II SA/Bd 251/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Protokolant Kamila Wesołowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty W. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 251/11 Uzasadnienie Starosta W. decyzją z dnia [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez skarżącą T. K. nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 1453,10 zł, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Starosta wskazał, że w dniu [...] skarżąca została zarejestrowana jako bezrobotna. Świadczenie z tego tytułu zostało jej wypłacone za okres od dnia 12 czerwca do dnia 31 sierpnia 2008 r. w kwocie 1453,10 zł. Decyzją z dnia [...] natomiast orzeczono o odmowie przyznania skarżącej prawa do zasiłku dla bezrobotnych z uwagi na to, że za okres współpracy z osobą prowadzącą działalność gospodarczą od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia 1 czerwca 2008 r. nie opłacone zostały składki na ubezpieczenie społeczne. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c oraz z art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415; z późn. zm.), dalej powoływanej w skrócie jako "ustawa o zatrudnieniu". W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że sporne świadczenie pobrała nieświadomie. Urzędnik Powiatowego Urzędu Pracy (PUP) wręczył jej skierowanie do banku po odbiór pieniędzy nie sprawdzając czy one się jej należą oraz czy były opłacone należne składki do ZUS. Wskazała na treść art. 823 Kodeksu postępowania cywilnego, sugerując konieczność umorzenia postępowania z mocy prawa. Wojewoda K. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda przytoczył treść przepisu art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o zatrudnieniu i wskazał, że w toku prowadzonych postępowań ustalono, że skarżąca w okresie od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia 1 czerwca 2008 r. nie była pracownikiem jak wynikałoby to ze złożonego przez nią świadectwa pracy z dnia 31 maja 2008 r., lecz osobę zatrudnioną jako współpracująca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, oraz że z decyzji ZUS z dnia [...], a także z oświadczenia skarżącej z dnia 21 października 2010 r. wynika, że składki na ubezpieczenie społeczne za okres wykonywania pracy nie zostały opłacone, w związku z czym brak było podstaw, aby przyznać skarżącej prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Podsumowując Wojewoda stwierdził, że skarżąca przedkładając w PUP we W. świadectwo pracy wystawione przez pracodawcę w dniu 31 maja 2008 r. świadomie wprowadziła w błąd urząd pracy. Z treści tego świadectwa wynikało bowiem, że skarżąca była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy jako pracownik handlu, natomiast z treści wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 czerwca 2010 r. wynika, że "wnioskodawczyni nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia, a spełnia przesłanki objęcia jej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej." W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca stwierdziła, że decyzja Wojewody z dnia [...] jest dla niej krzywdząca, że nie ma aktualnie żadnych dochodów, że działalność jest zawieszona, że PUP nie powiadomił jej o obowiązujących przepisach i o tym, że musi być opłacone ubezpieczenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z przepisem art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a", sąd rozstrzyga w godzinach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z powyższymi zasadami Sąd uznał, że skargę należało uwzględnić, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo. Podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (cyt. na wstępie). Zgodnie z przepisem art. 76 ust. 1 i 2 tej ustawy, który został powołany przez organy w podstawie prawnej decyzji, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (ust. 1). Przy czym za niezależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się m.in. świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (ust. 2 pkt 2). Istotną okolicznością wymagającą wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest to, czy skarżąca pobrała świadczenie nienależne w rozumieniu powyżej przytoczonych przepisów. Organ I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że świadczenie wypłacone skarżącej w okresie od dnia 12 czerwca 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r., w kwocie 1453,10 zł było świadczeniem nienależnym, ponieważ decyzją z dnia [...] orzeczono o odmowie przyznania prawa do zasiłku z uwagi na to, że za okres współpracy z osobą prowadzącą działalność gospodarczą od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia 1 czerwca 2008 r. nie opłacone zostały składki na ubezpieczenie społeczne. Organ I instancji nie dokonał jednak subsumcji tak ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji żadnej z norm zawartych w przepisie art. 76 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu. Natomiast organ II instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że skarżąca przedkładając w PUP świadectwo pracy wystawione przez pracodawcę w dniu 31 maja 2008 r. świadomie wprowadziła w błąd urząd pracy. Organ II instancji wskazał w ten sposób pośrednio na przesłankę wynikającą z art. 76 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy o zatrudnieniu. Wyjaśniając tę kwestię organ podał, że z treści świadectwa pracy wynikało, że skarżąca była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy jako pracownik handlu, natomiast z wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 czerwca 2010 r. wynika, że nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia, lecz spełniła przesłanki objęcia