IV SA/Wa 454/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Marian Wolanin, Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2011r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] października 2010 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego S. L. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; IV. nakazuje ściągnąć od Wojewody [...] na rzecz Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych tytułem części nieuiszczonego wpisu sądowego. Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2010r. – zaskarżoną skargą przez S. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] października 2010r., którą uchylono decyzję Prezydenta W. z [...] kwietnia 2007r. umarzającą postępowanie w przedmiocie wymeldowania S. L. z pobytu stałego z nieruchomości nr [...]przy ul. [...] w W. i orzeczono o wymeldowaniu ww z opisanej nieruchomości. Postępowanie o wymeldowanie S. L. z pobytu stałego z nieruchomości nr [...] przy ul. [...] w W. zostało zakończone w dniu [...] kwietnia 2007r. decyzją Prezydenta W. o umorzeniu postępowania. Następnie ponownie zainicjowane wnioskiem skarżącego o wznowienie postępowania. Postępowanie wznowiono opierając się na przesłance z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Uznano, że skarżący został pozbawiony możliwości brania czynnego udziału w sprawie (pozbawiony możliwości skorzystania z przewidzianej przepisami prawa drogi odwoławczej). Postępowanie to zatem stworzyło możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w postępowaniu wznowieniowym ustalono, że nieruchomość położona przy ul. [...] w W. oznaczona jest w rejestrze gruntów jako działka nr [...] , w ramach tej działki wydzielona była działka o projektowanym numerze ewidencyjnym [...], jednak numer ten nie występuje w rejestrze gruntów. S. L. wyjaśnił, że od urodzenia zamieszkuje w nieruchomości nr [...] przy ul [...] w W., w budynku zbudowanym jeszcze przed II Wojną Światową, na działce o projektowanym numerze ewidencyjnym [...]. Budynek obecnie należący do W. i J. C. został wzniesiony w 1960r. Oni to nabyli przedmiotową nieruchomość od Z.G. w 2006r. i oświadczyli, iż skarżący w nieruchomości pod nr [...] od ponad 17 lat nie zamieszkuje i nie posiada do niej kluczy. M. M., który od stycznia 2007r. mieszka w mniejszym budynku oznaczonym nr [...] przy ul. [...] w W. stwierdził, że w większym budynku znajdującym się na przedmiotowej nieruchomości nikt nie mieszka. Budynek ten wymaga remontu. On posiada klucze do obu budynków. Okoliczność niezamieszkiwania potwierdził także S. B., również mieszkający na przedmiotowej nieruchomości. Z kolei J. G., którego wujkiem jest skarżąc, oświadczył iż twierdzenie skarżącego, że mieszka w garażu jest niezgodne ze stanem faktycznym. Natomiast świadkami, którzy przyznali, że skarżący mieszka na terenie spornej nieruchomości byli H. R. i J. K., niemniej organ złożonym przez nich zeznaniom odmówił wiarygodności. Dalej z zeznań świadka H. W. i informacji Policji wynika, iż skarżący jest znany sąsiadom i widywany na posesji przy ul. [...] w W. W czasie oględzin nieruchomości nr [...] przy ul. [...] ustalono, iż budynek dwupiętrowy będący w posiadaniu państwa C., składający się z trzech pokoi, łazienki, kuchni i przedpokoju, jest niezamieszkały od czasu gdy wyprowadziła się z niego poprzednia właścicielka Z. G. Następnie przeprowadzono oględziny budynku usługowo - handlowego oznaczonego zarówno numerem [...] jak i numerem [...]. W budynku tym skarżący wskazał umeblowane pomieszczenie, w którym znajdują się jego ubrania, pościel, książki, w łazience ma środki czystości. Ostatecznie organ opierając się na treści art. 15 ust. 2 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych stwierdził, iż zaszły podstawy do wymeldowania skarżącego ze spornego lokalu. Organ uznał, iż skarżący opuścił nieruchomość nr [...] przy ul. [...] w W. w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Skarżący ma dostęp do przedmiotowego budynku, ale w nim nie mieszka. Za takimi ustaleniami przemawia zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zwłaszcza zeznania świadków: J. i W. C., M. M., S. B. i J. G. Skarżący pod spornym adresem pojawia się sporadycznie, nie jest to więc miejsce, w którym skoncentrowane byłby jego sprawy życiowe. Organ odwoławczy nie dał wiary