I SA/Ol 75/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski,, sędzia WSA Zofia Skrzynecka (spr.), Protokolant Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010r. sprawy ze I. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zarzutów do postępowania egzekucyjnego oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia I.S., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego A z dnia "[...]" w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Z przedstawionych Sądowi wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego A prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego I.S. w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciela – Naczelnika Urzędu Skarbowego B o numerach: "[...]", "[...]", "[...]", obejmujące należności w podatku od towarów i usług odpowiednio za październik 2004 r., kwiecień 2006 r. oraz maj 2006 r. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu 10 września 2009 r. poprzez doręczenie zobowiązanemu odpisów wymienionych wyżej tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem z dnia 7 września 2009 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego. Pismem z dnia 11 września 2009 r. zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu podniósł, iż nie otrzymał upomnienia wzywającego do zapłacenia należności, a ponadto wskazał na zarzut przedawnienia zobowiązań podatkowych. Postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego B, działając jako wierzyciel, uznał wniesione zarzuty za bezzasadne. Naczelnik Urzędu Skarbowego A postanowieniem z dnia "[...]", powołując się na stanowisko wierzyciela, uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. Rozpatrując niniejszą sprawę w związku ze złożonym przez zobowiązanego zażaleniem, Dyrektor Izby Skarbowej powołał treść art. 33 pkt 1 – 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), powoływanej dalej jako u.p.e.a., który zawiera katalog przyczyn, które mogą stanowić podstawę wniesienia zarzutu. Organ II instancji zaznaczył, że stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 – 7, 9 i 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, z tym że w zakresie zarzutów o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Jednocześnie organ zaznaczył, że zobowiązany podniósł zarzut nieistnienia obowiązku z uwagi na jego przedawnienie (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.) oraz zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia (art. 33 pkt 7 u.p.e.a.). Odnosząc się do pierwszego ze zgłoszonych zarzutów, Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż w tym zakresie organ egzekucyjny uzyskał wymagane prawem stanowisko wierzyciela. W ocenie organu odwoławczego, z uwagi na fakt, iż organ egzekucyjny był związany w tym zakresie stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w postanowieniu z dnia z dnia "[...]", prawidłowo uznał wniesiony zarzut za nieuzasadniony. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż obowiązki wymienione w tytułach wykonawczych nie uległy przedawnieniu. Termin przedawnienia tych należności wyznacza przepis art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Wystawione tytułu wykonawcze dotyczyły należności z tytułu podatku od towarów i usług za październik 2004 r., kwiecień 2006 r. oraz maj 2006 r. W związku z powyższym zobowiązania te mogą ulec przedawnieniu dopiero z dniem odpowiednio 31 grudnia 2009 r. i 31 grudnia 2011 r., przy założeniu, że nie wystąpią zdarzenia powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej nie znajduje również uzasadnienia drugi ze zgłoszonych zarzutów. Z akt sprawy wynikało bowiem, że wszczęcie egzekucji wobec majątku zobowiązanego zostało poprzedzone skierowaniem do niego upomnień z dnia 30 listopada 2004 r., 31 maja 2006r. oraz 30 czerwca 2006 r. Upomnienia te zostały doręczone w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako K.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a. Z przepisu art. 44 K.p.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 czerwca 2005 r. wynikało, że w razie niemożności doręczenia pisma przez pocztę w sposób wskazany w art. 42 i 43, poczta przechowuje pismo przez okres siedmiu dni w swojej placówce, a zawiadomienie o tym umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, w drzwiach mieszkania adresata albo jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w miejscu widocznym na nieruchomości, której postępowanie dotyczy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego terminu. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, okoliczność nieudanych prób dokonania doręczenia korespondencji w trybie art. 42 i 43 K.p.a. znalazła odzwierciedlenie na kopertach, na których znajdują się wyraźne daty awizowania przesyłek, a zatem spełnione zostały wymagania, o których mowa wart. 44 K.p.a.. Doręczenie powyższych upomnień na adres wskazany w danych rejestracyjnych było skuteczne. W ocenie organu, bezzasadny był ponadto zarzut niedoręczenia tytułów wykonawczych. Odpisy tytułów wykonawczych, w oparciu o które organ egzekucyjny prowadzi postępowanie, zostały doręczone stronie w dniu 10 września 2009 r., czego dowodem było znajdujące się w aktach sprawy, zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki. Organ zauważył ponadto, iż strona sama sobie zaprzecza, przywołuje bowiem nazwiska pracowników, figurujących na tytułach, twierdząc jednocześnie, iż dokumentów tych nigdy nie otrzymała. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na powyższe postanowienie strona, wnosząc o uznanie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego za zasadne, uchylenie postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i doręczenie upomnień i wezwań. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ egzekucyjny przyjął stanowisko wierzyciela, które jest nieuzasadnione i stronnicze. W jego ocenie, oczywistym jest, że nigdy nie doręczono mu upomnień wzywających do uregulowania należności oraz brak jest jakichkolwiek dowodów na ich doręczenie. Wskazując na powyższe, strona zaznaczyła, że w okresie 2005 – 2006 nie przebywała pod adresem zamieszkania nie ze swojej winy (areszt, długotrwała choroba). Podniosła, że regulacja art. 44 K.p.a. nie jest dowodem na doręczenie przesyłki, ale nieskuteczne zawiadomienie o przesyłce. Zaznaczyła, że błędy postępowania egzekucyjnego nie wynikają z działań organu egzekucyjnego, lecz wierzyciela. Nieporozumieniem, w ocenie strony, było powoływanie się na fakt podawania nazwisk pracowników Urzędu Skarbowego B, skoro figurowały one na tytułach wykonawczych doręczonych w 2009 r. W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wnosząc o oddalenie skargi podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a.. Badając przedmiotową sprawę według powołanych wyżej kryteriów, Sąd takiego naruszenia prawa nie dopatrzył się. Podkreślić przy tym należy, iż w myśl powołanych wyżej przepisów prawa nie było kompetencją Sądu orzekanie co do istoty sprawy, czyli o prawach i obowiązkach stron postępowania, o co wnosiła strona w złożonej skardze (żądanie "uznania zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego za zasadne i udowodnione"). Przypomnieć należy, że poddane kontroli Sądu rozstrzygnięcie dotyczyło uznania za bezzasadne zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Regulujący powyższą kwestię przepis art. 33 u.p.e.a. zawiera enumeratywny katalog okoliczności, które mogą stanowić podstawę zarzutu, m.in. przedawnienie obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.) czy brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 (art. 33 pkt 4 u.p.e.a.), na które w rozpoznawanej sprawie powołał się skarżący. Na tle sprawy istotne znaczenie miało również unormowanie art. 34 u.p.e.a. Zgodnie z § 1 tego przepisu, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 – 7, 9 i 10 (...) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Art. 34 u.p.e.a. przewiduje dwa rozstrzygnięcia mające formę postanowienia: w sprawie zgłoszonych na podstawie art. 33 zarzutów, które wydaje organ egzekucyjny (§ 4) oraz w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów (§ 1), przy czym na obydwa te postanowienia przysługuje zażalenie (odpowiednio § 5 i 2 przywołanego artykułu). Rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów musi więc poprzedzać ostateczne postanowienie wierzyciela, na które – według art. 34 § 2 u.p.e.a. – przysługuje zażalenie. Organem właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie wierzyciela jest właściwy dla tego wierzyciela organ wyższego stopnia, o którym mowa w art. 17 K.p.a. (postanowienie NSA z dnia 24 maja 2004 r., ONSAiWSA 2004, Nr 