II SA/Po 109/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi K. W. B. "K." w K. S. A. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu (obecnie Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego) z dnia [...] października 2008r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] stycznia 2008r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącej Kopalni kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz /-/ A. Łaskarzewska Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Pozaniu utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] stwierdzającą u A. M. chorobę zawodową - przewlekłą chorobę układu ruchu wywołaną sposobem wykonywania pracy: zespół bolesnego barku prawego, zapalenie nadkłykci kości ramieniowych obustronne - wymienioną w pozycji 19 pkt 5, 6 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 5 lipca 2006 r. w sprawie IV SA/Po 325/06 uchylił obydwie powołane wyżej decyzje. W uzasadnieniu wskazano na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego, szczegółowe ustosunkowanie się do zgromadzonej dokumentacji lekarskiej, a także na niezbędność uzyskania orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy w S., poprzedzone ponownymi, specjalistycznymi badaniami skarżącego i analizą dokumentów źródłowych z poprzednich badań. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] stwierdził u A. M. chorobę zawodową przewlekłą chorobę układu ruchu wywołaną sposobem wykonywania pracy: zespół bolesnego barku prawego, zapalenie nadkłykci kości ramieniowych obustronne - wymienioną w pozycji 19 pkt 5, 6 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, a Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Na skutek skargi Kopalni Węgla Kamiennego "K." w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2009 r. w sprawie IV SA/Po 575/08 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że sprawa, której dotyczy niniejsze postępowanie, była już przedmiotem oceny sądowej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 lipca 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 325/06. Organ, rozpatrując sprawę ponownie, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) był związany wytycznymi wskazanymi w uzasadnieniu wyroku, który uchylając rozstrzygnięcia obu instancji zobowiązał go do uzupełnienia postępowania dowodowego. Organy w swoich decyzjach uwzględniły wskazania wyrażone w powołanym wyżej wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę organ pierwszej instancji zebrał materiał dowodowy niezbędny do podjęcia rozstrzygnięcia i prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Zebrany materiał dowodowy w pełni uzasadnie stwierdzenie u A. M. choroby zawodowej układu ruchu. Sąd wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07, w którym stwierdzono niekonstytucyjność art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Jednocześnie Sąd zauważył, iż Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej tych przepisów. W tym kontekście Sąd podkreślił, że Trybunał orzekł o niekonstytucyjności wymienionego rozporządzenia w związku z pytaniem prawnym, którego intencją było zbadanie pod kątem zgodności z Konstytucją, czy przepisy rozporządzenia nie ograniczają praw pracowniczych. Co do istoty Trybunał nie kwestionował rozwiązań materialnoprawnych rozporządzenia. Zdaniem Sądu należało uwzględnić odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisów rozporządzenia. Od powyższego wyroku Kopalnia Węgla Brunatnego "K." S.A. w K. wniosła skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 09 listopada 2009 r. sygn. II OSK 1228/09 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30.04.2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] października 2008 r., utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] stycznia 2008 r., którą stwierdzono u A. M. chorobę zawodową wydana została w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzanie chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 stwierdził, iż przepisy 1) art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oraz 2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał określił, że wymienione przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Powyższy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym powszechnie aprobowany jest pogląd, zgodnie z którym w procesie kontroli legalności konkretnej decyzji administracyjnej sąd uprawniony jest do badania konstytucyjności aktu podustawowego, co wynika z art. 8, art. 178 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP, a to upoważnienie sądów w żadnym stopniu nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który z mocy art. 188 Konstytucji RP powołany jest do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. Sąd administracyjny obowiązany jest uwzględnić orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja zaskarżona do sądu administracyjnego. Wątpliwości interpretacyjne budzi zagadnienie, jakie znaczenie prawne w sprawie rozpoznawanej przez sąd ma stwierdzenie przez Trybunał, że przepis rozporządzenia, który ma być podstawą oceny legalności zaskarżonego do sądu aktu administracyjnego, jest niezgodny z Konstytucją, przy czym Trybunał orzekł na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, że przepis ten traci moc obowiązująca z dniem określonym przez Trybunał. W takiej sytuacji, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, do nadejścia wskazanego terminu, uznany za niezgodny z Konstytucją przepis zachowuje moc obowiązującą, a zatem musi być przestrzegany i stosowany przez wszystkich jego adresatów. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji takie rozstrzygnięcie zamieszczone w tekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest nie tylko ostateczne, ale i ma moc powszechnie obowiązującą. Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu stawia przed sądem możliwość wyboru takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją. W takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zasadzie powszechnie przyjmowany jest pogląd, że sąd może (a nawet powinien) odmówić zastosowania przepisu prawa (także przepisu rozporządzenia) niezgodnego z Konstytucją RP również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja utraciły domniemanie konstytucyjności od samego początku, tj. od dnia ich wejścia w życie. Powstała więc nowa sytuacja prawna, którą winien wziąć pod uwagę Sąd I instancji przy kontroli tej decyzji. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, w konsekwencji więc wydana na takiej podstawie decyzja uznana być powinna za wadliwą. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska, że w rozpoznawanej sprawie istnieją szczególne okoliczności, by mimo stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. z art. 92 ust. 1 Konstytucji można było uznać podstawę prawną wskazanej decyzji za niewadliwą, mając na uwadze orzekanie przez Sąd w okresie odroczenia wejścia w życie utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów. Wprawdzie istotnie - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego -celem odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisów omawianego rozporządzenia było umożliwienie wydawania decyzji realizujących uprawnienia pracownicze, to jednak stwierdzić trzeba, że nie odpowiada temu celowi zaspokojenie roszczeń pracowniczych na podstawie przepisów rozporządzenia, które w całości uznane zostało za niezgodne z Konstytucją RP, gdy ponadto strona tego postępowania, będąca pracodawcą, kwestionuje w całości przeprowadzone w oparciu o przepisy tego rozporządzenia postępowanie administracyjne zakończone decyzją stwierdzającą chorobę zawodową. W takiej sytuacji nie powinno budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie czy A. M. cierpi na chorobę zawodową powinno nastąpić na podstawie przepisów, które zostaną uchwalone zgodnie z Konstytucją. Mając na uwadze, że zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalający skargę wydany został w okolicznościach, w których w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 winien być zastosowany art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowiska stron nie uległy zmianie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Na wstępie podkreślenia wymaga fakt, iż w przedmiotowej sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny i wyrokiem z dnia 09.11.2009 r. sygn. II OSK 1228/09 uchylił wyrok Sądu I instancji. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd związany jest wykładnią prawną dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07, w którym stwierdzono sprzeczność z Konstytucją przepisów art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy Kodeks pracy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). W niniejszej sprawie właśnie w oparciu o przepisy wymienionego rozporządzenia przeprowadzono postępowanie i przepisy te stanowiły podstawę wydania decyzji zarówno przez organ I instancji, jak i przez organ odwoławczy. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w przywołanym wyżej wyroku z dnia 09.11.2009 r. sąd administracyjny jest uprawniony do badania konstytucyjności aktu podustawowego, a to upoważnienie sądów w żadnym stopniu nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie sąd administracyjny obowiązany jest uwzględnić orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechnie przyjmowany jest pogląd, że sąd może, a nawet powinien odmówić zastosowania przepisu prawa niezgodnego z Konstytucją również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Podkreślić więc należy, iż po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., utraciły domniemanie konstytucyjności od samego początku, tj. od dnia ich wejścia w życie. Sprzeczna z Konstytucją norma prawna stanowi wadliwą podstawę prawną rozstrzygnięcia. W konsekwencji więc wydana na takiej podstawie decyzja uznana musi być uznana za wadliwą. W wymieniomym wyroku, który jest wiążący w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska, że w rozpoznawanej sprawie istnieją szczególne okoliczności, by mimo stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. z Konstytucją można było uznać podstawę prawną zaskarżonej decyzji za niewadliwą. Wprawdzie celem odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisów omawianego rozporządzenia było umożliwienie wydawania decyzji realizujących uprawnienia pracownicze, to jednak nie odpowiada temu celowi zaspokojenie roszczeń pracowniczych na podstawie przepisów rozporządzenia, które w całości uznane zostało za niezgodne z Konstytucją, gdy ponadto strona tego postępowania, będąca pracodawcą, kwestionuje w całości przeprowadzone w oparciu o przepisy tego rozporządzenia postępowanie administracyjne zakończone decyzją stwierdzającą chorobę zawodową. W takiej sytuacji nie powinno budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy powinno nastąpić na podstawie przepisów, które zostaną uchwalone zgodnie z Konstytucją. W tym stanie rzeczy Sąd, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia z dnia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] stycznia 2008 r. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 wymienionej ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu organy administracji powinny załatwić sprawę skarżącego w oparciu o przepisy prawa regulujące kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją RP. /-/ E.Podrazik /-/ W.Batorowicz /-/ A.Łaskarzewska MK