II SA/Po 25/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi D. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. – Kierownika Biura Świadczeń [...] z dnia [...] 2011 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] 2011 r., nr [...] Prezydent Miasta K., na podstawie art. 17 ust. 1 oraz art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) odmówił D. F. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem S. F. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że S. F. jest mężem wnioskodawczyni. Równocześnie, w świetle art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązujących od dnia 14 października 2011 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wyjaśnił organ I instancji, z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych powołanym przepisem brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła D. F., wskazując, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją oraz na ciężki stan zdrowia męża, którym musi opiekować się i w związku z czym nie może podjąć zatrudnienia.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że w wyniku nowelizacji przedmiotowego przepisu skarżąca uzyskałaby prawo do świadczenia w sytuacji, gdyby również legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. F. wskazując, iż się z nią nie zgadza oraz wskazując na problemy zdrowotne, których sama doświadcza. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego D. F. z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej z powodu opieki nad mężem S. F. Materialnoprawną podstawą wydania przedmiotowej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie przepisy art. 17 powyższej ustawy, regulującego zasady i warunki przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 października 2011 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim. Bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, dotyczących stanu prawnego obowiązującego do dnia 14 października 2011 r. wskazywało jednakże, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje również małżonkowi, rezygnującemu z zatrudnienia w celu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2011 r., sygn. III SA/Ol 456/11, LEX 898242; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 08 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 40/11, LEX 957330). W orzecznictwie wypracowano bowiem podgląd, zgodnie z którym dokonując wykładni przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznać należało pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej przed wykładnią językową i uznać, że małżonek sprawujący osobistą opiekę nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyska prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w przypadku rezygnacji z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stanowisko powyższe odpowiadało również stanowisku Trybunału Konstytucyjnego, który wskazał w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK 2008 Nr 6, poz. 107), iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych został znowelizowany ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212) i od dnia 14 października 2011 r. przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom wymienionym w art. 17 ust. 1, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym zmieniony został zakres podmiotowy przyznania świadczenia rodzinnego poprzez wyraźne doprecyzowanie przez ustawodawcę, iż możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osób wymienionych w art. 17 ust. 1 jest możliwa wyłącznie w przypadku stwierdzenia, iż także drugi z małżonków legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozpatrując przedmiotową sprawę organy uznały, iż wobec zmiany treści art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącej nie może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem nowelizacja ta nie ma wpływu na wynik przedmiotowej sprawy. Rozstrzygając sprawę z wniosku S. F. organy całkowicie pominęły bowiem treść art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych, a więc w stanie prawnym obowiązującym do dnia 14 października 2011 r. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż w procedurze o przyznanie świadczeń rodzinnych zasadą jest, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przepisem regulującym moment prawa do świadczeń rodzinnych jest art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który określa początkowy termin, od którego ustalone zostanie prawo do świadczenia rodzinnego. Natomiast w myśl § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 ze zm.), obowiązującego do dnia 01 stycznia 2012 r., postępowanie w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wszczynało się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, do którego należy dołączyć wymagane przepisami dokumenty. Również obowiązujące od dnia 01 stycznia 2012 r. rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2011 r. Nr 298, poz. 1769), wskazuje, w § 5 ust.1, iż postępowanie w sprawie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, którego wzór jest określony w załączniku nr 15 do rozporządzenia. Konsekwentnie uznać należy, że momentem powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi moment złożenia wniosku o jego ustalenie. Analiza akt przedmiotowej sprawy wskazuje, iż postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia przez skarżącą w dniu [...] września 2011 r. wniosku wraz z kompletem dokumentów o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej z powodu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Oznacza to, że na ten dzień należało ocenić spełnienie przesłanek do uzyskania przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwentnie, w świetle art. 3 powołanej powyżej ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, wniosek skarżącej powinien zostać rozpoznany w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 października 2011 r. W tym miejscu Sąd podkreśla, iż całkowicie aprobuje stanowisko sądów administracyjnych, wypracowane w stanie prawnym obowiązującym do dnia 14 października 2011 r., a dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi osoby wymagającej opieki. Sąd podkreśla bowiem, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK 2008 Nr 6, poz. 107), dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 października 2011 r. przyznać należy pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej przed wykładnią językową uznając, że małżonek sprawujący osobistą opiekę nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uzyska prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w przypadku rezygnacji z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, iż organy administracji publicznej rozstrzygając przedmiotową sprawę dokonały wadliwej wykładni art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a w konsekwencji dokonały wadliwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 października 2011 r. Organy dopuściły się więc naruszenia przepisów prawa procesowego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydent Miasta K. z dnia [...] 2011 r. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do wyjaśnienia, czy w przedmiotowej sprawie istnieją przesłanki, o jakich mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w momencie złożenia wniosku przez skarżącą, a więc w dniu [...] września 2011 r., umożliwiające przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wydając rozstrzygnięcie organy zobowiązane są uwzględnić przedstawiona przez Sąd ocenę prawną sprawy. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.