpowiedzi na zawarte pytania, w szczególności nie przedstawił ani szczegółowego rozliczenia wydatków rodziny, ani też nie przedłożył faktur i rachunków dokumentujących wysokość tych wydatków. Podkreślić bowiem należy, iż skarżący aktualnie nie jest już osobą bezrobotną i od dnia [...] sierpnia 2009 roku pracuje jako nauczyciel ze stałym źródłem dochodu w wysokości 1.900 zł brutto. Dodatkowo uzyskuje stały dochód z najmu pomieszczeń w kwocie 1.200 zł brutto. Łącznie zatem uzyskuje obecnie 3.100 zł brutto. Ponadto rodzice skarżącego prowadzący z nim wspólne gospodarstwo uzyskują łącznie dochód w wysokości 2.078 zł. Posiadanie przez skarżącego i pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym rodziców stałych źródeł dochodu w łącznej wysokości 5.178 zł brutto, w połączeniu z wyszczególnionymi wydatkami (około 3.000 zł), posiadanym majątkiem, pozwala na uznanie, iż J. R. jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tym bardziej, iż aktualnie sprowadzają się one do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Zaakcentować ponadto, iż skarżący nie przedstawił innych okoliczności, które mogłyby uzasadniać jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, a tym samym nie udowodnił, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Końcowo należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.