IV SA/Gl 629/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2010 r. sprawy ze skargi T.G. na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej dla Powiatu [...] w B. z dnia [...] r. nr [...]. Powiatowa Komisja Lekarska dla powiatu [...] w B. orzeczeniem z dnia [...] r. Nr [...] wydanym na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony umorzyła postępowanie wszczęte z wniosku T. G. w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. W uzasadnieniu orzeczenia organ pierwszej instancji przedstawił wpierw czynności, które doprowadziły do jego wydania, a następnie przybliżył motywy, które przesądziły o podjętym rozstrzygnięciu. Zdaniem organu przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie dało podstaw prawnych jak i faktycznych do zmiany ostatecznego orzeczenia o stopniu zdolności do czynnej służby wojskowej. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że brak jest przedmiotu postępowania to jest orzeczenia z [...] r. Nie ma zatem możliwości zbadania, czy wskazane orzeczenie wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa. Nadto po analizie dokumentów dostarczonych przez stronę organ pierwszej instancji stwierdził, że nie ma wśród nich dokumentów mogących świadczyć o naruszeniu przepisów prawa, ponieważ list – wedle opinii strony – napisany przez jego ojca nie może być uznany za dowód w przedmiotowej sprawie, albowiem napisany jest na maszynie, nie zawiera daty sporządzenia, nie został wskazany adresat, jak również nie jest podpisany. Pozostałe dokumenty przedstawione przez stronę nie mają związku z przedmiotową sprawą, gdyż związane są z innymi osobami bratem strony oraz jego ojcem. Odwołanie od tego orzeczenia do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w K. wniósł T. G. W motywach odwołania podniósł, że przedmiotowe orzeczenie z [...] r. niewiele by w sprawie wyjaśniło, zatem jego brak nie powinien być w tej sprawie decydujący. Zdaniem odwołującego podstawowym dokumentem w sprawie jest list jego ojca i ten dokument winien spowodować zmianę orzeczenia. Nadto zaznaczył, że inne dokumenty potwierdzają zachowania ojca względem najbliższych członków rodziny. W dalszej części odwołania T. G. podkreślił, że list został napisany przez ojca na maszynie, ponieważ po przebytym wylewie nie był w stanie pisać odręcznie, a ponadto nie prowadził odręcznej korespondencji. Co do braku daty, to list był pisany po [...], który miał miejsce w [...] r., a ojciec zmarł w [...] r. Adresatem tego listu był odwołujący się oraz jego brat A., a wynika to z treści listu. W końcowej części odwołania strona podniosła, że ustalona kategoria zdrowia będzie dla niej uciążliwością i utrudniała będzie możliwość pełnego korzystania z praw publicznych. Zaakcentował również, że przedmiotowego orzeczenia nie otrzymała, ponieważ odebrał je ojciec, natomiast gdyby miał taką możliwość to wnosiłby odwołanie od takiego orzeczenia. Wojewódzka Komisja Lekarska w K. orzeczeniem z dnia [...] r. Nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przedstawił własne stanowisko w sprawie. Zdaniem tego organu normą prawa procesowego stanowiącą podstawę podjęcia rozstrzygnięcia jest art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Według tego przepisu decyzję o umorzeniu postępowania wydaje się w przypadku, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania występuje wówczas, gdy brak jest któregokolwiek z elementów konstruujących przedmiot postępowania, którym jest sprawa indywidualna załatwiana w drodze decyzji administracyjnej. Może być ona spowodowana zarówno przyczynami o charakterze podmiotowym, jak i przedmiotowym oraz może powstać wskutek okoliczności faktycznych lub też mogą ją wywołać zdarzenia prawne. Nadto organ zaznaczył, że jednym z przypadków wystąpienia bezprzedmiotowości postępowania są zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, które uniemożliwiają osiągnięcie celu postępowania i według niego tego typu sytuacja występuje w rozpatrywanej sprawie po wniesieniu przez stronę wniosku inicjującego jego wszczęcie, jak również sytuację faktyczną w jakiej znajduje się strona tego postępowania. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy ustalił, że T.G. mocą orzeczenia Rejonowej Komisji Poborowej w C. z dnia [...] r. otrzymał kategorię zdolności do służby wojskowej "[...]" z § 66 pkt 3 Instrukcji Zdrowia [...]