3, poz. 61). W niniejszej sprawie rozpatrzenie zarzutów przez organ egzekucyjny – Naczelnika Urzędu Skarbowego A uzależnione było od uprzedniego uzyskania wypowiedzi wierzyciela, którym był Naczelnik Urzędu Skarbowego B. Wierzyciel postanowieniem z dnia "[...]" oddalił obydwa zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego. Postanowienie to, wobec niezaskarżenia go w administracyjnym toku instancji, stało się ostateczne z upływem 7 – dniowego terminu do dnia wniesienia zażalenia, liczonego od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia. Odnosząc się do tak ustalonego stanu sprawy, należy zauważyć, że skarżący nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do zakwestionowania stanowiska wierzyciela, czego konsekwencją było związanie na mocy art. 34 § 1 u.p.e.a. organu egzekucyjnego wypowiedzią wierzyciela w zakresie zarzutu przedawnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.). Postanowienie wierzyciela korzystało na mocy art. 34 § 2 u.p.e.a. z odrębnego trybu zaskarżenia, który jednakże w niniejszej sprawie nie został zainicjowany. Na uwzględnienie nie mogły zatem zasługiwać formułowane przez skarżącego na obecnym etapie postępowania zarzuty pod adresem stanowiska wierzyciela. Ze względu na przewidzianą w art. 34 § 1 u.p.e.a. zasadę związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, Naczelnik Urzędu Skarbowego A nie miał prawnej możliwości wyjścia poza to stanowisko. W tym zakresie organ egzekucyjny, a w ślad zanim organ odwoławczy, w sposób prawidłowy odwołały się do stanowiska wierzyciela wyrażonego w postanowieniu z dnia "[...]" i ponowiły prezentowaną w nim argumentację. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej wynikało zaś, że podstawą odmowy uwzględnienia przez wierzyciela zarzutu przedawnienia obowiązku było uznanie, że obliczony, zgodnie z ustanowioną w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej regułą, termin przedawnienia zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za październik 2004 r. oraz kwiecień i maj 2006 r. upłynie dopiero z dniem odpowiednio: 31 grudnia 2009 r. i 31 grudnia 2011 r. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że termin ten został obliczony przy założeniu, że nie wystąpią zdarzenia powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, niewątpliwe jest, iż na dzień wszczęcia egzekucji administracyjnej, jak również na dzień wydania rozstrzygnięcia w kwestii zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, zobowiązania podatkowe nie uległy przedawnieniu. Zobowiązanie w podatku od towarów i usług za październik 2004 r. przedawniło się dopiero po zakończeniu postępowania w przedmiocie zarzutów, co wynika z dołączonego do akt sprawy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego A z dnia "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Niemniej jednak Sąd, dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, zobowiązany był do przeprowadzenia oceny jego prawidłowości w oparciu o stan faktyczny istniejący w dniu wydania tego aktu. Okoliczności, które wystąpiły już po dniu wydania postanowienia, nie mogły zatem mieć wpływu na wynik sądowej kontroli legalności postanowienia. Wątpliwości Sądu nie budziło również stanowisko organów w zakresie drugiego ze zgłoszonych zarzutów, tj. niedoręczenia zobowiązanemu upomnień, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z powołanym przepisem egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. W świetle powyższej normy, doręczenie upomnienia zobowiązanemu stanowi czynność przedegzekucyjną, mającą ponaglić i nakłonić zobowiązanego do dobrowolnego wykonania obowiązku, która warunkuje wszczęcie właściwego postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 27 § 3 u.p.e.a. do tytułu wykonawczego wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podaje w tytule wykonawczym podstawę prawną braku tego obowiązku. Ponieważ doręczenie upomnienia zobowiązanemu jest jedną z przesłanek wszczęcia egzekucji, wierzyciel został zobowiązany do przedłożenia organowi egzekucyjnemu wraz z tytułem wykonawczym dowodu doręczenia tego upomnienia. Organ egzekucyjny bada bowiem z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej (art. 29 u.p.e.a.). Mając powyższe na uwadze, należy uznać zarzut braku dowodów doręczeń zobowiązanemu upomnień z dnia 30 listopada 2004 r., z dnia 31 maja 2006 r. oraz z dnia 30 czerwca 2006 r. za bezzasadny. Dowody takie znajdują się bowiem w aktach sprawy, przyporządkowane do tytułów wykonawczych, obejmujących poszczególne zaległości podatkowe. Wynika z nich, iż doręczenie upomnień nastąpiło w trybie art. 44 K.p.a. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, przewidziana w tym przepisie instytucja doręczenia zastępczego nie jest dowodem na nieskuteczne zawiadomienie o przesyłce pocztowej, lecz zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie sądowym i doktrynie stanowiskiem tworzy domniemanie doręczenia. Dla skuteczności doręczenia w tym trybie konieczne jest wykazanie niemożności doręczenia w trybie art. 42 i 43 K.p.a. (do rąk własnych adresata bądź dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi) oraz zaznaczenie przez doręczyciela na potwierdzeniu odbioru, gdzie umieścił zawiadomienie o przesyłce dla adresata. W razie nieodebrania pisma złożonego w urzędzie pocztowym, za datę doręczenia pisma, stosownie do treści art. 44 K.p.a., przyjmuje się datę, w której upłynął termin jego odbioru. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie stwarza domniemanie doręczenia pisma, stanowiące rodzaj fikcji prawnej, i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Taki sposób doręczenia nie uniemożliwia podniesienia przez stronę zarzutu, iż uchybienie terminu jest następstwem okoliczności związanych z tym doręczeniem, jak również obalenia domniemania doręczenia pisma stronie. Strona może w szczególności wykazywać, że nie dotarło do niej zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym (postanowienie NSA 10 lipca 2008 r. sygn. II OSK 992/08) lub też, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością (wyrok NSA z 12 maja 2006 r., sygn. II FSK 709/05). W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd nie znalazł jednak podstaw do zakwestionowania prawidłowości dokonanych w trybie art. 44 K.p.a. doręczeń upomnień z dnia 30 listopada 2004 r., z dnia 31 maja 2006 r. oraz z dnia 30 czerwca 2006 r. Upomnienia zostały bowiem skierowane przez wierzyciela na wynikający z akt rejestrowych skarżącego adres jego miejsca zamieszkania: "[...]" (zgłoszenie aktualizacyjne NIP – 1 z dnia 26 listopada 2004 r., z dnia 9 grudnia 2004 r. oraz z dnia 12 września 2005 r.). Ponadto upomnienie z dnia 30 czerwca 2006 r., w związku z uzyskaniem przez wierzyciela informacji o aktualnym miejscu zameldowania strony, zostało ponownie wysłane w dniu 3 października 2007 r. na adres: "[...]". Odnosząc się do argumentacji skargi, iż w okresie 2005 – 2006 strona, nie ze swej winy, nie przebywała pod adresem zamieszkania, podnieść należy, że określając lakonicznie jako przyczynę takiej sytuacji areszt i długotrwałą chorobę, nie sprecyzowała ona bliżej tych okoliczności, ani też nie przedstawiła żadnych dowodów na ich potwierdzenie. Tym samym, nie sposób było uznać powyższy zarzut za wystarczający do obalenia domniemania doręczenia w trybie art. 44 K.p.a. Nie bez znaczenia pozostaje również wynikający z przepisów prawa obowiązek aktualizowania przez podatnika danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym, nie później niż w terminie 14 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana tych danych [art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2004 r., nr 269, poz. 2681 ze zm.)]. Zdaniem Sądu oznacza to, iż organy w prowadzonych postępowaniach mogą posługiwać się tymi danymi, które zostały zamieszczone w zgłoszeniu identyfikacyjnym i zgłoszeniach aktualizacyjnych, chyba że nowy adres podatnika jest organowi znany z urzędu. Z uwagi na fakt, iż upomnienia zostały wysłane na adres wskazany w danych rejestracyjnych, nie można uznać doręczeń zastępczych za nieprawidłowe. Skutki zaniedbania obowiązku, wynikającego z art. 9 ust. 1 ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, obciążają wyłącznie podatnika. Podobnie bezzasadny okazał się zarzut niedoręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Ze znajdującego się w aktach sprawy potwierdzenia odbioru przesyłki z dnia 7 września 2009 r. wynika, że zostały one doręczone skarżącemu w dniu 10 września 2009 r., co potwierdził on sam w piśmie z dnia 11 września 2009 r., zawierającym zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).