II SA/Ol 386/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. E. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego M. E. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 28 lutego 2011r. Dziekan Wydziału wszczął postępowanie w sprawie skreślenia M. E. z listy studentów Wydziału Uniwersytetu, kierunek "[...]", specjalność "[...]", w roku akademickim 2010/2011. Pismem zaś z dnia 4 marca 2011r. M. E. zwrócił się z prośbą o przedłużenie mu sesji egzaminacyjnej, uzasadniając to koniecznością opieki nad chorą matką. Natomiast decyzją z dnia 11 marca 2011r. Dziekan Wydziału skreślił M. E. z listy studentów rzeczonego wyżej wydziału i kierunku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in. na art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku nie uzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Uregulowania te znajdują odzwierciedlenie w § 33 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów "[...]" w O. Organ podniósł, że z dokumentacji studiów M. E. wynika, że nie uzyskał on zaliczenia przedmiotów z IV semestru (warunek z przedmiotów: "[...]") oraz V semestru przewidzianych planem studiów w terminie, tj. do dnia 19 lutego 2011r. W piśmie z dnia 1 kwietnia 2011r. uznanym jako odwołanie od powyższej decyzji Dziekana, M. E. zwrócił się do organu II instancji o przywrócenie mu i przedłużenie sesji egzaminacyjnej. Stwierdził przy tym, że ma zaliczoną praktykę ciągłą, a jedynie nie jest to odnotowane w indeksie z uwagi na niemożność skontaktowania się z osobą, która mogłaby dokonać takiego wpisu. Ponadto odwołujący wskazał, że zaliczył również metodykę "[...]" i posiada stosowny wpis. Po rozpatrzeniu odwołania Rektor Uniwersytetu w O. decyzją z dnia 22 kwietnia 2011r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, że M. E. w wymaganym terminie nie wywiązał się z obowiązku zaliczenia przedmiotów realizowanych warunkowo, takich jak metodyka wychowania fizycznego, edukacja muzyczna z metodyką, seminarium dyplomowe, praktyka ciągła oraz przedmiotów przewidzianych w planie i programie piątego semestru studiów stacjonarnych pierwszego stopnia kierunku pedagogika, specjalność edukacja wczesnoszkolna i przedszkolna czyli nie uzyskał zaliczenia semestru. W związku z tym na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z § 33 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów "[...]" w O. student został skreślony z listy studentów. Skargę na ww. decyzję wywiódł M. E. Wskazał w niej, że ma zaliczoną praktykę ciągłą, a jedynie nie jest to odnotowane w indeksie z uwagi na utrudnianie mu uzyskania stosownego wpisu. Skarżący podniósł, że na studiach czuje się poniżany i dyskryminowany. Autor skargi podkreślił również, że ma ukończony I stopień Szkoły Muzycznej w S. Wskazał także, że niedawno zmarł mu ojciec. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał m.in., że już w dniu 21 października 2010r. Dziekan Wydziału "[...]" w O. wydał decyzję o skreśleniu M. E. z listy studentów z uwagi na brak zaliczenia przedmiotów z czwartego semestru przewidzianych planem studiów oraz praktyki ciągłej w szkole, w wymaganym terminie. Jednakże Rektor w trybie odwoławczym decyzją z dnia 21 października 2010r. uchylił tą decyzję i w drodze szczególnego wyjątku wyraził zgodę na powtarzanie przedmiotów: "[...]", seminarium dyplomowe oraz praktyka ciągła – z jednoczesnym warunkowym kontynuowaniem nauki. Organ podniósł, że pomimo umożliwienia studentowi warunkowego zaliczenia ww. przedmiotów, nie wywiązał się on ze swoich obowiązków. Nie zaliczył też bieżących przedmiotów. Dlatego też zasadne było skreślenie go z listy studentów na podstawie przywołanych w decyzjach obu instancji przepisów. W piśmie procesowym z dnia 7 czerwca 2011r. M. E. nie zgodził się z argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę i podniósł, że jest w posiadaniu dowodów zaliczonych przedmiotów – praktyki ciągłej i metodyki wychowania fizycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawą materialnoprawną skreślenia skarżącego M. E. z listy studentów był art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005r., Nr 164, poz. 1365) w związku z § 33 ust. 1 pkt 3 Regulaminu Studiów Uniwersytetu "[...]". Stosownie do ust. 2 ww. przepisu ustawy kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: stwierdzenia braku postępów w nauce; nie uzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; nie wniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Skreślenie studenta z listy studentów na mocy przywołanego przepisu ma charakter fakultatywny. Organ może bowiem, ale nie musi podjąć takiego rozstrzygnięcia w przypadku zaistnienia jednej z trzech przesłanek określonych tym przepisem, w przeciwieństwie do ust. 1 art. 190, który to przepis określa przesłanki obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów. Decyzja o skreśleniu z listy studentów podejmowana jest w przypadkach wymienionych w art. 190 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym w ramach uznania administracyjnego. Zakres fakultatywności zawarty w tym przepisie nie oznacza jednak dowolności. Organ ma bowiem przy wydaniu tego typu decyzji szczególny obowiązek zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i przekonywującego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2009r., I SA/Wa 1710/08). Ponadto odnosząc się do wskazanej przez organ podstawy prawnej skreślenia studenta z listy studentów wynikającej z Regulaminu studiów, należy zwrócić uwagę, że taki Regulamin studiów nie może być interpretowany w sposób sprzeczny z zapisami ustawy. Z brzmienia przepisu ustawy wynika bowiem, że istnieje możliwość fakultatywnego skreślenia z listy studentów w przypadku nie uzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Natomiast Regulamin w § 33 ust. 1 pkt 3 stanowi, że dziekan w stosunku do studenta, który nie zaliczył semestru wydaje decyzję o skreśleniu z listy studentów. Organ podejmując decyzję w sprawie fakultatywnego skreślenia z listy studentów musi pamiętać, że w świetle art. 11 i 107 § 3 kpa nie wystarczy wykazać, że została spełniona przesłanka nie zaliczenia semestru. Należy jeszcze w sposób szczególny i przekonujący uzasadnić, że w sprawie powinno zapaść takie a nie inne rozstrzygnięcie. Tak więc organ interpretując przepis § 33 ust. 1 musi to czynić tak aby był on zgodny z regulacją art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, który to przepis ustawowy nie obliguje do skreślenia studenta z listy studentów w sytuacji zaistnienia jednej z trzech określonych przesłanek, daje tylko taką możliwość. Wybór takiego zaś rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga precyzyjnego uzasadnienia. W Regulaminie studiów w § 33 ust. 1 pkt 1 i 2 przewidziano również (na zasadach określonych Regulaminem) możliwość powtarzania niezaliczonych przedmiotów na zasadzie powtarzania semestru lub powtarzania przedmiotów z jednoczesnym warunkowym kontynuowaniem studiów w roku następnym. Organ więc podejmując decyzję uznaniową w stosunku do studenta, który nie zaliczył semestru musi wskazać, dlaczego skreślił go z listy studentów a nie zastosował innego rozwiązania przewidzianego Regulaminem. Tylko przy takiej interpretacji Regulaminu można przyjąć, że jego zapisy nie są sprzeczne z postanowieniami art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Przenosząc powyższe regulacje i rozważania prawne na grunt niniejszego postępowania trzeba stwierdzić, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę nie ustalił rzetelnie i jasno jej stanu faktycznego. Rektor zaś jako organ II instancji zobowiązany był do merytorycznego i całościowego rozpoznania sprawy i odniesienia się do zarzutów strony odwołującej. W zaskarżonym rozstrzygnięciu podniesiono, że M. E. w wymaganym terminie nie wywiązał się z obowiązku zaliczenia przedmiotów realizowanych warunkowo, takich jak metodyka wychowania fizycznego, edukacja muzyczna z metodyką, seminarium dyplomowe, praktyka ciągła oraz przedmiotów przewidzianych w planie i programie piątego semestru studiów stacjonarnych pierwszego stopnia kierunku "[...]", specjalność "[...]", czyli nie uzyskał zaliczenia semestru w terminie. Stało się to podstawą wykreślenia skarżącego z listy studentów. Jednakże skarżący w odwołaniu wskazał, że ma zaliczoną praktykę ciągłą, a jedynie nie jest to odnotowane w indeksie, zaliczył również "[...]" i posiada stosowny wpis. Poza tym do pisma procesowego z dnia 7 czerwca 2011r. załączył dokumentację w postaci kserokopii stosownej strony indeksu oraz kserokopii opisu jego opiekuna na temat odbywanej przez niego praktyki w Szkole Podstawowej "[...]" w S., które to dokumenty potwierdzają według niego zaliczenie wskazanych w odwołaniu przedmiotów. Ponadto skarżący na rozprawie przed tut. Sądem podał, że pozostałych dwóch przedmiotów z IV semestru nie zaliczył ponieważ rozpoczynały się one w semestrze letnim, także wcześniej nie mógł ich zaliczyć. Nie wyjaśniając powyższych okoliczności, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, organ naruszył art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071). Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z treści zaś przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Organ administracji zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i w tym celu dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem (vide: wyrok NSA z dn. 21 grudnia 2000r., sygn. V SA 1816/00, publ. LEX nr 77645). Sąd nie przesądza w tym miejscu o tym, że skarżący nie może być skreślony z listy studentów, jednak dopiero precyzyjne ustalenie stanu faktycznego umożliwi organowi podjęcie rzetelnego rozstrzygnięcia, które dodatkowo powinno być właściwie uzasadnione wraz z odniesieniem się do zarzutów strony. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej organu musi wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały przez organ głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z uzasadnienia musi wynikać też, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dowodów lub nie dokonał oceny tego materiału wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Ponadto uzasadnienie powinno odzwierciedlać wyrażoną w art. 11 kpa zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz brak podstawy prawnej decyzji i jej uzasadnienia w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji przez sąd administracyjny. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2009r., I SA/Wa 1710/08). Organ rozpatrując sprawę ponownie, zastosuje się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w wyroku. Stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało w pkt I uchylić zaskarżoną decyzję - stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z mocy art. 152 tej ustawy Sąd orzekł w pkt II, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt III na podstawie art. 200 ustawy ppsa.