III SA/Lu 64/11
WyrokWSA w Lublinie2011-04-20
Skład orzekający: Marek Zalewski, Jerzy Marcinowski, Jadwiga Pastusiak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2009 r. do kwietnia 2010 r., pomimo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawczyni spowodowanej powodzią?Ratio decidendi
Sąd uchylił decyzję Prezesa ZUS w części odmawiającej umorzenia należności, uznając, że organ dopuścił się naruszeń prawa, w tym pobieżnej oceny stanu faktycznego i braku należytego wyważenia interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. Uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności, a decyzja musi opierać się na wyczerpująco uzasadnionych przesłankach, uwzględniających rzeczywisty stan rzeczy i zasady logiki, a także interes publiczny i słuszny interes obywatela.Stan faktyczny
A. K. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Prezes ZUS decyzją z września 2010 r. umorzył część należności za maj 2010 r., ale odmówił umorzenia należności za okres od marca 2009 r. do kwietnia 2010 r. Decyzją z grudnia 2010 r. utrzymał w mocy odmowę umorzenia. A. K. odwołała się do sądu, wskazując na trudną sytuację materialną i rodzinną spowodowaną powodzią w maju i czerwcu 2010 r., która zniszczyła jej majątek i źródło dochodu (piekarnia ze sklepem). Sąd administracyjny uznał, że organ dopuścił się naruszeń prawa, uchylając zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na poszczególne ubezpieczenia za okres od marca 2009 r. do kwietnia 2010 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za miesiąc maj 2010 oraz odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na poszczególne ubezpieczenia za okres od marca 2009 r. do kwietnia 2010 r.
Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzono A. K. należności z tytułu nieopłaconych składek na poszczególne ubezpieczenia za miesiąc maj 2010 r. w kwocie 594,29 zł i odmówiono umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na poszczególne ubezpieczenia za okres od miesiąca marca 2009 r. do kwietnia 2010 r. w kwocie 10 594,53 zł.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem A. K. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku z dnia 1 października 2010 r. podnosiła, iż z uwagi na sytuację materialną i rodzinną wywołaną powodzią w maju i czerwcu 2010 r. nie posiada środków finansowych na spłatę zadłużenia.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] , wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] września 2010 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, odnosząc się w pierwszej kolejności do określonej w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przesłanki całkowitej nieściągalności należności organ stwierdził, że na podstawie analizy materiału dowodowego zgromadzonego w aktach warunek ten nie został spełniony. A. K. jest właścicielem działek nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o pow. 0,2071 ha, dla których prowadzona jest księga wieczysta KW [...]. Zadłużenie za okres od września 2005 r. do listopada 2009 r. zostało zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej kaucyjnej, natomiast w stosunku do pozostałych należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od marca 2009 r. do stycznia 2010 r. wdrożono postępowanie egzekucyjne.
Przeprowadzona przez organ ocena sytuacji finansowej wnioskodawczyni, w oparciu o przedłożone przezeń dokumenty oraz aktualne dane zgromadzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, doprowadziła do ustalenia, że wnioskodawczyni prowadzi wraz z mężem W. K. oraz dwójką pełnoletnich dzieci gospodarstwo domowe.
