II SAB/Gd 39/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 r. sprawy ze skargi H. H. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości 1. zobowiązuje Prezydenta Miasta [...] do rozpoznania wniosku H. H. z dnia 15 września 2008 r. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości obejmujący działki numer [...] oraz [...], w terminie dwóch miesięcy od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta Miasta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta Miasta [...] na rzecz skarżącego H. H. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. H. H. złożył w dniu 15 września 2008r. wniosek do Prezydenta Miasta o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, znajdującej się przy ul. K. [....] w G. oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka [...] o powierzchni 50.300m², powołując się na zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia. Wojewoda postanowieniem z dnia 27 lutego 2009 r. wyznaczył Prezydenta Miasta do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, wyłączając jednocześnie Prezydenta Miasta, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, od załatwienia ww. wniosku. Akta powyższej sprawy wpłynęły do Prezydenta Miasta w dniu 4 marca 2009r. wraz z wykazem zmian gruntowych dla opisanych w wykazie działek. Zarządzeniami z dnia 23 marca 2009r. Prezydent Miasta wystąpił do Urzędu Miasta G. o przesłanie mapy sytuacyjno-wysokościowej dla działek powstałych z podziału działki nr [...] oraz do Sądu Rejonowego w G. o wydanie odpisów ksiąg wieczystych, a w dniu 2 kwietnia 2009r zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie oraz wezwał aktualnych użytkowników działek o wyjaśnienia dotyczące aktualnego sposobu korzystania z nieruchomości, a nadto zawiadomił o przeprowadzeniu dowodu z oględzin nieruchomości na dzień 21 kwietnia 2009r. Kolejnymi zarządzeniami z kwietnia 2009r. zwrócił się o podanie informacji dotyczących podziałów nieruchomości, informacji dot. ustalenia czy i które z nieruchomości są użytkowane z przeznaczeniem na drogi. Wszystkie żądane informacje zostały organowi udostępnione . Pismem z dnia 26 listopada 2009r. organ zawiadomił strony, że planowany termin zakończenia sprawy został wyznaczony na dzień 31 marca 2010r, oraz zawiadomił o terminie rozprawy administracyjnej wyznaczonym na dzień15 grudnia 2009r. Rozprawa wyznaczona na dzień 15 grudnia 2009r. została odroczona z uwagi na niezawiadomienie o terminie wszystkich stron. W dniu 15 marca 2010r. sporządzono przeszukanie w materiałach archiwalnych Archiwum Państwowego w G. W dniu 1 lutego 2011r, r. do Wojewody wpłynęło zażalenie wnioskodawcy na niezałatwienie sprawy w terminie. Akta sprawy zostały przekazane Wojewodzie dopiero w dniu 29 marca 2011r. (po raz pierwszy wystąpiono o akta w dniu 14 lutego 2011r). W wyniku złożonego zażalenia Wojewoda postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2011 r. wyznaczył organowi I instancji termin 2 miesięcy do wydania decyzji. Postanowienie powyższe wpłynęło do Prezydenta Miasta w dniu 28 kwietnia 2011r. Termin wyznaczony w wyżej powołanym postanowieniu nie został zachowany. Pismem z dnia 25 marca 2011r. wnioskodawca podtrzymał wniosek o zwrot działek nr [...] i [...] oraz oświadczył, że w pozostałej części cofa wniosek i wnosi o umorzenie postępowania. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2011r. Prezydent Miasta umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym działek nr: [...] ( nr [...]). Kolejny termin rozprawy został wyznaczony w dniu 7 lipca na dzień 18 lipca 2011r. W skardze złożonej w dniu 29 lipca 2011r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, H. H. oświadczył, że zaskarża przewlekłość Prezydenta Miasta wykonującego zadania Starosty z zakresu administracji rządowej, polegającą na niewykonaniu do dnia złożenia skargi postanowienia Wojewody z dnia 18 kwietnia 2011r. wyznaczającego organowi dwumiesięczny termin na załatwienie sprawy i wniósł o: 1.Stwierdzenie, że prezydent Miasta dopuścił się przewlekłości w prowadzeniu postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 15 września 2008r., 2. zobowiązanie Prezydenta Miasta do wydania merytorycznej decyzji w terminie miesiąca od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W odpowiedzi na skargę organ argumentował, że przekroczenie terminu załatwienia sprawy spowodowane jest koniecznością realizacji zasady prawdy obiektywnej i obowiązku dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nadto organ podniósł, że szczególną uwagę należy zwrócić na poszukiwania dokumentów jakie organ prowadził w Archiwum Państwowym oraz Spółdzielni "A", nadto pismem z dnia 7 lipca 2011r. skarżący został poinformowany o terminie zakończenia sprawy, który został wyznaczony na dzień 30 września 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Postępowanie przed sądami administracyjnymi regulowane jest przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako P.