. Z uwagi na nieaktualność powyższej Instrukcji została ona zniszczona i nie ma możliwości przytoczenia dokładnego brzmienia wskazanego przepisu. W tym stanie faktycznym, zdaniem organu wobec braku stosownych dokumentów nie ma możliwości zbadania, czy ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności T.G. do czynnej służby wojskowej z dnia [...] r. wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa. Następnie organ odwoławczy odniósł się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu, a mówiących, że przedłożone przez stronę dokumenty są wystarczającą podstawą dla wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia i uznał, że prawidłowe załatwienie sprawy indywidualnej jest uwarunkowane oparciem rozstrzygnięcia na prawidłowo ustalonych – obiektywnie istniejących oraz właściwie ocenionych okolicznościach faktycznych. W tej sytuacji zmiana kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej wyłącznie w oparciu o twierdzenia strony stanowiłoby poważne naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Nadto organ odwoławczy podzielił wątpliwości podnoszone przez organ pierwszej instancji, a związane z istotnością mocy dowodowej dokumentów przedłożonych przez stronę. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się T.G., kŧóry pismem z dnia [...] r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości jak również orzeczenia z [...] r. ustalającego zdolność do służby wojskowej, o wydanie wyroku ustalającego jego kategorię zdolności do służby wojskowej zgodnie ze stanem faktycznym oraz zasądzenie kosztów postępowania. W motywach skargi skarżący przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz podejmowane przez organy administracji rozstrzygnięcia, jak również główne elementy uzasadnienia. W dalszej części skargi T.G. przybliżył okoliczności, w których wydane zostało orzeczenie organu pierwszej instancji i wskazał, że nie był badany przez lekarza, a jedynie rozmawiał z sekretarzem tej Komisji. Nadto skarżący zakwestionował twierdzenia organu odwoławczego, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy, umożliwiający wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. W tej części skargi odniósł się do odmowy przyznania mocy dowodowej przedłożonego przez niego listu ojca. W konkluzji swojej skargi podkreślił, że w następstwie orzeczenia z [...] r. został napiętnowany i wyeliminowany ze społeczeństwa, gdyż kto będzie brał na poważnie jego osobę, gdy wyjdzie na jaw jego kategoria zdrowia. Jego zdaniem dla sprawy nie ma znaczenia fakt, że w Polsce jest już armia zawodowa i nie pójdzie już do wojska, a jego obecne i przyszłe życie zawodowe jest pod wielkim znakiem zapytania i stawia pytanie, czy ma cierpieć za czyn, którego nie popełnił. W odpowiedzi na skargę Przewodniczący Wojskowej Komisji Lekarskiej w K. wniósł o jej oddalenie i przywołał analogiczną argumentację do tej, jaką zamieścił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonego orzeczenia przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżone orzeczenie nie odpowiada wymogom prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie rozważyć, czy sąd administracyjny jest właściwy do jej rozpatrzenia. Zgodnie z postanowieniami art. 3 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych rozstrzygnięcia ostateczne o ustaleniu kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej podlegają kontroli przez sądy administracyjne na podstawie przywołanego powyżej przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. akt II OSK 317/06 niepublikowany). W świetle powyższego przyjdzie uznać, że zaskarżone orzeczenie podlega kognicji sądu administracyjnego i może zostać poddane jego kontroli. Kolejną kwestią, która winna zostać rozważona to analiza przesłanek uzasadniających stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W tym zakresie należy odwołać się do postanowień art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego, tym bardziej, że wskazany przepis legł u podstaw wydania zaskarżonego orzeczenia. Zgodnie z brzmieniem art. 105 § 1 wyżej wymienionego Kodeksu gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, natomiast po myśli § 2 tego przepisu organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym. W rozpatrywanej sprawie zastosowanie posiada unormowanie zamieszczone w § 1 przywołanego powyżej przepisu. W tej sytuacji rozważenia wymaga sytuacja związana z zamieszonym w nim pojęciem