II SA/Po 685/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2009r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ W. Batorowicz /-/ E. Brychcy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. (nr [...]), powołując się na art. 127 § 2 i art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 30 ust. 1 i art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] 2009 r. znak [...] i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wyżej opisaną decyzją organ I instancji odmówił J. K. umorzenia należności wypłaconych przez ten organ dla wierzycielki I. K. na rzecz uprawnionych K. i M. [...] K. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podał, iż: wnioskodawca J. K. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłków [...], zaś koszty eksploatacyjne mieszkania pokrywane są przez MOPR [Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie] i PCŚ [Poznańskie Centrum Świadczeń]; jest osobą niezdolną do pracy i posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu [...] ([...]); w kwietniu wnioskodawca uzyskał dochód w kwocie [...] zł i po potrąceniu alimentów pozostaje mu do dyspozycji kwota [...] zł. Organ wskazał także na zakres i rodzaje pomocy jaką wnioskodawca uzyskuje z MOPR. Organ stwierdził, iż z załączonych przez wnioskodawcę dokumentów pochodzących od Komornika Sądowego wynika, że z zasiłku stałego wnioskodawcy co miesiąc dokonywane są potrącenia na poczet spłaty zasądzonych alimentów, jednak potrącenia te nigdy nie zaspokajały kwoty alimentów bieżących. Organ przytoczył treść art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów -w podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołał także art. 41 tej ustawy - wskazujący w jakich sytuacjach może organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy. Mając na uwadze informacje uzyskane od Komornika Sądowego, stan zdrowia oraz sytuację osobistą i materialną wnioskodawcy organ uznał, iż nie zachodzą okoliczności wskazujące na możliwość zastosowania art. 30 powołanej ustawy, zatem brak podstaw do umorzenia zadłużenia. Od decyzji organu I instancji odwołanie złożył J. K. wnioskując o całkowite umorzenie zaległych alimentów wierzyciela, z odsetkami, ze względu na wysokość dochodów, jakie uzyskuje z pomocy społecznej oraz własną sytuację zdrowotną i materialną. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Kolegium powołało się na art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Kolegium wskazało na jakich warunkach i do jakiej wysokości może nastąpić umorzenie przez organ właściwy dłużnika należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy. Ponadto przywołało także art. 30 ust. 2 tej ustawy, który przewiduje, iż organ właściwy wierzyciela na wniosek dłużnika alimentacyjnego może umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jako podstawę uchylenia decyzji organu I instancji organ odwoławczy wskazał potrzebę wyjaśnienia wysokości zadłużenia ciążącego na wnioskodawcy J. K., jak również tego, z jakiego tytułu powstały należności alimentacyjne – czy są to należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, czy też zobowiązania wobec funduszu alimentacyjnego, a wyjaśnienie powyższego wymaga rozstrzygnięcia czy organ I instancji działa jako organ właściwy dłużnika, czy też wierzyciela. Dalej organ odwoławczy zauważył, iż bez ustalenia w sposób bezsporny jakich zobowiązań dotyczy zaskarżona decyzja nie można ocenić zasadności przyjęcia art. 41 wyżej powołanej ustawy jako podstawy rozstrzygnięcia organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący uznał, że Kolegium nie uwzględniło jego odwołania i domagał się całkowitego umorzenia zaległych alimentów wierzyciela wraz z odsetkami. Na uzasadnienie zarzutu przytoczył okoliczności wcześniej podane w odwołaniu, a ponadto wskazał, że w odpowiedzi na jego pismo z dnia 15 grudnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Odział w Poznaniu Wydział [...] poinformował go, że na podstawie decyzji nr [...] zadłużenie skarżącego zostało całkowicie umorzone. Do skargi dołączył zaświadczenie MOPR o wysokości zasiłku stałego oraz pismo z ZUS znak [...] z dnia 16 kwietnia 2008 r. informujące, iż zadłużenie skarżącego w kwocie [...] zł zostało umorzone na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] 2006 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym akcie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Przywołany przez organy obydwu instancji przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) stanowi, iż organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 (należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego), pkt 2 (należności powstałe z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych) i pkt 4 ustawy (należności likwidatora funduszu alimentacyjnego), w