II SA/Wa 20/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Olga Żurawska-Matusiak, Sędziowie WSA Adam Lipiński, Janusz Walawski (sprawozdawca), Protokolant, referent stażysta Katarzyna Skurzyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia przysługującego przez okres jednego roku z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oddala skargę Sędzia [...] A. P. pełnił zawodową służbę wojskową w okresie od [...] kwietnia 1999 r. do [...] lipca 2011 r., ostatnio na stanowisku sędziego sądu garnizonowego w Wojskowym Sądzie Garnizonowym [...]. W związku ze zniesieniem Wojskowego Sądu Garnizonowego [...] Prezes Wojskowego Sądu Garnizonowego [...] decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...] ustalił A. P. prawo do uposażenia w stanie spoczynku. Wskutek upływu terminu wypowiedzenia dokonanego przez Ministra Obrony Narodowej, A. P. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] lipca 2011 r. W dniu [...] sierpnia 2011 r. [...] A. P. złożył do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego [...] wniosek o wypłatę jednorazowo z góry świadczenia pieniężnego przysługującego za okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wojskowej. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego [...], decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 35 § 2 i § 2 a ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych w zw. z art. 111 ust. 9 lit. b ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 410 § 1 i § 4 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz § 2 ust. 1 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 lutego 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków rodzin (Dz. U. Nr 67, poz. 618 ze zm.), odmówił A. P. wypłaty świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Minister Obrony Narodowej , po rozpatrzeniu odwołania A. P., decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego [...] z dnia [...] września 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podał, iż zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94 cyt. ustawy, przysługuje przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Świadczenie pieniężne, o którym mowa w tym przepisie, nie przysługuje żołnierzowi, w przypadku gdy żołnierza zawodowego zwolniono na podstawie art. 111 pkt 1, 6, 15 i 16 albo wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, jeżeli pełnił on zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż 10 lat Zgodnie zaś z art. 96 ust. 2 pkt 1, prawo do świadczenia pieniężnego nabywa także żołnierz, który nie spełnia wymogu posiadania 15 lat nieprzerwanej czynnej służby wojskowej, jeżeli zwolnienie ze służby wojskowej nastąpiło w wyniku wypowiedzenia stosunku służbowego przez właściwy organ wojskowy. Organ, stwierdził, że zgodnie z treścią art. 96 ust. 1, art. 96 ust. 2 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych A. P. spełnił, co do zasady, warunki wymagane do uzyskania świadczenia pieniężnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, jednakże, zdaniem organu, ustawodawca wprowadził przepisy wyłączające wypłatę należności z tego tytułu, w przypadku zbiegu z prawem do innych świadczeń. Zgodnie bowiem z art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych świadczenie, o którym mowa w art. 95 pkt 1, nie może być wypłacane razem ze świadczeniem emerytalnym lub rentowym, przy czym wybór świadczenia należy do osoby uprawnionej. W ocenie Ministra, prawo do świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych związane jest z pełnieniem zawodowej służby wojskowej, a nie ze sprawowaniem urzędu sędziego. Podobne w treści uregulowanie dotyczące sędziów zawarte zostało w art. 100 § 1 ustawy o ustroju sądów powszechnych. Regulacja dotycząca tylko sędziów jest rozwiązaniem dalej idącym i korzystniejszym, ponieważ dopuszcza możliwość wypłaty świadczenia nie przez okres jednego roku, ale do ukończenia przez sędziego 65 roku życia. Zdaniem organu, celem regulacji zawartej w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych było niedopuszczenie do kumulowania korzyści finansowych, w sytuacji wypłaty należności z budżetu państwa, gdy już jedna z wypłacanych należności ma wyjątkowy (w stosunku do innych grup zawodowych), a nawet uprzywilejowany charakter i wypłacane należności nie są związane z kontynuowaniem