bezprzedmiotowości postępowania. Z bezprzedmiotowością postępowania spotykamy się wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego, czyli inaczej mówiąc przepisy prawa nie przewidują załatwienia danej sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Bezprzedmiotowość ta występuje również wówczas, gdy brak jest elementu podmiotowego danego postępowania, a zatem w sytuacji, gdy strona prowadzonego postępowania umrze, a postępowanie dotyczyło praw lub obowiązków wyłącznie jej dotyczących. W świetle powyższego z bezprzedmiotowością spotkamy się wówczas, gdy brak jest przesłanek do prowadzenia wszczętego przez stronę postępowania administracyjnego. Oznacza to również, że bezzasadność żądania kierowanego przez stronę nie jest bezprzedmiotowością postępowania i nie uzasadnia umorzenia wszczętego postępowania. Przedstawione powyżej rozważania należy przenieść na grunt rozpatrywanej sprawy. Otóż organy administracji uznały w swoich orzeczeniach, iż występuje bezprzedmiotowość postępowania i umorzyły wszczęte przez stronę postępowanie, a przesłanką uzasadniającą przyjęcie takiego stanowiska, a tym samym podjęcia wskazanego rozstrzygnięcia jest ustalenie określonego stanu faktycznego sprawy, który uniemożliwia osiągnięcie celu postępowania. Wskazane ustalenie polega na tym, że strona nie dysponuje egzemplarzem orzeczenia z [...] r. uznającym ją za niezdolną do służby wojskowej i zaliczającym ją do kategorii "[...]", a dokumentacja związana z poborem, który odbył się w [...] r. została zniszczona w [...] r. Nadto Wojskowa Komenda Uzupełnień w B. i Wojskowa Komenda Uzupełnień w T. nie posiadają dokumentów ewidencyjnych T. G. Jedyną informacją jaką organ uzyskał, to przekazana przez Wojskową Komendę Uzupełnień w T., iż skarżący orzeczeniem z [...] r. otrzymał kategorię zdolności do służby wojskowej "[...]" z § 66 pkt 3 Instrukcji Zdrowia [...], jednakże z uwagi na nieaktualność tej instrukcji została ona zgodnie z zasadami zniszczona i nie ma możliwości przytoczenia dokładnego brzmienia wskazanego paragrafu. W świetle przedstawionych rozważań organ administracji obu instancji uznały, iż z powodu braku przedmiotowego orzeczenia oraz dokumentów związanych z warunkami jego wydania, jak również przyjętej podstawy jego podjęcia, wyczerpane zostały przesłanki bezprzedmiotowości postępowania wszczętego przez skarżącego i umorzyły postępowanie administracyjne. Stanowisko przyjęte przez organy administracji, jak również podjęte rozstrzygnięcie nie mogą zostać zaakceptowane przez tutejszy Sąd. W pierwszej kolejności przyjdzie zwrócić uwagę, że stosownie do postanowień art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. O wszczęciu tego postępowania powiadamia się wojskowego komendanta uzupełnień oraz osobę, wobec której orzeczona została kategoria zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E. W świetle przywołanego przepisu przewodniczącego powiatowej komisji lekarskiej uprawniony jest do wszczęcia postępowania nadzwyczajnego zmierzającego do weryfikacji orzeczenia o stopniu zdolności do służby wojskowej ustalającego kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, jeżeli wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa. Przyjdzie dostrzec, że jest to szczególna podstawa weryfikacji takiego orzeczenia. Przedmiotowe postępowanie winno być uruchamiane z urzędu przez przewodniczącego takiej komisji, jednakże nie wyklucza to sytuacji złożenia wniosku przez zainteresowanego o zmianę takiego orzeczenia. Zatem skarżący, posiadający orzeczenie komisji lekarskiej zaliczające go do kategorii zdolności do służby wojskowej "[...]" mógł złożyć stosowny wniosek, a organ administracji zobligowany był do jego rozpoznania. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie występuje przedmiot postępowania wyznaczony normą prawną oraz jego podmioty, tym samym występują wszystkie elementy stosunku administracyjnoprawnego, zatem w sprawie tej nie można mówić o występowaniu przesłanek bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, skoro występują wszystkie elementy warunkujące jego prowadzenie. Jak wynika z treści przywołanego powyżej art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej dokonuje weryfikacji wcześniejszego orzeczenia jedynie wówczas, gdy stwierdzi wydanie go z naruszeniem prawa, zatem ustawodawca nakłada na organ administracji obowiązek przeprowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia, czy pierwotne orzeczenie wydane zostało z naruszeniem prawa. W tym zakresie organ administracji zobowiązany jest do przeprowadzenia wszechstronnego postępowania dowodowego zmierzającego do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zatem oznacza to, że organ ten nie może powoływać się na brak egzemplarza przedmiotowego orzeczenia, jak również na brak stosowanej ówcześnie Instrukcji Zdrowia. Przedmiotowe postępowanie zostało uruchomione przez skarżącego zatem to on domaga się od organów państwa podjęcia określonego prawem działania w tej sytuacji winien on dołączyć do akt sprawy przedmiotowe orzeczenia, a w przypadku nie dysponowania nim, organ administracji zobowiązany jest do podjęcia działań zmierzających do jego uzyskania w oparciu o materiały będące w jego dyspozycji. Z uwagi na obowiązujące unormowania prawne w zakresie archiwizacji dokumentów oraz ich niszczenia może zaistnieć sytuacja, że organ administracji nie będzie w stanie we własnych zasobach odnaleźć stosownego orzeczenia, w takich przypadkach ciężar dowodu spoczywa na stronie domagającej się czynności procesowej, co oznacza, że strona wszczynająca postępowanie będzie zobowiązana do przedłożenia dokumentu, którego uchylenia się domaga, zwłaszcza, gdy chodzi o dokument sprzed wielu lat. Odmiennie natomiast sytuacja przedstawia się z brakiem Instrukcji Zdrowia, otóż akt ten stanowił w ówczesnym stanie prawnym źródło prawa, co prawda ułomne, gdyż był to akt wewnętrzny, jednakże w oparciu o jego postanowienia podejmowano rozstrzygnięcia, zatem organ administracji winien podjąć działania zmierzające do jego uzyskania i nie może w tym zakresie ograniczać się do własnych zasobów, ale w przypadku jego braku winien zwrócić się do podmiotu, który go wydał. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika to z akt administracyjnych organ ograniczył się do stwierdzenia, że nie dysponuje przedmiotowym dokumentem i z tego powodu nie może ustalić jego treści. Skarżący w swoich pismach procesowych składanych w trakcie całego postępowania silny nacisk składał na dokument prywatny, który miał zostać wytworzony przez jego ojca, a mający świadczyć o tym, że orzeczenie zaliczające go do kategorii zdolności do służby wojskowej "[...]" wydane zostało z naruszeniem prawa. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez organy administracji w trakcie postępowania administracyjnego, że wskazany dokument nie spełnia wymogów stawianych dokumentowi w postępowaniu administracyjnym. Na uwagę zasługują dwa elementy, otóż dokument ten nie został podpisany jak również nie zawiera daty jego sporządzenia. Występujące jego uchybienia czynią go na gruncie przedmiotowego postępowania bezwartościowym, ponieważ mógł być on sporządzony przez każdą osobę w dowolnym czasie. Argumentacja prezentowana przez skarżącego, a dotycząca ewentualnych okoliczności jego sporządzenia nie może być uwzględniona, ponieważ opiera się jedynie na przyjęciu pewnych założeń, niemożliwych do zweryfikowania i udokumentowania. W świetle przeprowadzonych rozważań, pomimo nie przyznania wskazanemu listowi mocy dowodowej w ramach tego postępowania, przyjdzie podzielić stanowisko zajęte przez skarżącego, że organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem nie przeprowadziły postępowania dowodowego w sprawie w sposób odpowiadający wymogom wynikającym z przepisów prawa. Uznać również należy, że organy te dopuściły się naruszenia postanowień art. 105 tego Kodeksu z uwagi na nieprawidłowe odniesienie stanu faktycznego w sprawie do postanowień zamieszczonych w tym przepisie. Dostrzeżone uchybienia pozwalają uznać, że organy podejmujące rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie dopuściły się naruszeń prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji kierując się naprowadzeniami zamieszczonymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku winien przeprowadzić postępowanie dowodowe oraz podjąć stosowne rozstrzygnięcie kończące postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego. Sąd nie orzekał stosownie do postanowień art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o wykonalności zaskarżonego orzeczenia z uwagi na jego charakter. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" cytowanej ustawy uchylono zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie organu pierwszej instancji. SJ/