łącznej wysokości określonej w pkt 1-3 i pod warunkiem, że przez określony czas egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasadzonych alimentów. W ust. 1 pkt 2 tego ostatniego przepisu jest mowa o należnościach powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w ust. 2 przewiduje, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Według art. 2. przywołanej ustawy organem właściwym dłużnika jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego (pkt 9); z kolei organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (pkt 10). Organ odwoławczy wprawdzie dość lakonicznie, ale trafnie wskazał na potrzebę wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W decyzji organu I instancji faktycznie zabrakło ustalenia rodzaju (należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, czy też należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego) i wysokości należności, których dotyczy wniosek skarżącego. Zgromadzony przez organ I instancji materiał nie pozwala na stwierdzenie, jaki rodzaj należności został objęty wnioskiem o umorzenie. W osnowie decyzji organu I instancji odmówiono skarżącemu umorzenia należności wypłaconych przez ten organ wierzycielowi I. K., jednakże nie można na podstawie takiego zapisu ustalić, czy wniosek dotyczy należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy też należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Dodać należy, iż organ I instancji wskazał jako podstawę prawną decyzji art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który przewiduje możliwość umorzenia tak należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i z tytułu zaliczek alimentacyjnych, a kryterium umorzenia odnosi się do okresu skutecznej egzekucji w określonej wysokości. Organ orzekający w I instancji uznał, iż kryteriów do zastosowania takiego umorzenia wnioskodawca nie spełnia, całkowicie jednak pominął treść art. 30 ust. 2 powołanej ustawy, który przewiduje możliwość umorzenia na wniosek dłużnika należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami i inne ulgi związane z egzekwowaniem tych należności od dłużnika. W tym wypadku przesłanką umorzenia nie jest odpowiedni okres skutecznej egzekucji w określonej wysokości, lecz sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Stąd też istotne jest wyjaśnienie rodzaju należności, których umorzenia domaga się wnioskodawca. Od ustaleń w tym zakresie zależy to, jaki organ - nawet gdyby terytorialnie właściwy dla dłużnika i wierzyciela był ten sam organ – ma kompetencję do załatwienia sprawy i jakie przepisy mogą znaleźć zastosowanie. Organ I instancji może zastosować umorzenie należności z art. 30 ust. 1 jeżeli jest organem właściwym dłużnika, zaś umorzenie lub inne ulgi przewidziane w art. 30 ust. 2 jeżeli jest organem właściwym wierzyciela. Ponadto godzi się zauważyć, iż w ocenie Sądu w niniejszej sprawie, niezależnie od rozstrzygnięcia co od charakteru należności, których umorzenia domaga się skarżący, nie znajdzie zastosowania art. 41 przywołanej ustawy. Jest to przepis przejściowy, który dotyczy jedynie spraw o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, a podlegających rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Podstawą umorzenia należności z tytułu już wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 przywołanej ustawy, jest zaś art. 30 ust. 1 tej ustawy (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2009 r., I OW 173/09, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym też zakresie organy obydwu instancji błędnie przywołały w podstawie prawnej art. 41 ustawy. Uchybienie to nie miało jednakże istotnego wpływu na treść zaskarżonej decyzji, bowiem organ odwoławczy trafnie wskazał na wady decyzji wydanej w I instancji, uchylił tę decyzję i przekazał organowi do ponownego rozpatrzenia z uwagi na potrzebę dokładnego wyjaśnienia ustalenia stanu fatycznego przez organ I instancji, a następnie zastosowania odpowiednich przepisów prawa. Stwierdzone braki w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji, stanowiące naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w ocenie Sądu nie mogły być usunięte przez organ odwoławczy, gdyż przeprowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie przekraczałoby ramy postępowania odwoławczego (art. 136 Kodeksu). Należy pamiętać, iż ograniczenie postępowania dowodowego w postępowaniu odwoławczym jest następstwem przyjęcia i realizacji sytemu dwuinstancyjnego rozpatrywania spraw administracyjnych (art. 15 Kodeksu). Wobec powyższego za uzasadnione należało uznać zastosowanie w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia kasacyjnego w trybie art. 138 § 2 Kodeksu. Z powyższych względów Sąd, nie znajdując podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Brychcy /-/ W.Batorowicz