aktywności zawodowej. Organ wyjaśnił, że stosunek służbowy, w przypadku sędziów – żołnierzy, uregulowany został dwoma odrębnymi ustawami. Zgodnie z art. 32 § 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych (t. j. Dz. U. z 2007 r. Nr 226, poz.1676 ze zm.), sędzia, który nabył prawo do emerytury i prawo do uposażenia w stanie spoczynku, musi dokonać wyboru, czy chce otrzymywać świadczenie emerytalne (lub rentowe) czy uposażenie w stanie spoczynku. Uprawniony zatem jest wniosek, że z punktu widzenia funkcji, jaką świadczenia te spełniają, ustawodawca postawił między nimi znak równości i dlatego wyłączył możliwość kumulowania tych świadczeń. Z tego względu brak w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wyraźnego wskazania uposażenia w stanie spoczynku nie oznacza, że wolą ustawodawcy było dopuszczenie do zbiegu świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z uposażeniem sędziego w stanie spoczynku. Biorąc pod uwagę, że świadczenie emerytalne oraz uposażenie w stanie spoczynku spełniają taką samą funkcję, tzn. zapewniają środki do utrzymania sędziego, który przestał być czynny, organ przyjął, że powinny być tak samo potraktowane w kontekście zasady niekumulowania świadczeń. Podkreślił przy tym, że ustawodawca ustanowił jako zasadę, że w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalnych lub rentowych z kilku tytułów, jak również w przypadku zbiegu prawa do tych świadczeń z innymi świadczeniami wypłacanymi z budżetu państwa, a wynikającymi ze stosunku służbowego – wypłacane jest tylko jedno z tych świadczeń. W ocenie organu, wyłączenie kumulacji świadczeń w przypadku sędziego – żołnierza nie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości. Ponadto wskazał, że z art. 32 ustawy – Prawo o ustroju sądów wojskowych oraz art. 100 ustawy o ustroju sądów powszechnych wynika, że sędziowie także zostali objęci zasadą niekumulowania świadczeń. Decyzja Ministra Obrony Narodowej stała się przedmiotem skargi wniesionej przez A. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ww. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 2 pkt 1 oraz art. 96 ust. 7 i ust. 9 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez ich niezastosowanie oraz ich niewłaściwą wykładnię; 2) art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez jego błędne zastosowanie i niewłaściwą wykładnię; 3) art. 41 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy i członków ich rodzin, poprzez jego błędne zastosowanie; 4) art. 100 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, poprzez jego błędne zastosowanie; 5) art. 2 i art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6, art. 7 i art. 8 kpa, poprzez rażące naruszenie zasady praworządności i demokratycznego państwa prawa przez: - przyjęcie prymatu konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej nad konstytucyjną zasadą praworządności i demokratycznego państwa prawa; - stosowanie wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej przepisu art. 96 ust. 3 w zw. z art. 96 ust. 2 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wbrew konieczności i w sytuacji, gdy wykładnia językowa daje jasne i zgodne z wolą ustawodawcy rozumienie tych przepisów w zakresie wypłaty świadczenia pieniężnego; - niezastosowanie przepisu art. 96 ust. 2 pkt 1 do przypadku wyraźnie unormowanego w ustawie. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.; 1) art. 107 § 3 kpa; 2) art. 6, art. 7, art. 8, art. 15 kpa. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, względnie o stwierdzenie nieważności obu decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wyjaśnił, że rozstrzygnięcie sprawy w decyzji nastąpiło po wszechstronnym i dogłębnym zbadaniu materiału dowodowego oraz rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Nadto w zaskarżonej decyzji szczegółowo wyjaśniono przyczyny rozstrzygnięcia. W ocenie organu, istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii w zakresie interpretacji obowiązujących przepisów, czy sędziemu w stanie spoczynku –byłemu żołnierzowi zawodowemu, przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przy jednoczesnym pobieraniu uposażenia w stanie spoczynku za ten sam okres. Zdaniem organu, świadczenie pieniężne należne przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby nie ma charakteru