Głównym źródłem utrzymania rodziny do czasu powodzi z miesiąca maja i czerwca 2010r. były dochody uzyskiwane z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej - piekarni wraz ze sklepem. Aktualnie działalność ta jest zawieszona. Zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT-36 za 2007r. Dochód z działalności gospodarczej wyniósł 15.393,08 zł (tj. przychód: 159.772,80 zł, koszty uzyskania przychodów: 144.379,72 zł), w 2008r. dochód wyniósł 11.692,62 zł (tj. przychód: 176.774,38 zł, koszty uzyskania przychodów: 144.379,72 zł), w 2009r. dochód wyniósł 415,36 zł (tj. przychód: 153.960,27 zł, koszty uzyskania przychodów: 138.544,91 zł). Aktualnie czteroosobowa rodzina nie uzyskuje dochodów i jest na utrzymaniu rodzin z P. i K. D. Zgodnie z zaświadczeniem UG W. z dnia 2 lipca 2010 r. roczny dochód z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 0,2071 ha w 2009r. wyniósł 625,00 zł. Wysokość stałych miesięcznych opłat określiła wnioskodawczyni na kwotę 989,00 zł. Z umowy z dnia 21 grudnia 2009r. zawartej z bankiem G. SA wynika, że A. K. zobowiązana jest do spłaty kredytu "gotówkowego w kwocie 36.756,53 zł w 96 miesięcznych ratach w kwocie po 735,25 zł (za wyjątkiem ostatniej raty w kwocie 735,90 zł) począwszy od miesiąca stycznia 2010r., zaś termin płatności ostatniej raty przypada na dzień 21 grudnia 2017r. Wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o odroczenie terminu płatności rat, zaś ostatnia wpłata raty kredytu miała miejsce 21 maja 2010r. Majątek nieruchomy rodziny to dom o pow. 55 m2, sklep, piekarnia, które zgodnie z oświadczeniem zostały zniszczone oraz zalane przez powódź oraz gospodarstwo rolne o pow. 0,2071 ha. Majątek ruchomy rodziny to samochód ciężarowy Citroen Jumpy 1.9 D z 1996r.
Z zaświadczenia UG w W. z dn. 17 sierpnia 2010r. wynika, że wnioskodawczyni poszkodowana została w wyniku powodzi w miesiącu maju i czerwcu 2010r.
Na podstawie informacji z dnia 18 października 2010 r. przekazanej przez OPS w W. ustalono, również, że rodzina otrzymała zasiłek celowy w miesiącu czerwcu i sierpniu 2010 r. w łącznej kwocie 8.000,00 zł w związku z poniesionymi stratami w budynku mieszkalnym w wyniku powodzi oraz w miesiącu sierpniu 2010r. pierwszą transzę zasiłku celowego w kwocie 50.000,00 zł na odbudowę domu.
Ponowna ocena materiału dowodowego dokonana przez organ w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy, pozwala stwierdzić, że sytuacja materialna, w jakiej obecnie znajduje się rodzina A. K. jest rzeczywiście bardzo trudna, co szczegółowo wykazano w poprzedniej decyzji i na co w głównej mierze wskazuje brak aktualnie dochodów, co jest związane z zawieszeniem od dnia 31 maja 2010r. prowadzonej działalności gospodarczej na wskutek powodzi z miesiąca maja i czerwca 2010 r., która była głównym źródłem utrzymania.
W związku z powyższym ZUS uznał, że spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek za miesiąc maj 2010 r., pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy systemowej, a także ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., tj. poniesienie strat materialnych w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia w postaci powodzi.
Po ponownej analizie materiału dowodowego organ uznał wyjaśnienia wnioskodawczyni związane z konsolidacją kredytów, w następstwie czego w dniu 21 grudnia 2009r. zawarto stosowną umowę, a uzyskane środki w głównej mierze zostały wykorzystane do spłaty wcześniejszych kredytów (odpowiednio kwota 5.144,37 zł, 10.650,00 zł i 7.350,00 zł). Zdaniem organu do dyspozycji pozostała kwota 7.900,00 zł.
Pomimo powyższego, odnosząc się do kwestii odmowy umorzenia zaległych należności za okres od marca 2009 r. do kwietnia 2010 r., organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w decyzji w I-ej instancji, a mianowicie, iż ich nieopłacenie nie jest następstwem wspomnianej wyżej powodzi. Powstanie zobowiązania jest wynikiem nie realizowania przez wnioskodawczynię ustawowego terminowego opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Prowadząc działalność gospodarczą nie tylko nie opłaciła ww. należności za okres od marca 2009r. do marca 2010 r., a również należności za 2005r. (tj. różnica składek za wrzesień 2005r. – październik 2005r.), za 2006r. (tj. różnica składek za październik 2006r. – grudzień 2006r.), za 2007r. (tj. różnica składek za styczeń 2007r. – sierpień 2007r., październik 2007r. – grudzień 2007r.), za 2008r. (tj. różnica składek za marzec 2008r. grudzień 2008r., październik 2007r. grudzień 2007r.), za 2009r. (tj. różnica składek za styczeń 2009r. - luty 2009r.). Wskazać również należy, iż uregulowanie w listopadzie 2008r. i grudniu 2008r. części zaległych należności było następstwem wszczętego przez ZUS wobec A.K. w dniu 10 października 2008r. postępowania mającego na celu wystąpienie do właściwego sądu z wnioskiem o nałożenie kary grzywny w związku z figurującym na koncie płatnika składek, zadłużeniem za okres październik 2007 –sierpień 2008r.
Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, iż wnioskodawczyni próbuje uniknąć obowiązku opłacenia należnych składek, w związku z tym wykluczył pozytywne rozpatrzenie wniosku.
Ponadto zauważył, że wnioskodawczyni reguluje bankowe zobowiązania kredytowe i jednocześnie wnioskuje o umorzenie zadłużenia wobec ZUS. Należy więc uznać, że w takiej sytuacji ma miejsce faworyzowanie innych wierzycieli. Dlatego też pozytywne rozpatrzenie wniosku byłoby działaniem na szkodę ZUS.
Wskazać również należy, że pomoc finansową przy zwalczaniu skutków powodzi rodzina sukcesywnie otrzymuje od państwa. Stwarza to możliwość odbudowy zniszczonego majątku nieruchomego i nie wyklucza możliwości ponownego wznowienia prowadzenia działalności gospodarczej, a co za tym idzie możliwości uregulowania zaległych należności wobec ZUS.
Pomimo, iż przepisy prawa dopuszczają możliwość umorzenia należności, to nie nakładają na ZUS takiego obowiązku. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc zatem pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu nieopłaconych składek oraz uwzględniając cele, na jaki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w stosowaniu instytucji umorzenia.
Należności z tytułu składek są zobowiązaniami publicznoprawnymi i w przeciwieństwie do zobowiązań cywilnoprawnych wierzyciel nie ma swobody w ich dysponowaniu, także z uwagi na konieczność respektowania ustawowej zasady równości wobec prawa. Z tych też względów uznał za zasadne stanowisko Prezesa ZUS zawarte w decyzji z dnia [...] września 2010 r.
W skardze do sądu administracyjnego A. K. podtrzymała wniosek o umorzenie zaległych należności z tytułu ubezpieczenia społecznego z uwagi na sytuacje rodzinną i finansową. Opisując swoją sytuację majątkową podniosła, iż w wyniku powodzi, która miała miejsce w maju i czerwcu 2010 r. straciła cały swój dobytek, a także miejsce pracy. Od maja 2010 r. nie posiada żadnych dochodów. Dom, w którym mieszkała musiała rozebrać i aktualnie razem z rodziną mieszka w budynku piekarni. Przyznaje, że otrzymała z pomocy społecznej pieniądze na odbudowę domu mieszkalnego ale z tych dotacji musi się rozliczyć.
Z rodziną utrzymuje się z drobnych kwot pieniężnych, które otrzymuje od opieki społecznej.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie Sądu organ administracji publicznej dopuścił się naruszeń prawa, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Wprawdzie nie wszystkie argumenty podniesione przez skarżącą są uzasadnione, tym niemniej sąd administracyjny zobowiązany jest do dokonania z urzędu kompleksowej kontroli zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem, niezależnie od wniosków i argumentów podnoszonych w skardze i przywołanej tam podstawy prawnej (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.).
Przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne określa art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r., Nr 11 poz. 74, z późn. zm.). W świetle tego przepisu umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić przede wszystkim w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym sytuacje kwalifikowane jako całkowita nieściągalność składek określa art. 28 ust. 3 ustawy. Ponadto, z art. 28 ust. 3a ustawy wynika, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w tej sytuacji precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365; dalej jako: rozporządzenie w sprawie zasad umarzania należności).
Niewątpliwie słuszne jest stwierdzenie organu, oparte zresztą na poglądach orzecznictwa, iż nawet zaistnienie określonych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, nie obliguje organu do wydania decyzji o umorzeniu należności. Decyzja o umorzeniu opiera się bowiem na uznaniu administracyjnym. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze.
