III SA/Lu 98/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy referent Joanna Szopa, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...], Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2011 r., Nr [...], o odmowie umorzenia S. K. należności z tytułu odsetek za zwłokę na ubezpieczenia społeczne za okres od października 2001 r. do stycznia 2002 r. w kwocie 1.932,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne z okres od listopada 2001 r. do stycznia 2002 r. w kwocie 345,00 zł. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że we wniosku z dnia [...] września 2011 r. S. K. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Skarżący powołał się na problemy zdrowotne. Podał, że jest po komisji lekarskiej oraz, że lekarz stwierdził 33% uszczerbek na zdrowiu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., Nr [...], odmówił umorzenia przedmiotowych należności, stwierdzając w uzasadnieniu, że przeprowadzone postępowanie nie wykazało okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne wskazane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej: u.s.u.s., oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie. Ponowie rozpatrując sprawę, organ wyjaśnił na wstępie, że podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek w tym odsetek za zwłokę stanowią przepisy art. 28 u.s.u.s.. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek w tym odsetek za zwłokę w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 powołanego wyżej przepisu "całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa wart. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997- Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wskazane wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w tym odsetek za zwłokę. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla Zakładu tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek. W ocenie organu, w sprawie nie zachodziła żadna z sytuacji określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący z dniem [...] stycznia 2002 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jest właścicielem na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej z żoną K. K. majątku nieruchomego tj. działek nr 98/1, nr 2213/1, nr 2215 o łącznej powierzchni 0,41 ha położonej na terenie gminy S. obręb K. W ocenie ogranu, zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie całkowitej nieściągalności, ponieważ skarżący posiada majątek nieruchomy, z którego ZUS może zaspokoić nieopłacone należności oraz brak jest bezskuteczności egzekucji stwierdzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego bądź Komornika Sądowego. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w tym odsetek za zwłokę w uzasadnionych przypadkach pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich płacenia. Stosownie do treści § 3 ust. 1 rozporządzenia przez "ważny interes osoby zobowiązanej" do opłacenia należności z tytułu składek należy rozumieć sytuację, w której płatnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tej należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego wydarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując sytuację majątkową i rodzinną skarżącego organ ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania skarżącego oraz jego rodziny jest dochód żony z tytułu zatrudnienia na stanowisku referenta do spraw księgowych w Domu Dziecka w Z. w wysokości 2.340,00 zł brutto (1.638,00 zł netto) oraz dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,8335 ha przeliczeniowych, który wynosi 3.498,31 zł rocznie (z tego 291,52 zł miesięcznie). Średniomiesięczny dochód przypadający na członka rodziny wynosi 964,76 zł. Udokumentowana kwota wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania wynosi miesięcznie około 608,41 zł: gaz - 331,16 zł, 115,00 zł - KRUS, podatek rolny - 12,25 zł, 150,00 zł - rata w PZU Życie SA Centrum Obsługi Ubezpieczeń w W. Z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynikało, że skarżący ponosi koszty z tytułu miesięcznych wydatków około 3.000,00 zł, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury, ani renty, oraz nie posiada dochodów z innych źródeł. Posiada zadłużenie w banku z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego w G. N. B. SA na okres 473 miesięcy, kwota raty kredytu wynosi 2.069,38 zł. W świetle poczynionych ustaleń, organ stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna jednak nie na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia. Zdaniem Zakładu, skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby powodować niemożność zapłaty nieopłaconych należności podyktowane pozbawieniem skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w sytuacji ich zapłaty, czy też dokumentów które wskazywałyby na egzystencję na skraju ubóstwa. Podkreślono, że dochody osiągane przez żonę z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz dochody z gospodarstwa rolnego są dużo niższe, niż wydatki, które ponosi skarżący wraz z żoną. Ponadto, skarżący nie korzysta z pomocy społecznej i jest współwłaścicielem nieruchomości, z której można prowadzić egzekucję w celu zaspokojenia należności. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że istnieje realna szansa na odzyskanie należności w drodze egzekucji administracyjnej czy egzekucji z nieruchomości. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że stan zdrowia skarżącego nie był wystarczającą przesłanką umorzenia nieopłaconych należności, ponieważ przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę, tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. W przypadku gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wskazana podstawa umorzenia nie ma zastosowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie podnosił, aby był niezdolny do pracy bądź stan zdrowia członków rodziny uniemożliwiał skarżącemu pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia. Ponadto, do wniosku o umorzenie i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej stan zdrowia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. K. stwierdził, że nie zgadza się z powyższą decyzją. Wyjaśnił, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, miał operację, która uniemożliwiła mu podjęcie jakiejkolwiek pracy. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącego. Na wstępie stwierdzić należy, że prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm materialnoprawnych uzależnione jest od uprzedniego, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, w myśl reguł określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zadośćuczynienie owym regułom powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu – w pkt od 1 do 6, albo gdy zachodzą inne szczególne względy wskazane w rozporządzeniu. Merytoryczne decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Jeżeli taka okoliczność ujawni się w toku postępowania, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu odwoławczym (to jest będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), to Zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2425/06). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że postępowanie administracyjne dotyczyło umorzenia należności z tytułu odsetek na ubezpieczenia społeczne za okres październik, listopad, grudzień 2001 r. oraz styczeń 2002 r. i ubezpieczenie zdrowotne za okres listopad – grudzień 2001 r. i za styczeń 2002 r. Zaskarżoną decyzją organ odmawia skarżącemu umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne obejmujących okres październik, listopad, grudzień 2001 r. oraz styczeń 2002 r. i równocześnie odmawia umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres listopad – grudzień 2001 r. i za styczeń 2002 r. Analiza akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie dotyczy należności za okres, co do którego organ powinien wypowiedzieć się w kwestii przedawnienia. Stosownie do przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zasadą jest, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu. Organ nie wypowiada się jednak co do przedawnienia, aczkolwiek okoliczność tą ma obowiązek uwzględnić z urzędu. Charakter sprawy wymaga wypowiedzi organu czy należności z tytułu odsetek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne uległy przedawnieniu w świetle art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Jest to o tyle istotne, że do dnia 31 grudnia 2011 r. okres przedawnienia należności wynosił 10 lat, ten okres wprowadzono z dniem 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Od 1 stycznia 2012 r., stosownie do nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonanej ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie pięciu lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zasadą jest, że organ uwzględnia stan faktyczny i prawny w dacie orzekania. W rozpoznawanej sprawie, skoro organ po raz pierwszy orzekał [...] listopada 2011 r., a zaskarżona decyzja jest z dnia [...] stycznia 2012 r., to brak wypowiedzi organu w kwestii przedawnienia odsetek jest uchybieniem w świetle wyżej powołanych przepisów. Z treści zaskarżonej decyzji i jej uzasadnienia wynika, iż ZUS w ogóle nie rozważał kwestii przedawnienia należności objętej niniejszym postępowaniem. Niewyjaśnienie zagadnienia przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Brak tych ustaleń, oznacza, że organ nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. W tej sytuacji zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji określone w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Sąd pomimo uwzględnienia skargi nie określił, stosownie do art. 152 p.p.s.a., czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, gdyż było to bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że przedmiotem skargi jest decyzja odmowna, a więc nie podlegająca wykonaniu.