odszkodowawczego (nie jest to także odprawa). Stąd też uznanie, że świadczenie to przysługuje w każdym przypadku, niezależnie od okoliczności sprawy oraz innych przyznanych za ten sam okres świadczeń, narusza prawa innych żołnierzy i w konsekwencji doprowadzić może do ich nierównego traktowania. Reasumując organ uznał, że sporne świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej nie przysługuje skarżącemu, w przypadku otrzymywania uposażenia w stanie spoczynku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem badania Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2011 r. o nr [...], którą to decyzją Minister utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego [...], odmawiającą skarżącemu wypłaty świadczenia, o którym mowa w art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przysługującego przez okres jednego roku, z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, świadczenie pieniężne, o którym mowa w tym przepisie, nie przysługuje żołnierzowi, w przypadku gdy żołnierza zawodowego zwolniono na podstawie art. 111 pkt 1, 6, 15 i 16 albo wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, jeżeli pełnił on zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż 10 lat. Zgodnie zaś z art. 96 ust. 2 pkt 1 prawo do świadczenia pieniężnego nabywa także żołnierz, który nie spełnia wymogu posiadania 15 lat nieprzerwanej czynnej służby wojskowej, jeżeli zwolnienie ze służby wojskowej nastąpiło w wyniku wypowiedzenia stosunku służbowego przez właściwy organ wojskowy. Z akt sprawy wynika, że skarżący pełnił zawodową służbę wojskową w okresie od dnia [...] kwietnia 1999 r. do dnia [...] lipca 2011 r., co oznacza, że skarżący spełnił, co do zasady, warunki wymagane do uzyskania prawa do świadczenia, o które wnosił na podstawie art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Organ, odmawiając wypłaty mu tego świadczenia, powołał się na art. 96 ust. 3, zgodnie z którym w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt 1 i świadczenia emerytalnego żołnierzowi przysługuje, według jego wyboru tylko jedno z tych świadczeń. Skarżący, podważając zaskarżoną decyzję, zarzucił organowi, że uposażenie sędziego w stanie spoczynku i świadczenie emerytalne to dwa odrębne rodzaje świadczeń, z których każde regulowane jest odrębną ustawą i każde spełnia z woli ustawodawcy odrębną funkcję i cel, co oznacza, że przepis art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie mógł mieć zastosowania w stosunku do niego. Zdaniem Sądu, decyzja organu, odmawiająca skarżącemu wypłaty świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w sytuacji pobierania przez skarżącego uposażenia sędziego w stanie spoczynku jest prawidłowa. Stwierdzić należy, że skarżący co do zasady ma rację twierdząc, że świadczenie emerytalne i świadczenie sędziego w stanie spoczynku, to w istocie dwa różne świadczenia. Nie oznacza to jednak, że w określonych sytuacjach świadczenia te traktowane są przez ustawodawcę w sposób tożsamy. Świadczy o tym na przykład uregulowanie zawarte w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), gdzie w art. 100 § 6 ustawodawca przewidział, że w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się wyłącznie uposażenie z zastrzeżeniem § 7. Podobnie w ustawie z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) w art. 94 § 5 również w razie zbiegu uposażenia sędziego Sądu Najwyższego Izby Wojskowej w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty wojskowej wypłaca się osobie uprawnionej wyłącznie świadczenie wyższe lub przez nią wybrane. Podobnie sytuacja przedstawia się w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 2007 r. Nr 226, poz. 1676 ze zm.), gdzie w art. 32 § 5 ustawodawca również przewidział, że w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty wojskowej, wypłaca się osobie uprawnionej wyłącznie świadczenie wyższe albo przez nią wybrane. Podane przykłady wyraźnie wskazują, że przy całej odmienności uregulowań dotyczących uposażenia sędziego w stanie spoczynku oraz świadczeń emerytalnych i rentowych są one w razie zbiegu tych świadczeń traktowane przez ustawodawcę w sposób tożsamy, a to oznacza, że uprawniony był pogląd organu odnośnie zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 95 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Wskazać należy, że