V SA/Wa 1876/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2010 r. sprawy ze skargi G. P. "..." na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... września 2009 r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne; - oddala skargę - Wnioskiem z ... marca 2009 r. skierowanym do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych P. G. K. (zwana dalej: skarżącą) wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosków o refundację składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą, za okres od lutego do grudnia 2008 r. W jego uzasadnieniu wyjaśniła, iż po wielokrotnych próbach rejestracji przez Internet, dopiero ... czerwca 2008 r. zawiadomiono o rejestracji z dniem ... czerwca 2008 r. w SODiR. Orzekając w sprawie Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych postanowieniem z dnia ... czerwca 2009 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc: od lutego do sierpnia 2008 r. oraz za październik, listopad i grudzień 2008 r. W jego uzasadnieniu wyjaśnił, iż skarżąca nie przekazała do PFRON w terminie określonym w § 3 ust. 1 i ust. 4 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 13.12.2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne. Prezes PFRON podniósł również, iż zgodnie z § 2 pkt 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14.11.2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych w przypadku osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą formularz zgłoszeniowy oraz wnioski o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne wraz z załącznikami za okres od stycznia 2008 r. do października 2008 r. przekazane do Funduszu do dnia 31 grudnia 2008 r. uznaje się za złożone skutecznie. Zdaniem organu możliwość skorzystania przez stronę z uprawnienia do ubiegania się o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne zależy od spełnienia przez stronę łącznie dwóch przesłanek określonych w § 4 ust. 1 powołanego powyżej rozporządzenia, tj. przekazania do PFRON formularza zgłoszeniowego PFRON wraz z załącznikami oraz złożenia wniosku o wypłatę refundacji po upływie 30 dni od przekazania formularza zgłoszeniowego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Prezes PFRON zwrócił nadto uwagę, iż to ubiegający się o refundację składek samodzielnie decyduje o terminie złożenia do Funduszu formularza zgłoszeniowego, w związku z czym nie można mówić o przywróceniu terminu do dokonania czynności, która stanowi jego uprawnienie, a nie obowiązek. Podane natomiast przez stronę wyjaśnienia nie spełniają przesłanek wymienionych w art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego, umożliwiających przywrócenie wnioskowanego terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz o orzeczenie co do istoty sprawy, tj. o przywrócenie terminu, zgodnie z wnioskiem strony z ... marca 2009 r. Postanowieniem z ... września 2009r. nr ... Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy postanowienie Prezesa PFRON z ... czerwca 2009 r. W jego uzasadnieniu opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wyjaśnił, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 13.12.2007r. termin do złożenia wniosków o symbolu Wn-U za miesiące od lutego do grudnia 2008 r. upływał z ostatnim dniem miesiąca, którego refundacja dotyczyła. Podniósł również, iż na podstawie § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 14.11.2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych termin do złożenia wniosków Wn-U za okres od stycznia do października 2008 r. został wydłużony do dnia 31 grudnia 2008 r. Organ odwoławczy ustalił, że PFRON zgodnie z rozporządzeniem z 14.11.2008 r. po wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych uznał wnioski za styczeń i wrzesień 2008 r., za złożone skutecznie. W odniesieniu do pozostałych miesięcy 2008 r. strona uchybiła terminom zawartym w w/w rozporządzeniach. Analizując zgromadzony materiał dowody Minister Pracy i Polityki Społecznej stwierdził, iż strona wysyłając wnioski w dniu ... października 2008 r. za styczeń i wrzesień 2008 r. miała możliwość przesłać pozostałe wnioski o refundację składek za pośrednictwem drogi elektronicznej zarówno w tym dniu, jak i w dowolnym innym dniu do 31 grudnia 2008 r. W ocenie organu odwoławczego przytaczane przez stronę argumenty m.in. o trudnościach w obsłudze systemu elektronicznego SODiR świadczą o rażącym niedbalstwie i nie uprawdapadabniają zaistnienia obiektywnie trwałej przeszkody ani braku winy, o której mowa w art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W skardze na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z ... września 2009 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanawiania w całości oraz poprzedzającego je postanowienia z ... czerwca 2009 r. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, iż w toku postępowania rażąco naruszono art. 40 § 2 k.p.a. poprzez kierowanie całej korespondencji na adres skarżącej pomimo ustanowienia w sprawie pełnomocnika, który był odpowiedzialny za kontakty z PFRON-em. Skarżąca wyjaśniła również, iż po otrzymaniu z Funduszu koniecznego hasła do logowania się do systemu SODiR, bezskutecznie próbowała z nich skorzystać i się zalogować, jednak podjęte próby okazały się bezskuteczne. Dopiero po rozmowie telefonicznej z pracownikiem SODiR dowiedziała się o konieczności zalogowania się do systemu w terminie 14 dni oraz o tym, że nie ma możliwości przejścia na system wniosków "papierowych" o refundację, w sytuacji uprzedniego wybrania systemu elektronicznej wymiany danych z PFRON-em. W ocenie skarżącej skomplikowanie i nieprzyjazność dla użytkownika systemu rejestracji i składania wniosków narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich świadomość i kulturę prawną, o której mowa w art. 8 k.p.a. Zarzucono również naruszenie art. 12 k.p.a. oraz art. 35 § 1 k.p.a., stanowiących zasadę szybkości postępowania poprzez ponowne wygenerowanie hasła do logowania, które wysłano 30 września 2008 r. tj. po 41 dniach od jego wygenerowania. Jak dalej skarżąca wyjaśniła okoliczności, w jakich doszło do uchybienia terminowi, przemawiające za potrzebą przychylenia się do wniosku, zostały w nim przedstawione wobec czego odmowa przywrócenia terminu rażąco narusza art. 58 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu z ... września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowienia) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Rozważając w tym kontekście argumenty przedstawione w skardze, stwierdzić należy, że są one bezzasadne. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z ... września 2009 r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z ... czerwca 2009 r. o odmowie przywróceniu P. ...G. K. terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne (Wn-U) za miesiące od lutego do sierpnia 2008 r. oraz za miesiąc październik i listopada 2008 r., ale także wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne (Wn-U-G) za miesiąc grudzień 2008 r. Z uwagi na treść zaskarżonego postanowienia oraz zarzuty skargi wskazać należy, iż stosownie do art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o Rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z 27 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 123 poz. 776 ze zm.) Fundusz refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). W myśl art. 25c ust. 1 ustawy o rehabilitacji osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą składa Funduszowi wniosek o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za dany miesiąc. Na podstawie delegacji zawartej w art. 25 d ust. 4 ustawy o rehabilitacji Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z 13 grudnia 2007 r., w którym określił m.in. termin składania wniosku, o którym mowa w art. 25c ust. 1. W myśl § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 240 poz. 1754 z późn. zm.) osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą składa wniosek o symbolu Wn-U-G w terminie do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych. Z akt sprawy wynika, iż w dniu ... czerwca 2008 r. skarżąca dokonała rejestracji w systemie PFRON. W dniu... października 2008 r. wysłała za pośrednictwem systemu elektronicznego dwa wnioski o symbolu Wn-U za styczeń i wrzesień 2008 r. Jednym pismem z ... marca 2009 r. wystąpiła do PFRON z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące od lutego do grudnia 2008 r., zaś kolejnym pismem z ... marca 2009r. skarżąca zmieniła swój wniosek o przywrócenie terminu wyłączając miesiące wrzesień i grudzień 2008 r. Wniosek o refundację składek za luty 2008 r. skarżąca przesłała w dniu ... marca 2009 r. natomiast wnioski za okres od marca do sierpnia i od października do listopada 2008 r. zostały przekazane do Funduszu w dniu ... marca 2009 r., jednakże wniosek za grudzień został przekazany do PFRON w dniu ... maja 2009 r. W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, iż w toku postępowania administracyjnego skarżąca, co prawda załączyła do akt sprawy pełnomocnictwo z ... stycznia 2008 r. (k-1 akt adm.) jednakże z jego treści wynika tylko upoważnienie Kancelarii Podatkowej do reprezentowania siebie samej przed Funduszem, a nie skarżącej przed Funduszem. Doradca podatkowy w osobie M. W. nie był skutecznie umocowany do reprezentowania skarżącej w niniejszej w sprawie w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a zatem pominięcie go w tym postępowaniu nie stanowi uchybienia, które mogłoby mieć wpływu na wynik postępowania. Z akt sprawy wynika, iż rejestracja skarżącej w PFRON nastąpiła ... czerwca 2008 r. zaś wnioski za okres od marca do sierpnia oraz za październik i listopad zastały przekazane do Funduszu w dniu ... marca 2009 r., a wniosek za luty 2008 r. w dniu ... marca 2009 r. Nie ulega tym samym wątpliwości, co nie było również kwestionowane przez skarżącą, iż w przedmiotowej sprawie uchybiono terminom w/w rozporządzenia oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Strona nie skorzystała również z możliwości złożenia w/w wniosków w terminie do 31 grudnia 2008 r., wskazanym przez rozporządzenie MPIPS z 14 listopada 2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia Ministra Pracy i Polityki Społecznej o odmowie przywrócenia terminu z dnia ... września 2009 r. wskazać na wstępie należy, iż w myśl art. 66 ustawy o rehabilitacji w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny i Kodeks pracy. Instytucja przywrócenia terminu uregulowana w art. 58 k.p.a. stwarza możliwość skutecznego dokonania czynności w sytuacji, gdy upłynął już termin do jej podjęcia. Ma ona na celu usunięcie ujemnych dla strony następstw procesowych, powstałych wskutek uchybienia terminu. Ocena legalności postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do dokonania czynności opiera się zatem przede wszystkim na zbadaniu czy prawidłowo organ administracyjny uznał, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu, określone w art. 58 §1 k.p.a., a także czy strona dochowała terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż zastosowanie instytucji przywrócenia terminu możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy zostanie bezspornie stwierdzone, iż termin został uchybiony. Tak też było w niniejszej sprawie, co wykazano powyżej. W myśl art. 58 §1 i §2 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie. Brak zatem którejkolwiek z tych przesłanek wyklucza przywrócenie terminu. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje występowanie trzech z ww. przesłanek, tj. złożenie wniosku o przywrócenie terminu, w przewidzianym przez prawo terminie, jak również to, że wraz z nim Skarżąca dopełniła czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Sporna pozostaje natomiast kwestia uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się - zgodnie z orzecznictwem i literaturą przedmiotu - z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (v. wyrok WSA w Warszawie z 29 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1559/05, LEX nr 227785). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można więc mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Uchybienie terminu może być przykładowo poczytane jako zawinione przez nią, "jeśli strona nie chciała dopełnić czynności w terminie albo chciała czynności dopełnić, lecz nie dopełniła z powodu jakiejś przeszkody, którą mogła przezwyciężyć" (v. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz wyd. 7, Wydawnictwo C.H. Beck., W-wa 2005, str. 334). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego lub jego pełnomocnika zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Jak podkreśla się w orzecznictwie, braku winy w zainteresowanego w uchybieniu terminu nie potwierdza jednak np. zwolnienie lekarskie od pracy, bowiem nie wyklucza ono możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika. Braku winy nie stanowi również nieznajomość prawa oraz wybranie innej drogi obrony interesu prawnego (v. wyrok NSA z 4 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1243/97, wyrok NSA z 29 listopada 1997 r., sygn. akt III SA 101/96). Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W doktrynie wskazuje się, iż uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest to zatem czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu (v. Wróbel A. Komentarz do art. 58 kodeksu postępowania administracyjnego [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.). Dokonując oceny braku winy organ administracji publicznej przyjmuje obiektywny miernik staranności, jaki można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy, gwarantując tym samym pewność stosunków procesowych. W ocenie Sądu, w świetle zaprezentowanego powyżej stanowiska doktryny i orzecznictwa odnośnie przesłanek zasadności wniosku o przywrócenie terminu oraz mając na względzie uzasadnienie przedmiotowego w sprawie wniosku, podzielić należy stanowisko organów orzekających odnośnie braku podstaw do przywrócenia terminu do dokonania czynności – złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za opisane powyżej miesiące w 2008 r. Prawidłowo bowiem Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Minister Pracy i Polityki Społecznej uznali, iż skarżąca nie spełniła przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a., umożliwiających przywrócenie wnioskowanego terminu. Trudności strony w obsłudze systemu elektronicznego SODiR, a także "oporność" systemu nie stanowią podstaw uzasadniających zastosowanie w sprawie art. 58 § 2 k.p.a. Strona wysyłając wnioski w dniu ... października 2008 r. za styczeń i wrzesień 2008 r. miała możliwość przesłać pozostałe wnioski o refundację składek za pośrednictwem drogi elektronicznej zarówno w tym dniu jak i w dowolnym innym dniu do 31 grudnia 2008 r. Słusznie zatem organy administracji oceniły, że zaniedbanie skarżącej polegające na nie złożeniu w terminie wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne nie mieściło się w pojęciu należytej staranności i nie stanowi "uzasadnionej przyczyny" uchybienia terminu. Tym samym, w ocenie Sądu, nie doszło w sprawie do naruszenia przepisów procesowych wskazanych przez skarżącą w skardze wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.