III SA/Wr 405/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Protokolant st. specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M. H. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 sierpnia 2024 r. nr 470000/71/2024/RED/EG-ORZ-46-3 w przedmiocie oddalenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi M. H. (dalej: skarżący, strona skarżąca) jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu (dalej: ZUS, organ) z dnia 21 sierpnia 2024 r., nr 47000G/71/2024/RED/EG-ORZ-46-3, w przedmiocie oddalenia zarzutu przedawnienia należności w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Z akt sprawy i uzasadnienia postanowienia wynika, że decyzją z dnia 24 maja 2013 r., znak: 470000/603/CW/164473/2013ZAS/70052307257, organ zobowiązał przedsiębiorcę U. do zwrotu nienależnych świadczeń wypłaconych G. S. z tytułu zasiłku chorobowego za okres od 10 grudnia 2012 do 24 kwietnia 2013 r. w kwocie 14.043,98 zł wraz z należnymi odsetkami w wys. 384,10 zł - łącznie 14.428,08 zł w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Decyzja została odebrana 27 maja 2013 r. Zobowiązany wniósł do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odwołanie od ww. decyzji. Postanowieniem z 10 stycznia 2024 r., w sprawie o sygn. akt i U 1012/23, Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Śródmieścia IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowił umorzyć postępowanie w sprawie wobec cofnięcia odwołania ze zrzeczeniem się roszczenia. Pismem z dnia 23 lipca 2024 r. skarżący zgłosił na podstawie art. 33 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne tj. wygaśnięcie obowiązku w całości na skutek przedawnienia należności. Zarzut dotyczył czynności egzekucyjnych zastosowanych przez organ administracji w postaci zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o nr: Se-121/2024 oraz Se-122/2024. Kwestionowanym w niniejszym postępowaniu postanowieniem ZUS z dnia 21 sierpnia 2024 r., nr 47000G/71/2024/RED/EG-ORZ-46-3, organ ten oddalił zarzut przedawnienia. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497) dalej: "u.s.u.s.", osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Zgodnie z art. 84 ust. 2 u.s.u.s. za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia; 3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. Natomiast w myśl art. 84 ust 7 u.s.u.s. należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Organ stwierdził, że zadłużenie wynikające z nienależnie pobranego świadczenia nie uległo przedawnieniu gdyż decyzja o zwrocie uprawomocniła się z chwilą uprawomocnienia się postanowienia Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Na poparcie swojego stanowiska organ zacytował uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt III AUą 1494/16, zgodnie z którym datą prawomocności decyzji wydanej przez ZUS jest data wydania prawomocnego wyroku sądu rozpoznającego odwołanie od tej decyzji, a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Olsztynie z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 219/08 oraz w Szczecinie z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 828/10 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 listopada 2015 r., I SA/GI 549/15. Z wskazanych orzeczeń wynika, że datą prawomocności decyzji wydanej przez ZUS jest data wydania prawomocnego wyroku sądu rozpoznającego odwołanie od tej decyzji. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że decyzja z dnia 24 maja 2013 r., znak: 470000/603/CW/164473/2013/ZAS/70052307257, uprawomocniła się z dniem 6 lutego 2024 r. tj. w dniu uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Śródmieścia z dnia 10 styczna 2024 r., sygn. akt IV U 1012/23 co oznacza, iż nienależnie pobrane świadczenie nie uległo przedawnieniu, a tytuły wykonawcze z 4 lipca 2024 r. co do których złożono zarzut, zostały wystawione na należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, które nie uległo przedawnieniu. Strona skarżąca w złożonej na podstawie art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", w związku z art. 83c ust. 1a u.s.u.s., skardze zaskarżyła w całości postanowienie organu wnosząc o uchylenie wyżej wskazanego postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego od organu na rzecz skarżącego, wedle norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, czyli bezpodstawne oddalenie złożonych przez skarżącego zarzutów w postępowaniach egzekucyjnych, podczas gdy złożone zarzuty wygaśnięcia obowiązku (na skutek przedawnienia egzekwowanych należności pieniężnych), znajdowały oparcie w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. w związku z pominiętymi (niezastosowanymi) przez organ normami: - art. 365 § 1 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.), dalej: "k.p.c.", co nastąpiło poprzez zignorowanie mocy wiążącej postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt IV U 1012/23 w zakresie jego podstawy prawnej, tj. art. 203 § 2 k.p.c.; - art. 84 ust. 7 zdanie pierwsze u.s.u.s., co nastąpiło poprzez zignorowanie wystąpienia skutku w postaci przedawnienia (wygaśnięcia) obowiązku stwierdzonego egzekwowaną decyzją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie). Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga jest nieuzasadniona, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób określony w art. 145 p.p.s.a. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy zarzut strony skarżącej dotyczący przedawnienia tj. wygaśnięcia obowiązku na podstawie art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., jest zasadny. Wniesione zarzuty przez skarżącego w tym zakresie wyznaczają granice kontroli niniejszej sprawy. W myśl art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie skarżący zarzuty wniósł w terminie. Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Stosownie do art. 34 § 2 u.p.e.a. wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia dochodzonych na podstawie tytułów wykonawczych należności należy przybliżyć kwestie związane z tą problematyką na tle ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Nienależnie pobrane świadczenia z ubezpieczeń społecznych podlegają zwrotowi na zasadach określony w art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 84 ust. 7 u.s.u.s. należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Sąd Najwyższy w wyroku z 15 września 2015 r., w sprawie o sygn. akt III UK 18/15, wskazał, że w przypadku przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych punktem wyjścia jest data uprawomocnienia się decyzji skierowanej do podmiotu zobowiązanego, ustalającej należności podlegające zwrotowi, od której należy liczyć początek biegu terminu przedawnienia. Wskazać należy - wbrew stanowisku skarżącego - że świadczenia z ubezpieczeń społecznych nie są świadczeniami cywilnoprawnymi, a zatem nie mają do nich zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego. Wprawdzie, art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego kwalifikuje sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych do spraw cywilnych, jednakże unormowanie to przesądza jedynie o stosowaniu w czasie sporów wynikłych na tle tych roszczeń przepisów zawartych w Kodeksie postępowania cywilnego, a więc reguluje zasady i tryb postępowania przed sądami w tych sprawach, natomiast nie ma znaczenia dla oceny charakteru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Przyznać należy, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyłają w niektórych przypadkach do przepisów prawa cywilnego (np. art. 84 ust. 1 u.s.u.s.), jednak dotyczy to jedynie sytuacji, gdy przepis ustawy wyraźnie na to wskazuje. Natomiast, termin przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego (w tym odsetek) został uregulowany w sposób zupełny w art. 84 ust. 7 u.s.u.s. i nie mają do niego zastosowania przepisy art. 118-120 Kodeksu cywilnego, regulujące termin przedawnienia. Skoro decyzja z dnia 24 maja 2013 r. zobowiązująca skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego wraz z odsetkami uprawomocniła się z dniem 6 lutego 2024 r., tj. w dniu uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia z dnia 10 stycznia 2024 r., to z tym dniem rozpoczął bieg 10-letni terminu przedawnienia. W tym zakresie Sąd wyjaśnia, że mylnie skarżący podnosi, iż decyzja z dnia 24 maja 2013 r., wskutek cofnięcia odwołania, stała się prawomocna jeszcze w czerwcu 2013 r. Sąd wyjaśnia, że odwołanie od decyzji nie jest pozwem, skarżący nie ma w tym sensie roszczenia, którego mógłby się zrzec. Choć prawa do wniesienia odwołania, skarżący może się zrzec na podstawie art. 127a § 1 k.p.a., zgodnie z którym przed upływem terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję, to należy przyjąć, że prawo do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie zostało przez skarżącego zrealizowane, i nie można przyjmować, że wskutek późniejszego cofnięcia odwołania doszło do wstecznego uprawomocnienia się decyzji. Sformułowanie pkt I postanowienia z dnia 10 stycznia 2024 r., zastosowane przez Sąd Rejonowy wynika bezpośrednio z treści art. 203 § 1 k.p.c., tj. na podstawie procedury regulującej postępowanie przez tym Sądem, i nie wpływa na inne ukształtowanie początkowej daty rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia aniżeli wskazuje na to wprost art. 84 ust. 7 u.s.u.s. Kwestia braku aktywności organu w zakresie dochodzenia przez ZUS należności z wydanej w dniu 24 maja 2013 r. decyzji pozostaje kwestią drugoplanową. Natomiast z czynności procesowej polegającej na cofnięciu odwołania nie można wyprowadzać prawa do modyfikacji terminu rozpoczęcia biegu przedawnienia należności regulowanych przez u.s.u.s. Zatem wystawione przez wierzyciela tytuły wykonawcze z dnia 4 lipca 2024 r. i dokonane na ich podstawie zajęcia wierzytelności skarżącego zostały dokonane przed upływem okresu przedawnienia przewidzianego w art. 84 ust. 7 u.s.u.s. Wystawienie tytułów wykonawczych poprzedziło wystosowanie do skarżącego upomnienia z dnia 27 maja 2024 r., do czego obligował organ przepis art. 15 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z treści upomnienia wynika, że wierzyciel wezwał skarżącego do zwrotu zarówno należności głównej jak i odsetek. Sąd nie dopatrzył się zarzuconych w skardze naruszeń przepisów postępowania. Zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z przepisami ustawy egzekucyjnej, co zostało wyjaśnione wyżej. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.