wprawdzie z brzmienia przepisu art. 95 ust. 3 istotnie nie wynika, iż pobieranie uposażenia sędziego w stanie spoczynku wyklucza możliwość wypłaty świadczenia przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, co nie oznacza, że skarżący uprawniony jest do wypłaty obu tych świadczeń. Zgodzić się bowiem należy z organem, że w sytuacji, gdy sędziowie – żołnierze objęci są regulacjami odrębnych ustaw, to przy interpretacji art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych konieczne jest dokonanie wykładni systemowej i celowościowej. Podkreślić należy, że można odstąpić od wykładni językowej przepisu, gdy prowadzi ad absurdum lub do rażąco niesprawiedliwego rozstrzygnięcia. Takie odstąpienie, w doktrynie, nie jest uważane za niezgodne z prawem (por. Lech Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Dom Organizatora, Toruń 2002, str. 18, Komentarz). Podkreślenia wymaga bowiem, że wykładnia prawa opierać się musi na założeniu racjonalnego i prawidłowego działania ustawodawcy oraz na przyjęciu wewnętrznej spójności aktu prawnego, ale i całego systemu prawa. Celem regulacji zawartej w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jest niedopuszczenie do kumulowania świadczeń finansowych, w sytuacji wypłaty należności z budżetu państwa, gdyż już jedna z wypłacanych należności ma charakter wyjątkowy, a nawet uprzywilejowany w stosunku do innych grup zawodowych, a ponadto wypłacane należności nie są związane z kontynuowaniem aktywności zawodowej. Świadczą o tym podane wyżej przykłady dotyczące zarówno sędziów Sądu Najwyższego Izby Wojskowej, czy też sędziów sądów wojskowych. Oznacza to zatem, że organ, odmawiając wypłaty skarżącemu świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zasadnie uznał, że z punktu widzenia funkcji jaką świadczenia te spełniają ustawodawca postawił między nimi znak równości. Zakaz łączenia prawa do wypłaty uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty dodatkowo przemawia za zamiarem ustawodawcy wypłaty tylko jednego świadczenia. Z tego względu stwierdzić należy, ze podzielenie stanowiska skarżącego i przyznanie mu wypłaty świadczenia, o jakim mowa w art. 95 pkt 1 ustawy prowadziłoby do usytuowania skarżącego w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych sędziów, w tym sędziów Sądu Najwyższego Izby Wojskowej. Zakaz łączenia praw do wypłaty uposażenia dotyczy również sędziów Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt III AUa 153/10). Brak w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wskazania uposażenia w stanie spoczynku, nie oznacza, że wolą ustawodawcy było dopuszczenie do zbiegu świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 tej ustawy, z uposażeniem sędziego w stanie spoczynku. W ocenie Sądu, świadczenie, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, związane jest z pełnieniem służby wojskowej, nie zaś ze sprawowaniem urzędu sędziego. Świadczenie emerytalne oraz uposażenie sędziego w stanie spoczynku spełniają taką samą funkcję, tzn. mają zapewnić środki utrzymania po zaprzestaniu aktywności zawodowej, z tą różnicą, że świadczenie, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wypłacane jest jedynie przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, uposażenie zaś sędziego w stanie spoczynku, które przyznane zostało skarżącemu, wypłacane jest do ukończenia przez niego 65 lat. Ustawodawca ustanowił jako zasadę, że w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalnych lub rentowych z kilku tytułów, jak również w przypadku zbiegu prawa do tych świadczeń z innymi świadczeniami wypłacanymi z budżetu państwa, a wynikającymi ze stosunku służbowego – wypłacanie tylko jednego z tych świadczeń. Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem organu, że wyłączenie kumulacji świadczeń w przypadku sędziego - żołnierza nie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości. Trudno bowiem rozpatrywać zasadę równości w oderwaniu od zasady sprawiedliwości społecznej, o której mowa w art. 2 Konstytucji RP. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę nie podzielił zarzutów skarżącego zawartych w skardze. Zdaniem Sądu organ wydając zaskarżona decyzję nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, jak również przepisów prawa procesowego. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji.