II SA/Rz 252/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik/spr./ Sędziowie NSA Maria Piórkowska NSA Małgorzata Wolska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 26 maja 2011 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. Decyzją z dnia [..] października 2010 r., nr [...], Prezydent Miasta R. odmówił K.H. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad babką J.S. W podstawie prawnej organ wskazał przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. 2000, nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej zwana jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1a, art. 24 ust. 2a i ust.4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. 2006, nr 139, poz. 992, ze zm.; dalej zwana jako "u.ś.r.") i §7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. 2005, nr 105, poz. 881, ze zm.). Decyzją z dnia [..] listopada 2010 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej zwane jako SKO lub Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. W podstawie prawnej wskazano przepisy art. 138 § 1 k.p.a. i art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. W uzasadnieniu Kolegium zreferowało ustalenia i rozważania organu I instancji. Wskazało, że materialną podstawą zgłoszonego wniosku stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przytoczył treść przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że nie zachodzi w niniejszej sprawie przesłanka, o której jest mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Powołując się na treść przepisu art. 128 i art. 129 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 1964, nr 9 poz. 59, ze zm.) określił krąg osób obowiązanych do alimentacji. Kolegium stwierdziło, że analiza powołanych przepisów wskazuje, że na K.H. nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Organ uznał, że Prezydent Miasta R. prawidłowo ustalił stan faktyczny i wydal decyzję zgodną z prawem. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się K.H. Zakwestionowała stanowisko organów w zakresie ustalenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przez wyłączenie jej z tego kręgu. Zarzuciła, że organy nie przeprowadziły wywiadu i nie ustaliły rzeczywistych relacji między J.S., a G.S., a także aktualnego miejsca pobytu J.S. W odpowiedzi na skargę SKO w R. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna nad działalnością organów administracji publicznej jest sprawowana przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem (zob. art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. 2002r., nr 153n poz.1269, ze zm., i art. art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2002, nr 153, poz.1270, ze zm.; dalej "p.p.s.a."). Sąd orzeka w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 §1 p.p.s.a.). Ocena działalności organów administracji publicznej polega na zbadaniu, czy organy w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa i czy skala ewentualnego naruszenia przepisów postępowania uzasadnia zastosowanie środków z art. 145-149 p.p.s.a. Stan sprawy na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych przedstawia się następująco. Wnioskiem z dnia [..] września 2010 r. K.H. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoją babka J.S. W dniu składania wniosku wnioskodawczyni mieszkała w R., natomiast babka w S. J.S. od d ani [..] sierpnia 2010 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z ustaleniem niepełnosprawności od dnia [..] lipca 2010r. Mąż J.S. nie żyje, zmarł [..] grudnia 1998 r. K.H. jest córką A.S. Natomiast A.S. jest córką J.S. Zatem K.H. jest wnuczką J.S. W oświadczeniu z dnia [..] września 2010 r. złożonym przez A.D. (z d. S.) podano, że J.S. przebywa od [..] lutego 2010 r. u niej w R. A.D. podała, że sama nie może sprawować opieki nad matką, ponieważ pracuje. Natomiast druga córka J.S. G.S. zamieszkała w S. nie utrzymuje z matką kontaktów od około 30 lat. Faktyczną opiekę sprawuje nad J.S. jej wnuczka K.S. Natomiast z oświadczenia K.H. wynika, że ta sprawuje nad babką opiekę w godzinach od 8 do 16. W mieszkaniu, w którym aktualnie przebywa, mieszka też jej brat. MOPS w R. skierował również do GOPS w K. wniosek o udzielenie informacji o G.S. W aktach brak jednak odpowiedzi zwrotnej. Zasadniczą okolicznością leżącą u podstaw decyzji Prezydenta Miasta R było ustalenie, że do kręgu osób należących do pierwszego stopnia krewnych w rozumieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r. należą A.D. i G.S. Prezydent uznał, że nie zachodzą obiektywne i trwałe przesłanki u wymienionych uniemożliwiające sprawowanie opieki nad J.S. Za taką okoliczność nie uznał zatrudnienia A.D. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Stanowisko organów jest błędne. W ocenie Sądu organy dopuściły się w pierwszej kolejności naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skutkiem tego naruszenia było niewłaściwe zastosowanie treści art. 17 ust. 1a ustawy, a przez to odmowa świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej. Niewątpliwie treść art. 17 ust. 1a wymaga dla przyznania świadczenia dla osoby spokrewnionej w dalszym stopniu niż pierwszy, by na takim podmiocie ciążył obowiązek alimentacyjny, a nie było osób spokrewnionych z wymagającym opieki w pierwszym stopniu lub osoby takie nie mogą sprawować opieki. W sprawie będącej przedmiotem skargi skarżąca jest wnuczką J.S., zatem jest osobą, na której obowiązek alimentacyjny ciąży w drugiej kolejności, skoro żyją córki J.S. W takich realiach organy powinny wykazać, że zarówno A.D. jak i G.S., córki osoby niepełnosprawnej są w stanie sprawować stałą opiekę nad matką. W ramach postępowania przyjęto założenie, że A.D. "pomimo pracy zawodowej może sprawować opiekę, a to wyłączało konieczność czynienia stosownych ustaleń w stosunku do G.S. Takie działanie nie może zasługiwać na aprobatę. W ocenie Sądu przyjęcie wykładni proponowanej przez organy stanowi naruszenie treści art. 17 ust. 1 a u.ś.r., przez założenie, że praca w pełnym etacie, w godzinach od 8 do 16 nie jest przeszkodą w sprawowaniu stałej opieki. Z istoty pojęcia stałej opieki wynika, że ma to być opieka sprawowana w każdym czasie, a nie tylko w pewnych momentach w trakcie doby. Zatem w odniesieniu do A.D. trzeba przyjąć, że istnieje stała przeszkoda w sprawowaniu stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną jaką jest J.S. W tym więc zakresie doszło do naruszenia prawa materialnego w orzeczeniach organów, które okoliczność świadczenia pracy przez A.D. oceniły odmiennie. Jednocześnie Sąd zauważa, że w przedmiotowej sprawie dla poprawności orzekania istotniejsze znaczenie ma naruszenie procesowe. Z treści art. 17 ust. 1a u.ś.r wynika, że skarżąca jako osoba spokrewniona z J.S. w drugim stopniu linii prostej może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy zobowiązani w linii prostej w pierwszym stopniu nie sprawują opieki prawem określonej bo nie są w stanie jej sprawować. W sprawie ze skargi K.H. organy nie wyjaśniły sytuacji faktycznej G.S., drugiej córki osoby poddanej opiece. Całe postępowanie w tej sprawie ograniczyło się do organu właściwego ze względu na jej miejsce zamieszkania i udzielonej przez ten organ odpowiedzi, jednak nie w zakresie możliwości sprawowania opieki nad matką. Z tego powodu przyjąć należy, że ta okoliczność jest niewyjaśniona, a ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ze względu na treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ta okoliczność przesądza o tym, czy K.H. może być, uznana za osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć należy, że poprawne ustalenie tej okoliczności musi brać pod uwagę nie tylko sytuację osobistą zobowiązanej do opieki, ale również charakter relacji między zobowiązaną a jej matką. Ten aspekt sprawy wydaje się istotny ze względu na fakt, że zobowiązany do opieki ma świadczyć opiekę, a więc podejmować określone czynności. W takiej sytuacji wzajemne relacje między zobowiązaną a J.S. musza być uznane za istotne przy wykładni niemożności sprawowania opieki, na którą wskazuje art. 17 ust. 1a ustawy. Zważyć należy, że opieka to nie alimenty, które mają, co do zasady formę pieniężną, a więc element wzajemnych relacji obu osób jest istotny. W ponownym postępowaniu organy ustalą sytuację osobistą G.S. i w jej kontekście dokonają wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. mając na uwadze stanowisko Sądu zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak na wstępie biorąc pod uwagę treść art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) P.p.s.a.