II SA/Rz 1093/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant ref. stażysta Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] II SA/Rz 1093/10 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] września 2010r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) po rozpoznaniu odwołania D. W. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2010r. nr [...] o odmowie przyznania D. W. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jego ojcem J. W. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) zwana dalej w skrócie u.ś.r. W odwołaniu D. W. zakwestionował jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nad jego ojcem pozostawanie w związku małżeńskim. Dodał, że rodzina składa się z czterech osób, z tego trzy mają orzeczony stopień niepełnosprawności. Ojciec wymaga stałej opieki, mama i brat częściowej. Zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. SKO uznało zarzuty odwołania za nieuzasadnione i wymienioną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na treść art. 17 ust. 5 pkt 2a U.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Nie budzi wątpliwości tak w orzecznictwie jak i doktrynie prymat wykładni językowej nad wykładnią funkcjonalna i celowościową. Organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2a cytowanej ustawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. W świetle literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2a U.ś.r. nie wywołuje skutków prawnych okoliczność, iż M. W. legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. SKO wskazało, że nie posiada kompetencji do ewentualnego orzekania o zgodności przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a U.ś.r. z Konstytucją i wskazało na przepisy prawa, które umożliwiają stronie podważenie zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP. Kompetencje takie posiada Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 46 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U nr 102, poz. 643 ze zm.). Z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2000r. sygn. akt I KZP 14/2000 (OSNKW 2000/7-8 poz. 59) wynika, że nie prawem, ale i obowiązkiem każdego Sądu jest interpretowanie przepisów ustawy w sposób zgodny z Konstytucją RP. Wynika to wprost z art. 178 ust. 1 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. W skardze do Sądu skarżący D. W. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego prośby i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad ojcem. Po amputacji kończyny dolnej wymaga stałej opieki, stan drugiej kończyny ulega pogorszeniu, a to wiąże się z koniecznością ciągłych wizyt u lekarzy i dużymi kosztami. Kontakt z ojcem jest utrudniony, gdyż jest osobą niesłyszącą. Dodał, że jest wyszczególniony w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności jako opiekun. Matka i brat wymagają częściowej opieki. Obecnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, ale nie może podjąć pracy ze względu na stan zdrowia członków rodziny i konieczność sprawowanie stałej opieki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, ale z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. W szczególności Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a to po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. stanowi podstawę do uwzględnienia skargi. W rozpoznawanej sprawie skarżona decyzja zapadła w stanie faktycznym, który w ocenie Sądu nie został dostatecznie wyjaśniony. Z tego powodu postępowanie odwoławcze oraz postępowanie organu pierwszej instancji dotknięte są wadami, których skutkiem musi być uchylenie decyzji obydwu instancji. Kontrolowane rozstrzygnięcia są wydane przedwcześnie, bez ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Organy obydwu instancji przyjęły, że D. W. nie może mieć ustalonego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ojcem J. W., który pozostaje w związku małżeńskim z M. W.. Fakt ten stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Sąd nie podziela stanowiska organów, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim jest wystarczająca przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie - wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przy równoczesnym spełnieniu się dyspozycji normy prawnej zawartej w ust. 1a tego artykułu. Literalna wykładnia art. 17 ust. 5a u.ś.r. taki wniosek uzasadnia, jednak ten rodzaj wykładni nie jest najwłaściwszy przy interpretacji tego przepisu. Na potrzebę wykładni celowościowej i systemowej wielokrotnie w orzecznictwie (patrz: postanowienie TK z dnia 1 czerwca 2010r. sygn. akt P 38/09 OTK-A 2010/5/53 i postanowienie OTK-A/2010/5/54) podkreślono, że jest to bardziej racjonalny sposób działania. Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach o sygn. akt I OSK 722/09 i OSK 723/09 stwierdza, że pozostawanie osób niezaradnych życiowo nie może być sankcją w stosunku do osób, które w takim związku nie pozostają. Wskazany przez organ drugiej instancji rodzaj wykładni literalnej jest sprzeczny z art. 18 oraz art. 32 Konstytucji RP. Skład orzekający aprobuje ten pogląd i dał temu wyraz np. w wyrokach z dnia 10.06.2010r. sygn. akt II SA/Rz 272/10; 2.12.2010r. sygn. akt II SA/Rz 937; 15.12. 2010r. sygn. akt II SA/Rz 1030 – http:// orzecznictwo.nsa. gov.pl). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa krąg podmiotów, na rzecz których może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, w tym również innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (ust. 1a art. 17 u.ś.r.). Norma prawna jaka wynika z tego przepisu potwierdza wyżej zaprezentowaną wykładnię art. 17ust.5a pkt 2 u.ś.r. Ustawodawca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, innej osobie, uzależnia od faktycznej możliwości sprawowania opieki w zakresie, w jakim dana osoba potrzebuje tej opieki. W przypadku, gdy do osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące okoliczności, o których mowa w art. 17 u.ś.r., organ właściwy może przeprowadzić wywiad (art. 23 ust. 4aa u.ś.r.). W rozpoznawanej sprawie bezsporny jest fakt, że J. W. jest osobą, która na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia 18 maja 2010r. nr [...] o stopniu niepełnosprawności został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga stałej, długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W aktach sprawy znajduje się też orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spaw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia 22 października 2008r. nr [...], którym M. W. określono umiarkowany stopień niepełnosprawności do 30 kwietnia 2012r. Z orzeczenia tego wynika, że M. W. nie wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną egzystencją. Z odwołania D. W. wynika, że jego brat ma również orzeczony stopień niepełnosprawności, ale w aktach sprawy brak jest dowodu na tę okoliczność. Z powyższego wynika, że Sąd prawidłowo przyjął, że organy naruszyły przepisy postępowania art. 7 i 77 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy. W szczególności organy nie ustaliły, czy M. W. jest w stanie wykonywać samodzielnie czynności opiekuńcze opisane w uzasadnieniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności J. W.. Organy wyjaśnią też czy brat D. W. ma ustalony stopień niepełnosprawności. Ustalenia te będą miały istotny wpływ na treść przyszłego rozstrzygnięcia w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i ustaleniu rzeczywistych możliwości wykonywania przy uwzględnieniu zakresu świadczonej opieki nad J. W. wyda decyzję mając na względzie wykładnię art. 17 ust. 5a pkt 2 u.ś.r. przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.