jej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Innymi słowy organ II instancji przyjął, że skarżąca w chwili składania świadectwa pracy z dnia 31 maja 2008 r. wiedziała, że zawiera ono treści nieprawdziwe co do tego, że była ona zatrudniona w okresie od 1 czerwca 2007 r., do 1 czerwca 2008 r. jako pracownik, a pomimo tego takie świadectwo pracy przedłożyła, co skutkowało przyznaniem prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Tymczasem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy słuszności tej tezy nie potwierdza. Nie można zwłaszcza przyjąć jak chciałby tego organ, że wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 czerwca 2010 r. jest dowodem na to, że skarżąca wiedziała, iż świadectwo pracy z dnia 31 maja 2008 r. potwierdza nieprawdę, co do jej zatrudnienia. Należy mieć bowiem na uwadze, że wyrok ten był efektem długotrwałego procesu, w toku którego ustalono podleganie przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu w okresie od 1 czerwca 2007 do 1 czerwca 2008 r. Proces ten zapoczątkował zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. (ZUS) wydając decyzję dnia [...], którą orzeczono o niepodleganiu przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w okresie od 1 czerwca 2007 r. do 1 czerwca 2008 r. Następnie Sąd Okręgowy we Włocławku wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2009 r. zmienił decyzję ZUS i ustalił, że skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu w tym okresie z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. I ostatecznie dopiero Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 23 czerwca 2010 r. ustalił, że skarżąca w okresie od 1 czerwca 2007 r. do 1 czerwca 2008 r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu na zasadach przewidzianych jak dla osób współpracujących z tytułu wykonywania pracy u płatnika W. K. Z powyższego wynika, że kwestia podlegania skarżącej ubezpieczeniu społecznemu była w okresie od 16 września 2008 r. do 22 czerwca 2010 r. niejasna. Ponadto należy mieć na uwadze to, że świadectwo pracy wystawia pracodawca – w tym przypadku W. K. i to jemu można ewentualnie stawiać zarzuty co do prawidłowości świadectwa pracy. Skarżąca była tylko zobowiązana do przedłożenia świadectwa pracy wraz z wnioskiem o udzielenie statusu osoby bezrobotnej i to uczyniła. Nie można jej uczynić odpowiedzialną za treść świadectwa pracy, przynajmniej w oparciu o zebrany przez organy w niniejszej sprawie materiał dowodowy. W świetle powyższego za przedwczesne należy uznać ustalenie organów co do tego, że skarżąca świadomie wprowadziła w błąd powiatowy urząd pracy. Z treści art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu wynika, że świadome wprowadzenie w błąd urzędu pracy może polegać na tym, że do wypłaty świadczenia dojdzie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo jeszcze w innych przypadkach. Aby żądać zwrotu świadczenia jako wypłaconego nienależnie organ zobowiązany jest do wyraźnego i jednoznacznego wskazania na jakiej podstawie uznaje świadczenie za wypłacone nienależnie. Czyli jeżeli, tak jak w niniejszej sprawie, wskazuje w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia na przepis art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu, to w treści uzasadnienia tego rozstrzygnięcia zobowiązany jest wyjaśnić czy osoba pobierająca świadczenie złożyła nieprawdziwe oświadczenie lub sfałszowane dokumenty, a jeżeli w inny sposób wprowadziła urząd świadomie w błąd, to na czym to polegało. Należy też mieć na uwadze, że istotną cechą nienależnego pobranego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała co do faktu, że świadczenie to jej się nie należy. Tak więc dla stwierdzenia, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie wprowadziła organ w błąd, konieczne jest wykazanie, że w sposób prawidłowy została ona pouczona o okolicznościach istotnych dla przyznania świadczenia w tym także o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie świadczeń. Przy czym za świadome wprowadzenie w błąd w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu, należy uznać zarówno działania podejmowane z zamiarem bezpośredniego wprowadzenia organu w błąd, jak i działanie realizowane z zamiarem pośrednim, który przejawia się w tym, że działający nie ma bezpośredniego zamiaru wprowadzenia organu w błąd co do danej okoliczności, ale według wszelkiego prawdopodobieństwa mógł się spodziewać, że skutek taki nastąpi. Należy także wskazać, że obowiązek organu dotyczący pouczenia wnioskodawców o okolicznościach mających znaczenie dla przyznania świadczenia skutkuje powstaniem po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia obowiązku przewidywania skutków wprowadzenia organu w błąd co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia (tak WSA w Opolu w wyroku z dnia 30 września 2010 r., w sprawie II SA/Op 368/10, NSA w wyroku z dnia 3 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1034/08 – opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na uwadze powyższe, uznając, że zaskarżone orzeczenia naruszają przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy – a to przepis art. 7, 77 i 107 § 3 kpa; orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 152 p.ps.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zobowiązany będzie, mając na uwadze powyższe rozważania wyjaśnić czy skarżąca świadomie wprowadziła urząd pracy w błąd i dokładnie na czym to polegało, czy też świadczenie pobrane przez nią należy uznać za nienależne na innej podstawie niż wynikająca z art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu. Powyższe powinno mieć swój wyraz w treści uzasadnienia nowego rozstrzygnięcia.