III SA/Lu 29/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Stażysta Aleksandra Frączkiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody L. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody L. na rzecz skarżącego 257 zł ( dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania A. S., Wojewoda L. uchylił decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 2001 r., znak: [...], odmawiającą wymeldowania J. S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. M. [...] w L. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Na skutek wniosku A. S. zostało wszczęte postępowanie w przedmiocie wymeldowania J. S. z lokalu przy ul. M. [...] w L. W toku postępowania ustalono, że Sąd Okręgowy w L. w wyroku rozwodowym z dnia [...] lipca 2010 r. (sygn. akt: [...]), dokonał także podziału majątku wspólnego A. i J. S. W wyniku podziału przedmiotowa nieruchomość została przyznana A. S., która jednocześnie została zobowiązana do spłat na rzecz byłego męża w łącznej kwocie 250.000 zł, przy czym należność ta została rozłożona na dwie raty. A. S. oświadczyła, że jej były mąż wyprowadził się z przedmiotowego lokalu w dniu 13 sierpnia 2010 r., zabierając swoje rzeczy. Nie wskazał aktualnego adresu, a według jej wiedzy wyjechał do USA. Potwierdziła, że nie dokonała spłat na rzecz byłego męża w związku z brakiem środków pieniężnych. Przesłuchani świadkowie E. G. i A. G. zeznały, iż J. S. nie mieszka w spornym lokalu. W pismach składanych w toku postępowania J. S. podnosił, że wyjechał do Stanów Zjednoczonych celem odbycia studiów, na podstawie wizy studenckiej ważnej do lipca 2015 r. W przerwach między zajęciami przybywa do kraju, celem zobaczenia się z dziećmi. Po powrocie do kraju nadal zamierza przebywać w spornym lokalu, do czasu, aż była małżonka dokona spłat na jego rzecz, tak aby uzyskał środki na własny lokal. Oświadczył, iż pozostawił w domu większość rzeczy osobistych. A. S. potwierdziła, że były mąż przebywał w spornym lokalu w trakcie pobytu w kraju pod koniec grudnia 2010 r., jednakże wyjeżdżając zabrał wszystkie swoje rzeczy i oddał jej klucze od domu. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., znak: [...], Prezydent Miasta L. odmówił wymeldowania J. S. z przedmiotowego lokalu. W wyniku wniesionego przez A. S. odwołania, Wojewoda L. decyzja z dnia [...] lipca 2011 r., znak: [...], uchylił decyzję z [...] maja 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na konieczność wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych sprawy. W toku ponownego rozpatrywania sprawy przesłuchano J. S. w trakcie jego pobytu w Polsce. Zeznający oświadczył, że nie opuścił spornego lokalu w sposób trały i dobrowolny. Wyjeżdżając zabrał tylko podstawowe rzeczy, w domu pozostały natomiast pozostałe rzeczy osobiste oraz połowa przysługującego mu sprzętu gospodarstwa domowego. W trakcie pobytu w kraju przebywa w lokalu, choć nie ma do niego kluczy. Powrót do mieszkania planuje po zakończeniu nauki, najpóźniej w sierpniu 2013 r. Przeprowadzono również oględziny przedmiotowego lokalu, przy obecności obydwu stron. W ich toku A. S. oświadczyła, że od przyjazdu do Polski były mąż przebywa w spornym lokalu, w pokoju, w którym nocuje znajdują się meble i książki, nie ma natomiast ubrań, poza tymi, które były mąż przywiózł ze sobą. J. S. oświadczył, że podczas jego pobytu w USA zniknęły jego ubrania oraz dokumenty. Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Prezydent Miasta L. ponownie odmówił wymeldowania J. S. z pobytu stałego w spornym lokalu. W ocenie organu warunkiem wymeldowania z lokalu w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, ze zm.) jest spełnienie przesłanek trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu, tj. trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania. W rozpatrywanej sprawie J. S. nie opuścił na stałe spornego lokalu i ma do niego swobodny dostęp, zaś nieobecność spowodowana jest pobytem w USA, gdzie kontynuuje naukę. Nie zostały zatem spełnione przesłanki do wymeldowania. W odwołaniu od decyzji A. S. podtrzymała swoje stanowisko, że J. S. trwale zerwał więzi z domem, a zatem opuścił lokal na stałe. Odwołująca się zarzuciła organowi brak wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Wojewoda L. uchylił decyzję z dnia [...] września 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji nie przeprowadził w pełni wyczerpującego postępowania dowodowego, dającego podstawę do jednoznacznego stwierdzenia, czy strona, której wymeldowanie dotyczy, opuściła lokal, w którym jest zameldowana na pobyt stały w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Przez opuszczenie lokalu w rozumieniu cytowanego przepisu, należy rozumieć fizyczne nieprzebywanie w lokalu i skoncentrowanie swoich spraw życiowych w innym miejscu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem. Zdaniem Wojewody bezsporną kwestią pozostaje fakt, że strona podlegająca wymeldowaniu przebywa od sierpnia 2010 r. za granicą, gdzie studiuje. Zważywszy, że zeznania stron, co do opuszczenia miejsca zameldowania przez J. S., są diametralnie rozbieżne, ustalenia wymaga to, czy opuszczenie przez ww. przedmiotowego lokalu w związku z pobytem za granicą ma charakter trwały. Przeprowadzona w przedmiotowym lokalu wizja lokalna potwierdziła, że nie ma tam rzeczy osobistych osoby wymeldowywanej (ubrania, kosmetyki, e.t.c.). J. S. zarzuca, że rzeczy te zostały usunięte przed wizją, należało więc to także zweryfikować dowodowo. Istotne dla ustalenia stanu faktycznego jest jak często strona przyjeżdża do kraju, jak długo przebywa wówczas pod adresem zameldowania oraz czy partycypuje w kosztach utrzymania domu. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na konieczność ponownego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, by umożliwić stronom udział w przeprowadzeniu tego dowodu. Powołując się na poglądy orzecznictwa Wojewoda stwierdził, iż podnoszony przez stronę podlegającą wymeldowaniu zarzut nie wykonania przez druga stronę postanowień ugody w sprawie podziału majątku wspólnego, nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie na gruncie ustawy ewidencyjnej. Ewentualne spory majątkowe między stronami powinny być rozstrzygane w postępowaniu cywilnym, a nie administracyjnym. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (art. 76 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W uzasadnieniu podniesiono, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty w postaci wizy oraz dokumentów z uczelni skarżącego stanowią dowód tego, że przebywa on w Stanach Zjednoczonych Ameryki w celu odbywania studiów, a nie w celu porzucenia dotychczasowego centrum życiowego w kraju. Wskazano, że okoliczność, czy skarżący partycypuje w kosztach utrzymania domu nie ma dla ustaleń faktycznych znaczenia, gdyż jest to okoliczność dotycząca sfery prawa cywilnego. W skardze podniesiono także, że A. S. w odwołaniu sama stwierdza, że J. S. korzysta w sposób nieograniczony z lokalu. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej oznacza to, że centrum życiowe skarżącego stanowi sporny dom, zaś dalsze postępowanie dowodowe wobec treści tego oświadczenia jest bezcelowe. W ocenie skarżącego bezzasadnie organ pominął argumenty wynikające z treści postanowień ugody pomiędzy stronami, dotyczącej podziału majątku wspólnego. Zdaniem skarżącego treść tego pisma uzasadnia tezę, że jego wolą było i jest ustalenie centrum życiowego w spornym lokalu, do czasu spełnienia przez A. S. świadczeń z tytułu dopłat. W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 20 lutego 2012 r. uczestnik postępowania – A. S. podniosła, iż fakt goszczenia przez nią J. S. w spornym domu, podczas krótkotrwałych pobytów w Polsce, nie oznacza, że w tym miejscu koncentrują się jego sprawy życiowe. Uczestniczka postępowania podniosła również, że odbywanie studiów w Stanach Zjednoczonych łączy się z koniecznością stałego pobytu w tym kraju, z uwagi na obecność na zajęciach, co oznacza przeniesienie tam centrum życiowego, tym bardziej, że skarżący stworzył sobie w tym kraju nową rodzinę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie Sądu organ administracji publicznej dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. W sprawie poddanej kontroli Sądu, Wojewoda L. jako organ odwoławczy z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Była to więc decyzja kasacyjna. Zgodnie treścią tego przepisu organ drugiej instancji może uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy w celu rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Celem postępowania odwoławczego jest nie tylko kontrola poprawności rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, lecz uzupełnienie stanu faktycznego i materiału dowodowego sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Lu 124/08 stwierdził, że "1. Przesłanką uprawniającą do skorzystania z możliwości wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy są jedynie wątpliwości tego organu co do stanu faktycznego i niemożność ich wyeliminowania w trybie art. 136 k.p.a. 2. Dodatkowe postępowanie dowodowe z całą pewnością mieści się w ramach postępowania odwoławczego, gdyż zasadą powinno być merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy. Nawet konieczność przeprowadzenia kilku dowodów mieści się w kompetencjach organu odwoławczego. 3. Konieczność przeprowadzenia jednego lub kilku dowodów, np. przesłuchania świadka czy analizy dokumentu, mieści się w kompetencji organu odwoławczego i obowiązany jest on ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę." (LEX nr 485729). Pogląd ten w całości akceptuje Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Jak wynika z powyższego Wojewoda L. mógł wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Prezydenta Miasta L. tylko wówczas, gdyby postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, co miałoby miejsce w sytuacji nieprzeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego, albo przeprowadzenia z naruszeniem przepisów procesowych. Przesłanką uprawniającą do skorzystania z możliwości wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy są jedynie wątpliwości co do stanu faktycznego i niemożność ich wyeliminowania w trybie art. 136 k.p.a. W sprawie, zdaniem Sądu, organ odwoławczy błędnie uznał, że trafny jest zarzut pod adresem organu pierwszoinstancyjnego o braku należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, przede wszystkim, co do tego czy opuszczenie przez J. S. lokalu przy ul. M. [...] w związku z pobytem za granicą ma charakter trwały. Podstawą prawną wymeldowania jest art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - poprzez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 1982 r. (SA/Kr 599/82, ONSA 1982/2/96), Sąd stwierdził, iż nie jest nigdzie określony czas, przez jaki dana osoba musi przebywać poza miejscem zamieszkania, aby uznać można było, iż nie ma ona zamiaru pozostawania w miejscu zameldowania. Wynika stąd wniosek, iż w zależności od okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, to organ administracji ma ocenić zamiar danej osoby opuszczenia danego lokalu poprzez zwrócenie uwagi na jak długie okresy czasu opuszcza miejsce stałego meldunku i jaka jest przyczyna przebywania poza domem, czy wyraża wolę koncentracji swoich interesów osobistych i majątkowych w innym miejscu przebywania. Wadliwym więc było wskazanie przez organ odwoławczy, że powinien zostać uzupełniony materiał dowodowy o ustalenie charakteru pobytu J. S. za granicami Polski, a także ustalenie czy skarżący partycypuje w kosztach utrzymania domu. Te okoliczności faktyczne wynikają z materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych i powinny zostać ocenione przez organ odwoławczy ponownie rozpatrujący sprawę. Zgodzić się też należy ze skarżącym, iż kwestia rozliczeń z tytułu użytkowania przez niego przedmiotowego lokalu należy do sfery stosunków cywilnoprawnych i nie podlega ocenie organu w sprawie o wymeldowanie. W tym miejscu właściwe jest przypomnienie, że przepisy ustawy o ewidencji ludności jednoznacznie wskazują, iż ewidencja pełni rolę wyłącznie urzędowego rejestru faktów związanych z pobytem osoby fizycznej w danym miejscu. W stałej i jednolitej linii orzeczniczej podkreśla się, że zameldowanie czy wymeldowanie nie ma żadnego związku z prawem do spornego lokalu – ani nie rodzi prawa do lokalu, ani go nie pozbawia. Nie jest też żadną okolicznością, która miałaby znaczenie dla ewentualnych sporów na tle podziału i spłat z majątku dorobkowego małżonków. W tym to kontekście niezasadne jest powoływanie się w skardze do Sądu przez pełnomocnika skarżącego na porozumienie zawarte między byłymi małżonkami S. z dnia 7 lipca 2010 r. Ustalenia zawarte w tej ugodzie mają znaczenie prawne tylko w stosunkach między stronami tej umowy. Natomiast to do organu administracji należy ustalenie stanu faktycznego i ocena spełnienia przesłanek uzasadniających wymeldowanie (lub nie) z miejsca stałego pobytu. Zdaniem Sądu, zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy nie wymagał uzupełnienia we wskazanym przez organ odwoławczy zakresie tj. ustalenia jak często i na jak długi okres czasu skarżący przyjeżdża do kraju, ponieważ okoliczności te wynikały chociażby z zeznań A. S., zeznań i pism J. S. oraz zeznań świadków: S. N., G. S., umożliwiając dokonanie przez organ odwoławczy w ramach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. ustaleń, czy jedynie czasowo przebywa poza miejscem stałego pobytu, czy też skoncentrował swoje sprawy życiowe w innym miejscu i w przedmiotowym budynku faktycznie nie mieszka. Dlatego też zdaniem Sądu, organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniającego w sprawie w sposób wnikliwy, wykorzystał wszelkie możliwości dowodowe w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy, zgodnie z art. 77 k.p.a. M.in. wyjaśnił w sposób wyczerpujący okoliczności związane z opuszczeniem przedmiotowego budynku przez skarżącego; że pobyt poza granicami kraju ma związek z nauką. Nie ulega wątpliwości, że organ odwoławczy ma prawo do dokonania odmiennej aniżeli organ I instancji oceny materiału dowodowego jak też do uzupełnienia tego materiału, jeżeli uzna to za konieczne. Jednakże w rozstrzyganej sprawie organ odwoławczy uchylając zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta L. i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania nie wyjaśnił z jakich powodów nie zastosował art. 136 k.p.a. Sprawa poddana kontroli Sądu pozwalała na podjęcie decyzji przez organ odwoławczy bez potrzeby uchylania decyzji organu I instancji. Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w zakresie wyżej opisanym, które mogło mieć i miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), orzekł jak w sentencji. Przy ponownym prowadzeniu postępowania Wojewoda rozpatrzy odwołanie A. S. uwzględniając oceny prawne i wskazania powyżej wyrażone zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a w związku z art. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348, ze zm.).