Powyższe stwierdzenie musi być obwarowane pewnymi istotnymi w przedmiotowej sprawie zastrzeżeniami. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych.
Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy i nie będzie sprzeczny z zasadami logiki i wnioskami płynącymi z doświadczenia życiowego.
Nawet działając w ramach uznania administracyjnego organ nie przestaje być związany jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy materialnej (obiektywnej), obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada ta nabiera szczególnego znaczenia właśnie w przypadku decyzji uznaniowych.
Ponadto ugruntowany jest pogląd orzecznictwa, zgodnie z którym w przypadku decyzji opartych na uznaniu administracyjnym luz decyzyjny organu ogranicza konieczność respektowania wyrażonej w art. 7 KPA zasady uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Oznacza to, że obowiązkiem organu, nawet w przypadku decyzji uznaniowych, jest należyte wyważenie kolidujących ze sobą w konkretnej sprawie interesów: indywidualnego i publicznego. Ponadto, organ mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny.
W sprawie niniejszej organ odmówił umorzenia należności w kwocie 10.594 zł stwierdzając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , że:
- po pierwsze powstałe zobowiązanie nie jest następstwem powodzi ale zaprzestaniem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od marca 2009 r. do marca 2010 r. , a także w innych okresach tej działalności;
- po drugie, powyższe oznacza, że skarżąca próbuje uniknąć obowiązku opłacania należnych składek co wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku;
- po trzecie, A. K. regulując bankowe zobowiązania kredytowe faworyzuje innych wierzycieli, co oznacza iż uwzględniając wniosek organ działałby na szkodę ZUS;
- po czwarte, organ wywodzi, iż rodzina skarżącej otrzymuje pomoc finansową na zwalczanie skutków powodzi, co w przyszłości umożliwi wznowienie prowadzonej działalności gospodarczej i spłatę zadłużenia.
Dokonując zaś oceny sytuacji materialnej Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznał, iż jest ona rzeczywiście trudna i w głównej mierze wskazuje na brak aktualnych dochodów.
Zdaniem Sądu, przytoczone przez organ argumenty w zaskarżonej decyzji świadczą, iż dokonały one pobieżnej oceny stanu faktycznego i nie przeanalizowały sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej, która jest następstwem wystąpienia klęski żywiołowej na terenie jej miejsca zamieszkania. Jeżeli zdaniem organu skarżąca jest w stanie uiścić należności wobec ZUS to powinien wykazać środki finansowe, które umożliwiłyby pokrycie tego zadłużenia. Ponadto Prezes ZUS odmawiając umorzenia należności kierował się przesłankami pozaprawnymi niewymienionymi w art. 28 ustawy i rozporządzeniu w sprawie zasad umarzania należności.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne (niż dające podstawę do wznowienia postępowania) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niewątpliwie wadliwe ustalenie i rozważenie okoliczności faktycznych sprawy może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe zastosowanie przepisów może mieć miejsce tylko przy założeniu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Nie można wykluczyć, że prawidłowe ustalenia co do stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego mogłyby doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy.
Za uchyleniem decyzji przemawia także wzgląd na brak należytego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego. Trafnie organ wskazuje, że nawet zaistnienie przesłanek umorzenia należności określonych w ustawie lub rozporządzeniu wykonawczym nie obliguje go do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony. Przy wyborze rozstrzygnięcia organ powinien kierować się także interesem publicznym wyrażającym się w dbałości o stan finansów publicznych, zwłaszcza wobec powszechnie znanych problemów systemu ubezpieczeń społecznych nie tylko w Polsce, ale i w krajach bogatszych.