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie do przepisu art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy administracji. Od dnia 17 maja 2011 r. stwierdzając bezczynności organu Sąd ma także obowiązek stwierdzenia, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z przepisem art. 37 § 1 kpa na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa , w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu –wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Zatem w świetle powyższego brzmienia przepisu uznać należy, że powoływana w skardze przewlekłe prowadzenie postępowania dotyczy takiego stanu faktycznego, gdy nie upłynął jeszcze termin na wydanie decyzji, lecz postępowanie organu nosi cechy przewlekłości, natomiast w sytuacji, gdy terminy określone w powołanych wyżej przepisach upłynęły mamy do czynienia z bezczynnością organu. W rozpatrywanej sprawie upłynęły termin określony w przepisie art. 35 kpa, upłynął też termin wyznaczony przez Wojewodę w jego postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2011r. Zatem w rozpoznawanej sprawie nastąpiła bezczynność organu a nie przewlekłe prowadzenie postępowania. Bezczynność organu administracji zachodzi wówczas, gdy organ ten, w terminach przewidzianych przepisami prawa, nie wydaje rozstrzygnięcia w sprawie. Zgodnie z art. 35 K.p.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki, przy czym załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Ponadto organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 K.p.a. to jest nie zawiadomił strony o przyczynach zwłoki w wydaniu rozstrzygnięcia lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. W rozpatrywanej sprawie organ wprawdzie powiadomił, o przesunięciu terminu rozpoznania sprawy, nie podejmując jednakże czynności zmierzających do wydania decyzji i nie zawiadomił o przyczynach zwłoki. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności czy bezczynność organu została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu (zob. m. in. red. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 86; wyrok NSA z 05.11.1987r., SAB 23/87, ONSA 1988/1/13; wyrok NSA z 22.12.1998r., III SAB 77/98, LEX nr 36590; wyrok WSA w Warszawie z 08.06.2004r., III SAB/Wa 8/04, LEX nr 160109 ). Zgodnie z przepisem art. 52 § 1 P.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Przepis art. 37 § 1 k.p.a. stanowi, że na nie załatwienie sprawy w terminie stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia. Wniesienie zażalenia w trybie art. 37 § 1 k.p.a. jest warunkiem formalnym wystąpienia przez osobę zainteresowaną ze skargą do sądu administracyjnego na bezczynność organu (...) (wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., IV SA 572/99, ONSA 2002/3/116). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2). W sytuacji, gdy strona nie wyczerpie trybu zaskarżenia skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., stanowiącego, że sąd odrzuca skargę, jeżeli jej wniesienie z innych przyczyn jest niedopuszczalne. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek został spełniony, ponieważ w pełnomocnik stron złożył do organu wyższego stopnia zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie. W wyniku złożonego zażalenia Wojewoda postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2011r. wyznaczył organowi I instancji dwumiesięczny termin do wydania decyzji. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do uznania, iż skarga na bezczynność jest uzasadniona. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż Prezydent Miasta nie załatwił sprawy w ustawowym terminie, określonym w przepisie art. 35 § 3 k.p.a., wobec czego Wojewoda prawidłowo wyznaczył dodatkowy termin na jej załatwienie, uwzględniając zażalenie skarżących. Również w tym wyznaczonym przez Wojewodę terminie, Prezydent nie załatwił przedmiotowej sprawy. Przepis art. 14 ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. Nr 34, poz. 173) dodał do przepisu art. 149 P.p.s.a. zdanie drugie w brzmieniu "Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa". Po dniu wejścia w życie tej zmiany (17 czerwca 2011 r.) sądy administracyjne mają obowiązek, przy stwierdzeniu bezczynności organu lub przewlekle prowadzonego postępowania, dokonania oceny, czy zaniechania te miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie rażącego naruszenia zostało zdefiniowane przez doktrynę i orzecznictwo w związku z treścią przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Podstawą zastosowania tej przesłanki może być zatem niebudzący wątpliwości stan prawny. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (J. Jendrośka, B. Adamiak, Zagadnienie rażącego..., s. 69 i n.). Można zatem mówić o nim tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność (wyr. NSA z 17 kwietnia 1996 r., III SA 565/95, Biul. Skarb. 1997, nr 2, s. 26). Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce w szczególności wówczas, gdy decyzja została wydana wbrew zakazom lub nakazom ustanowionym w przepisie, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa lub obowiązki lub też odmówiono ich (wyr. NSA z 26 maja 1989 r., IV SA 339/89, ONSA 1989, nr 1, poz. 50). Powyższa definicja dotyczy w zasadzie rażącego naruszenia prawa materialnego, jednakże możliwe jest także rażące naruszenie przepisów postępowania. Za rażące naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym można uznać oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego w stopniu powodującym istotne ograniczenie uprawnień strony w postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania. O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia prowadząca do nadania prawa lub jego odmowy wbrew wszystkim przesłankom przepisu. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 188/05, LEX nr 189214). Rażące naruszenie prawa w rozumieniu przepisu art. 149 P.p.s.a. dotyczyć może jedynie zawartych w K.p.a. przepisów o terminach załatwienia sprawy administracyjnej. Zgodnie z art. 35 K.p.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki, przy czym załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Za rażące naruszenie tych przepisów można zatem uznać jedynie ich oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie. Jednakże w przekonaniu Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, celem ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także uwarunkowane okolicznościami materialnoprawnymi niniejszej sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Dopiero zestawienie czynności dokonanych przez organ po wpłynięciu wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości z czynnościami niezbędnymi do rozpoznania tej sprawy daje możliwość dokonania oceny pod kątem rażącego naruszenia prawa. W przeciwnym razie, każde niezałatwienie sprawy pomimo upływu terminu do jej załatwienia jako oczywiste naruszenie przepisu art. 35 K.p.a. należałoby ocenić jako rażące. W przedmiotowej sprawie, ze względu na treść wniosku, czynnościami niezbędnymi do jej rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności było ustalenie kręgu stron postępowania, co w przypadku reprezentowania wnioskodawców przez profesjonalnego pełnomocnika powinno poprzedzić ustalenie, czy pełnomocnictwo zostało udzielone w sposób prawidłowy. Z przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika bowiem, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinien wystąpić poprzedni właściciel, a w przypadku współwłasności wszyscy współwłaściciele lub spadkobiercy właściciela czy współwłaścicieli (współuczestnictwo materialne) i z ich udziałem winno toczyć się postępowanie, przy czym tytuł prawny do nieruchomości powinien przysługiwać tym wszystkim osobom w dacie zgłoszenia żądania (vide: G. Bieniek "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz", Wyd. Prawnicze Lewis – Nexis 2008 str. 495 oraz wyroki NSA z 5 stycznia 2001 r. sygn. akt IV SA 2217/98 LEX nr 53398; wyrok WSA w Warszawie z 28 września 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1371/04 LEX nr 192900). Dopiero w przypadku pozytywnego ustalenia powyższej okoliczności organ powinien przystąpić do ustalania stanu prawnego i faktycznego określonych działek, przeprowadzić ewentualne oględziny, oraz ustalić, czy przedmiotowa nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia. W przypadku konieczności ustalenia wysokości zwracanego odszkodowania celowym byłoby także wykonanie operatu szacunkowego celem ustalenia wartości rynkowej nieruchomości w dniu jej zwrotu. Prezydent Miasta otrzymał akta sprawy w dniu 4 marca 2009r. Nadmienić należy, że do akt sprawy załączony został wykaz zmian gruntowych dotyczący nieruchomości będącej przedmiotu wniosku o zwrot tj. działki nr [...] obrazujący aktualny stan prawny poszczególnych nieruchomości powstałych w wyniku podziału ww. działki. W zakresie dotyczącym ustalenia, czy wszyscy uprawnieni złożyli wniosek o zwrot nieruchomości oraz czy są należycie reprezentowani, to w tym zakresie do wniosku zostało załączone prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku przez wnioskodawcę. W piśmie z dnia 2 kwietnia 2009r. 2010 r. organ I instancji poinformował strony o wszczęciu postępowania w sprawie o zwrot przedmiotowej nieruchomości oraz o przeprowadzeniu dowodu z oględzin nieruchomości, których dotyczy wniosek wyznaczonego na dzień 21 kwietnia 2009r., nadto poinformował wnioskodawców, że z uwagi na czasochłonność tego rodzaju postępowań, planowany termin rozstrzygnięcia przypada na dzień 31 marca 2010r .Dokumentacja geodezyjna oraz wykaz zmian gruntowych oraz mapa sytuacyjno –wysokościowa i mapy archiwalne wpłynęły do organu I instancji wraz z innymi żądnymi dokumentami wpłynęły do organu przed dniem 22 marca 2009r. w wykonaniu wezwania organu. Z kolei, wraz z pismem z 22 marca 2010r. wpłynęło pismo Spółdzielni "A" z/s w S. wraz z dokumentacją dotyczący realizowania celu wywłaszczenia. Termin rozprawy wyznaczony na dzień 15 grudnia 2009r. nie odbył się. Zatem należy uznać, że w tym dniu akta sprawy zawierały już dokumentację geodezyjną dotyczącą objętych wnioskiem działek, w tym informacje z rejestru gruntów i wykaz zmian gruntowych, odzwierciedlający aktualny stan przedmiotowych nieruchomości oraz zmiany gruntowe tych nieruchomości, a także przeprowadzono niezbędny dowód w postaci oględzin nieruchomości, do akt sprawy zostały złożone również odpisy ksiąg wieczystych oraz dokumentacja obrazująca stan prawny poszczególnych działek powstałych z podziału działki nr [...], jak również wyjaśnienia Spółdzielni "A". Organ dysponował więc dowodami niezbędnymi do ustalenia stanu faktycznego i prawnego działek oraz ustalenia czy nieruchomości stały się zbędne na cel wywłaszczenia ewentualnie w sytuacji ustalenia, że niezbędnymi są dodatkowe informacje bądź dowody organ miał obowiązek ich przeprowadzenia, jak też przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Z akt sprawy wynika natomiast, że po wyznaczeniu terminu rozprawy na dzień 15 grudnia 2009r i wykonaniu przez Spółdzielni "A" zarządzenia z dnia 14 grudnia 2009r. marca 2010r. w sprawie nie zostały przeprowadzone żadne czynności, do czasu przekazania akt sprawy Wojewodzie w związku ze złożoną przez wnioskodawców skargą na bezczynność, co nastąpiło w dniu 29 marca 2011r. Zatem przez okres 12 miesięcy, tj od otrzymania pisma Spółdzielni "A" w dniu 10 marca 2010r. do marca 2011r. a więc przez okres ponad roku - organ nie podjął w sprawie jakichkolwiek czynności, mających znaczenie dla sprawy i niezbędnych do jej zakończenia. Z akt sprawy nie wynika też aby wystąpiły przeszkody uniemożliwiające prowadzenie postępowania w sprawie przez tak długi okres czasu. Z akt sprawy wynika, że podjęcie czynności nastąpiło dopiero po złożeniu zażalenia przez wnioskodawcę. W piśmie z dnia 28 marca 2011r. skierowanym do Wojewody organ wskazał na czynności, które uniemożliwiają wydanie decyzji, a dotyczące konieczności ustalenia kwestii podziałów nieruchomości, pozyskania materiałów archiwalnych i uzupełnienia dokumentacji przez Spółdzielnię "A" (w sprawach tych wystosowano pisma w dniu 23 marca 2011r.). Przy czym, jak to wyżej wskazano nie istniały przeszkody, aby materiał dowodowy o opisane dowody został uzupełniony w trakcie prowadzenia postępowania, po jego wszczęciu w dniu 2 kwietnia 2009r. Podkreślić bowiem należy, że jak wynika z akt administracyjnych postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu wyznaczenia rozprawy administracyjnej na dzień 15 grudnia 2009r. toczyło się sprawnie, a zaprzestanie podejmowania czynności w sprawie nastąpiło po odroczeniu ww. terminu rozprawy. Pismo Spółdzielni, które wpłynęło do organu w marcu 2010r. również było wynikiem czynności podejmowanych w 2009r. W wyznaczonych przez siebie kolejnym terminie tj. do dnia 30 września 2011 r. – organ nie rozpoznał wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, iż przy załatwianiu sprawy zwrotu przedmiotowych nieruchomości Prezydent Miasta pozostaje w bezczynności, przy czym – w niniejszym stanie faktycznym bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 35 kpa. Organ I instancji przez ponad 12 miesięcy nie podejmował bowiem żadnych czynności w sprawie, nie wskazując aby istniały jakiekolwiek przeszkody dla prowadzenia postępowania. Podjęcie czynności nastąpiło dopiero po wniesieniu przez wnioskodawcę zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie. Mając to na względzie Sąd orzekł - na podstawie art. 149 i art. 200 P.p.s.a. - jak w sentencji wyroku, przy czym o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.