wyjaśnieniom J. K. i H. R. Biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe mało prawdopodobne wydaje się, żeby skarżący od urodzenia, nieprzerwanie mieszkał w nieruchomości nr [...] przy ul. [...] w W. w przedwojennym budynku o bardzo niskim standardzie. Wymieniony ma rodzinę, dysponuje innymi budynkami, w których może zaspokajać swoje potrzeby mieszkaniowe. Również Sąd Rejonowy [...] w W. w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] listopada 2009r. wskazał, że świadkowie: J. K. i H. R. są niewiarygodni. Odnosząc się natomiast do przeprowadzonych na przedmiotowej nieruchomości oględzin organ przypomniał, że Sąd wielokrotnie wskazywał, iż opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez daną osobę nie musi być połączone z opróżnieniem tego lokalu (wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 4 marca 1993r., sygn. akt S.A. Wr 1278/92; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 1985r., sygn. akt III S.A. 47/85). W tej sytuacji organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. S. L. w skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Skarżący stwierdził, iż decyzje te zostały wydane z naruszeniem art. 80 K.p.a. przez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem skarżącego decyzja o wymeldowaniu nie została oparta na dowodach o charakterze materialnym, a jedynie na domniemaniach. Wojewoda przekroczył zasadę swobodnej oceny dowodów i przyjął za organem terenowym jako podstawę rozstrzygnięcia, równie dowolnie, wyrwane z kontekstu, a tym samym pozbawione zasadniczej treści, stwierdzenia świadków, które mają stanowić dowód niezamieszkiwania skarżącego pod adresem [...] w W. Zdaniem skarżącego zebrany materiał dowodowy w postaci zeznań świadków, protokołu z wizji meldunkowej, notatek Policji, nie daje podstawę do przyjęcia, że została udowodniona okoliczność niezamieszkiwania skarżącego pod spornym adresem i przyjęcia, że w sposób trwały i ostateczny opuścił miejsce dotychczasowego zamieszkania. Prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego zostało mi przywrócone posiadanie do części nieruchomości pod adresem [...] i do dziś tam mieszkam. Wojewoda [...] – w odpowiedzi na skargę – wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm administracyjnego prawa materialnego obowiązującymi w dacie wydania aktu administracyjnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż zakażona decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 2010r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta W. z [...] października 2011r., naruszają prawo w stopniu kwalifikującym je do wyeliminowania z obrotu prawnego. Na wstępie należy zauważyć, iż wyżej wymienione decyzje zostały wydane na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 września 2009r. (sygn. akt IV SA/Wa 990/09). Oznacza to, iż organy rozpoznając sprawę po wyroku uchylającym poprzednio wydane w sprawie decyzje - stosownie do art. 153 P.p.s.a. – były związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tymże orzeczeniu Sądu, związanie to odnosi się również do Sądu obecnie orzekającego w sprawie. Według art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001r., nr 87, poz. 960, ze zm.) – zwanej dalej: ustawą o ewidencji, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, nadto że opuszczenie danego lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Oczywiście przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestać na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą m. in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3169/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2002r., sygn. akt SA/Sz 1278/00, niepubl.). Jak już w poprzednim orzeczeniu podkreślił Sąd należy mieć na uwadze, że wydanie decyzji administracyjnej o wymeldowaniu z pobytu stałego, stanowi wyjątek od ogólnej zasady realizacji obowiązku wymeldowania przez osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego. Dlatego też obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę o wymeldowanie jest niebudzące wątpliwości ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanki do wymeldowania, tj. opuszczenia miejsca pobytu stałego. Obowiązek ten wynika z zasady dążenia do prawdy obiektywnej określonej w art. 7 K.p.a., pozostającej w ścisłym związku z art. 77 § 1 K.p.a. Następnie zadaniem organu jest ocenienie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.), zaś wynik tej oceny powinien znaleźć prawidłowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a.). W ocenie Sądu organy administracji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego były zobowiązane nie tylko na podstawie art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., ale i przytoczonego wyżej wyroku Sądu Administracyjnego. Kontrolowane rozstrzygnięcia zatem należało uznać za przedwczesne. Przede wszystkim ponownie rozpoznając sprawę organ meldunkowy powinien: 1) najpierw ustalić, o jaką część nieruchomości toczy się spór w sensie zamieszkiwania czy niezamieszkiwania skarżącego przy ul. [...] w W. Analizując bowiem dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ma się wrażenie, że część z przesłuchiwanych świadków potwierdzając zamieszkiwanie bądź niezamieszkiwanie skarżącego pod wymienionym wyżej adresem miała na myśli inną część znajdujących się tam zabudowań co mogło wpłynąć na ostateczną ocenę kwestii zamieszkiwania skarżącego na spornej nieruchomości. Przykładowo: M.M. (który mieszka w mniejszym budynku) stwierdził, iż w większym budynku nikt nie mieszka; J. G. stwierdził, iż zamieszkiwanie w garażu jest niezgodne ze stanem faktycznym; H. R. oświadczył, że skarżący mieszka na terenie nieruchomości w budynku przedwojennym, do pomieszczenia zajmowanego przez niego wchodzi się przez garaż, co potwierdził J. K. Z kolei w protokole oględzin mówi się o budynku o charakterze usługowo – handlowym. Nadto na rozprawie uczestnik postępowania J. C. oświadczył, iż skarżący zajmuje część budynku niskiego, która znajduje się za metalowym płotem; 2) przesłuchać - zgodnie z wytyczną Sądu zawartą w wyroku z 17 września 2009r. - córkę skarżącego, która przebywa na nieruchomości sąsiedniej o numerze porządkowym [...] i ustalić czy skarżący mieszka (nie mieszka) na nieruchomości usytuowanej na działce o numerze ewidencyjnym [...], będąc jej współwłaścicielem; nadto ponownie podjąć próbę przesłuchania żony skarżącego; 3) przeprowadzić - w oparciu o art. 89 § 2 K.p.a. - rozprawę administracyjną, albowiem - jak zauważył już Sąd w wyroku z 17 września 2009r. - w sprawie zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron. W ocenie Sądu potrzeba przeprowadzenia rozprawy uzasadniona jest rozbieżnościami i wątpliwościami (o czym m. in. wspomniano już wyżej), które należy rozstrzygnąć w drodze konfrontacji. Przeprowadzenie rozprawa jest potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków, w drodze oględzin (zwłaszcza, że ostatnie oględziny odbywały się trzy lata temu, tj. w 2008r.); 4) ostatecznie ustalić, czy "zajmowanie" (jak to określił uczestnik postępowania) już sprecyzowanej części zabudowy zlokalizowanej na przedmiotowej nieruchomości to zamieszkiwanie mające charakter stałego pobytu. Za miejsce stałego pobytu, jak trafnie przytoczył organ odwoławczy, uznaje się miejsce, w którym dana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. Innymi słowy czy tam koncentruje się życie codzienne skarżącego; w tym miejscu należy nawiązać do stwierdzenia Wojewody i je podzielić, iż opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez daną osobę nie musi być połączone z opróżnieniem lokalu, niemniej jednak owo nieopróżnienie lokalu winno nosić cechy wskazujące na niezamieszkiwanie. Dopiero uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym wyżej kierunku, a następnie jego ocena - zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 K.p.a. - pozwoli na ustalenie stanu faktycznego i podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Organ prowadzący postępowanie powinien pamiętać, iż jego obowiązkiem jest dążenie do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych. Wszystko to dowodzi, iż decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy i z naruszeniem powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 153 P.p.s.a. Organy – przy ponownym rozpoznawaniu sprawy – zastosują się oceny prawnej i wskazań wynikających z niniejszego orzeczenia. W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 i 152 P.p.s.a. – orzeczono jak w punkcie I i II sentencji wyroku. O kosztach postanowiono - w punkcie III i IV – na zasadzie art. 200, art. 205 § 1 i art. 223 § 2 P.p.s.a.