Należy jednak zwrócić uwagę na trafny i mogący znaleźć zastosowanie również w badanej sprawie pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z 17 grudnia 2007 r. (V SA/Wa 2549/07; LEX nr 484922): "Interes publiczny sprowadzający się do dbałości o stan finansów publicznych - finansów ubezpieczeń społecznych - nie powinien być rozumiany jako z zasady sprzeczny z ważnym interesem osoby zobowiązanej. Sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje jeszcze większą konieczność sięgania przez Zobowiązaną, pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich i swojej rodziny niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem obywatela, jednocześnie nie jest także zgodna z interesem publicznym." Biorąc pod uwagę, że skarżąca z rodziną obecnie utrzymuje się dzięki korzystaniu ze środków z pomocy społecznej, gdyż z uwagi na powódź, która zniszczyła całe wyposażenie piekarni nie jest prowadzona działalność gospodarcza, a więc i brak jakichkolwiek dochodów z tego tytułu - trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności będzie pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Podobne stanowisko zajął NSA w uzasadnieniu wyroku z 20 marca 2007 r. (II GSK 345/06; LEX nr 321267): "Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym".
Interes publiczny należy do kategorii tzw. pojęć niedookreślonych, które nie dają się zdefiniować w sposób abstrakcyjny, lecz ich treść i konsekwencje muszą być ustalane w warunkach konkretnej sprawy, co jest zadaniem organu administracji publicznej. Interes publiczny ma przy tym charakter wieloaspektowy i błędem jest jego zbyt wąskie pojmowanie, zawężone tylko do wąskiego aspektu danej sprawy.
Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca dał organom orzekającym w tego typu sprawach szersze instrumentarium orzekania, niż tylko "zerojedynkowy" system oceny: "umorzyć – odmówić umorzenia". Z art. 28 ustawy systemowej wynika, że umorzenie może nastąpić również w części – np. co do odsetek lub części należności. Pozwala to na znalezienie właściwego rozwiązania, dostosowanego do realiów konkretnej sprawy i umożliwiającego pogodzenie interesu publicznego z indywidualnym.
Zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wywody organu, mające być wyrazem wyważenia interesu społecznego i interesu skarżącego mają charakter ogólnikowych stwierdzeń, bez odniesienia się do warunków konkretnej sprawy. Warunki badanej sprawy, w tym niewątpliwie trudna sytuacja skarżącej wywołana klęską żywiołową oraz wzgląd na interes publiczny, wymagają po stronie organu większej staranności przy wyborze rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny ograniczony w swych kompetencjach tylko do oceny legalności zaskarżonej decyzji nie może z oczywistych względów nakazać organowi wyboru takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy, gdyż rolę odgrywają tu już pozaprawne czynniki – celowościowe, rzetelnościowe i gospodarnościowe. Aby decyzja uznaniowa była zgodna z prawem, postępowanie zmierzające do jej wydania musi spełnić wszystkie wymogi proceduralne, a wybór takiego, a nie innego rozstrzygnięcia musi być wyczerpująco uzasadniony. Zaskarżona decyzja z wyżej przedstawionych względów wymogom tym nie odpowiada, dlatego musi zostać uchylona.
Uchylenie zaskarżonej decyzji rodzi po stronie organu konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji. Przeprowadzając ponownie postępowanie organ powinien jeszcze raz ustalić aktualną sytuację majątkową skarżącej, a nie jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji koncentrować się na przyszłych i niepewnych dochodach A. K. Swoje ustalenia powinien skoncentrować na bieżących wydatkach i dochodach rodziny w skarżącej oraz wykazać, że przy wyjątkowej sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca jest ona w stanie spłacać należności ubezpieczenia społecznego chociażby w ratach jak to sugeruje ZUS.
Ponadto, organ odmawiając umorzenia należności, powinien kierować się przesłankami szczegółowo wymienionymi w § 3 rozporządzenia, a jeżeli odmawia zastosowania tych przepisów prawa w stosunku do skarżącej, powinien wyjaśnić motywy , którymi się kierował. Rozstrzygnięcie w sprawie organ powinien uzasadnić poprzez odniesienie się do konkretnych okoliczności danej sprawy, nie zaś w sposób ogólnikowy.
Sąd pomimo uwzględnienia skargi nie określił, stosownie do art. 152 p.p.s.a., czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, gdyż było to bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że przedmiotem skargi jest decyzja odmowna, a więc nie podlegająca wykonaniu.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło