IV SA/Gl 802/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia NSA Wiesław Morys Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2010 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę 8 zł (słownie: osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] skierowaną do M.D. uchylił z dniem [...] decyzję własną z dnia [...] przyznającą mu zasiłek stały. Decyzja została doręczona stronie w dniu [...] po dwukrotnym jej awizowaniu. M.D. złożył od powyższej decyzji odwołanie. Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stwierdzono uchybienie do wniesienia odwołania. W skardze z dnia [...] na powyższe postanowienie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.D. domagał się zmiany niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia, jak również zawarł tamże wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] odmówiło stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu stwierdziło, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Organ zaznaczył, iż strona podniosła okoliczność wyjazdu za granicę do dnia [...], w związku z wyjaśnieniem sprawy renty [...] podając przy tym adres w Republice [...]. Jednakże zgodnie z art. 41 Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu. W razie zaniechania tego obowiązku doręczenie pisma pod dotychczasowy adres ma skutek prawny. W niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, strona nie dopełniła tego obowiązku na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji. M.D. zaskarżył powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się jego zmiany. Wskazał, że wbrew ocenie organu uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie nastąpiło z jego winy, lecz z winy organu pierwszej instancji, który nie pouczył go o treści art. 41 k.p.a.. Nadto skarżący powołał się na argumentację zawartą w piśmie z dnia [...], w którym podniósł między innymi, iż Kolegium rozstrzygnęło sprawę nie dając mu możliwości odpowiedzi na wezwanie o uprawdopodobnienie przez niego uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Organ po zapoznaniu się z zarzutami skargi oraz aktami sprawy stwierdził, że wezwanie do uprawdopodobnienia uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zostało stronie doręczone, gdyż w dniu [...] skarżący złożył pismo, w którym wnioskował o nie doręczanie żadnych pism urzędowych w okresie wakacyjnym od dnia [...] do dnia [...], z powodu nieobecności w miejscu stałego zamieszkania. Wobec tego postanowienie o odmowie przywrócenia terminu zostało wydane przedwcześnie, albowiem skarżący nie mógł odebrać wezwania z dnia [...] przed wydaniem zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt IV SA/Gl 962/08 uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, albowiem organ uniemożliwił skarżącemu ustosunkowanie się do wezwania z dnia [...] w przedmiocie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Natomiast z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż powodem odmowy przywrócenia terminu był właśnie brak uprawdopodobnienia braku winy w jego uchybieniu. W tym stanie sprawy – zdaniem Sądu - organ odwoławczy nie podjął wszystkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia sprawy, czym dopuścił się naruszenia zasad określonych w art. 7 - 12 k.p.a.. Sąd wskazał, ze przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy powinien dokonać prawidłowego ustalenia jej stanu faktycznego, który ma istotne znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia zasadności złożonego przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu. Ustalenia te powinny być dokonane z uwzględnieniem zasad postępowania administracyjnego, w szczególności tych określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Postanowieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 58 oraz art. 59 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowiło odmówić przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa decyzja została doręczona w ramach doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 kodeksu postępowania administracyjnego tj. w dniu [...], licząc 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia. co stwierdzono na podstawie dołączonej do akt koperty i zwrotnego potwierdzenia odbioru. Kolegium podniosło, iż ustaliło, że M.D. pismo procesowe stanowiące odwołanie złożył w kancelarii MOPR w B. w dniu [...]. Podniesiono, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez M.D. od w/wym. decyzji. Strona wraz ze złożeniem odwołania od decyzji organu pierwszej instancji nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu, a uczyniła to dopiero na etapie postępowania sądowo administracyjnego w dniu [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że pismem procesowym z dnia [...] (doręczonym w dniu [...]) wezwało stronę do uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia [...] nastąpiło bez jego winy. W odpowiedzi na to pismo strona pismem z dnia [...], stwierdziła, iż winę za uchybienie terminu ponosi organ I instancji, który nie poinformował stronę o treści art. 41 kodeksu postępowania administracyjnego. Kolegium Odwoławcze podniosło, iż termin do złożenia odwołania jest terminem zawitym. Czynność dokonana po upływie terminu jest z mocy prawa bezskuteczna i to bez względu na przyczyny spóźnienia. Z istoty tego terminu wynika, iż nigdy nie może on być przedłużany. Zakaz ten dotyczy zarówno stron, jak i organów prowadzących postępowanie administracyjne. Termin zawity może być natomiast przywrócony. Warunkiem przywrócenia terminu jest, bowiem brak winy zainteresowanej oraz wniesienie wniosku o przywrócenie terminu, w którym uprawdopodobniłaby, iż spóźnienie wynikło bez jej winy. Zgodnie z art. 58 kodeksu postępowania administracyjnego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przywrócenie terminu, do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. Kolegium podkreśliło, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia z dnia [...] zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie złożenia odwołania. Wskazano, że strona nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Odwołanie zostało sporządzone i wniesione po terminie, a strona nie złożyła jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu, jak również nie podała istotnych przyczyn uchybienia terminu i uprawdopodobnienia że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez winy strony. Stąd też, w tym stanie faktycznym, przy jednoznacznej treści art. 134 k.p.a. organ odwoławczy był zobowiązany do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a następnie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Podkreślono, że zgodnie z art. 41 kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu. W razie zaniechania w/w obowiązku doręczenia pisma pod dotychczasowy adres ma skutek prawny. Strona niestety tego obowiązku nie dopełniła na etapie prowadzonego postępowania przed organem I instancji. Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż strona po kolejnym wezwaniu nie uprawdopodobniła braku winy uchybienia terminu do złożenia odwołania, a obarczenie organu I instancji winą w zakresie nie wyjaśnienia zasad doręczeń decyzji jest bezpodstawne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.D. domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia (naruszającego przepisy prawa materialnego) i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, lub ewentualnego uchylenia decyzji organu I instancji. W treści skargi skarżący podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację, wskazując, iż w jego sprawie uchybienie terminu nie miało miejsca. Ponownie akcentował, że organ nie pouczył go o treści art. 41 k.p.a.. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, przytaczając na uzasadnienie swojego stanowiska argumentację zaprezentowaną w motywach zaskarżonego aktu. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga musi odnieść skutek, albowiem organ orzekający wbrew nałożonemu nań przez Sąd obowiązkowi, nie podjął wszystkich kroków koniecznych do wyjaśnienia sprawy. Po pierwsze należy wskazać, iż wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania zawarty został w skierowanej do tut. Sądu skardze na postanowienie organu odwoławczego z dnia [...], a zatem - jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - został złożony dopiero na etapie postępowania sądowo administracyjnego. Stąd też skoro wniosek ten został zamieszczony w piśmie adresowanym do Sądu, to Kolegium – chcąc rozpoznać ten wniosek - winno było się przede wszystkim zwrócić do skarżącego o wskazanie, czy wniosek ten kierował do Sądu (na co wskazuje treść pisma i nie wskazanie tamże Kolegium jako adresata tego konkretnego wniosku), czy też wniosek ten skierowany był do Kolegium. Po drugie Kolegium winno było wyjaśnić, czy wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia odwołania został złożony w terminie o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., albowiem bez najmniejszych ku temu wątpliwości ten 7 dniowy termin zaczął swój bieg z chwilą doręczenia skarżącemu postanowienia Kolegium z dnia [...] stwierdzającego uchylenie terminu do złożenia odwołania, albowiem to z tą datą skarżący dowiedział się w sposób niewątpliwy, że uchybił terminowi do złożenia odwołania. Takich ustaleń w sprawie w ogóle nie poczyniono. Wyżej wskazane kwestie nie wymagają jednakże czynienia dalszych ustaleń ,a to z uwagi na niżej naprowadzony, rzeczywisty stan faktyczny przedmiotowej sprawy. W sprawie niniejszej decyzja organu w pierwszej instancji zapadła w dniu [...]. Doręczona została skarżącemu, na adres miejsca zamieszkania – w trybie art. 44 k.p.a. - w dniu [...]. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że w okresie od [...] do [...] przebywał w Republice [...], a kopię przedmiotowej decyzji otrzymał w dniu [...] w MOPR w B.. Stąd też jego zdaniem złożone w dniu [...] odwołanie, zostało złożone w terminie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż zdaniem organu odwoławczego doręczenie skarżącemu decyzji w trybie art. 44 k.p.a. było prawidłowe, zaś skarżący nie dopełnił obowiązku określonego w art. 41 §1 k.p.a.. Sąd tego poglądu nie podziela. Zgodzić się należy z organem, że treścią obowiązku wynikającego z art. 41 k.p.a., a spoczywającego na stronie oraz jej przedstawicielach i pełnomocnikach jest zawiadomienie organu administracji publicznej o każdej zmianie adresu. Jednakże, "ze względu na wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadę ogólną udzielania stronie informacji prawnej i faktycznej, organ administracji publicznej ma obowiązek poinformować stronę postępowania i inne osoby uczestniczące w postępowaniu o obowiązku określonym w art. 41 § 1 kodeksu i skutkach jego zaniedbania (por. Z. Janowicz, Kodeks..., s. 142; wyr. WSA w Warszawie z dnia 21 września 2004 r., II SA 2788/03, niepubl.). Obowiązek ten organ realizuje niezwłocznie. W wyroku z dnia 9 lutego 2006 r., VI SA/Wa 1756/05, niepubl., WSA w Warszawie podkreślił, iż doręczenie na dotychczasowy adres bez uprzedniego pouczenia strony o jej obowiązku informowania organu o każdej zmianie adresu, nie może zostać uznane za skuteczne" (patrz teza 8 Komentarza do art. 41 k.p.a. - Łaszczyca Grzegorz, Martysz Czesław, Matan Andrzej LEX 2007). Z dokumentów akt postępowania administracyjnego wynika, iż skarżący otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia [...]. Organ natomiast nie wykazał, aby dopełnił obowiązku wymienionego w art. 41 § 1 k.p.a. pouczenia o skutkach niedopełnienia obowiązku zawiadamiania o zmianie adresu, które wynikają z § 2 tegoż przepisu. Nie potwierdza tego faktu analiza wskazanego zawiadomienia o wszczęciu postępowania, ani żaden inny dokument dostępny w aktach sprawy. Otrzymane przez skarżącego zawiadomienie o wszczęciu postępowania nie zawiera pouczenia o obowiązku powiadomienia organu o każdej zmianie miejsca zamieszkania. Stąd tez doręczenie dokonane na dotychczasowy adres, bez uprzedniego pouczenia strony o jej obowiązku informowania organu o każdej zmianie adresu nie może zostać uznane za skuteczne. Fakt prawidłowego doręczenia decyzji w sposób przewidziany w art. 39-49 k.p.a. jest doniosły prawnie. Z nim są związane skutki materialne i procesowe. Termin do złożenia odwołania biegnie bowiem od daty prawidłowego doręczenia decyzji (patrz także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2001 r., sygn. akt V SA 545/01 - Lex 121800, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 2362/99 - Lex 49871). Zatem skoro skarżący złożył przedmiotowe odwołanie w terminie 14 dni od daty prawidłowego doręczenia mu decyzji organu I instancji ([...]), to złożył to odwołanie terminowo, a zatem całkowicie bezprzedmiotowe jest postępowanie w kwestii przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji organ odwoławczy winien zatem podjąć stosowne kroki prawne do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego postanowienia tego organu z dnia [...] stwierdzającego uchybienie terminu do złożenia odwołania, a następnie po wyeliminowaniu wskazanego tu aktu rozpoznać odwołanie skarżącego do decyzji organu I instancji z dnia [...].