VI SA/Wa 243/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2012 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej oddala skargę W. N. (dalej też jako skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej też jako organ, GITD) z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...]. Powyższą decyzją organ utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2011 r. nr [...] nakładającą na skarżącego karę pieniężną w kwocie trzech tysięcy złotych za przejazd drogą krajową bez uiszczenia opłaty za przejazd w elektronicznym systemie opłat. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.), art. 13 ust 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm. – dalej także: u.d.p.) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r. Nr 80, poz. 433). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] października 2011 r., o godz. 14:50 na autostradzie [...], w miejscowości [...], inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów: samochód ciężarowy marki [...], o nr rej [...] wraz z przyczepą, o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował skarżący – W. N. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Kontrola pojazdu wykazała, iż zatrzymany pojazd nie był wyposażony w urządzenie służące do poboru opłat elektronicznych (jednostkę pokładową viaBOX), zaś za przejazd na kontrolowanym odcinku drogi krajowej nie uiszczono opłaty elektronicznej o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych. W związku z powyższymi ustaleniami organ decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] nałożył na skarżącego karę pieniężną w kwocie trzech tysięcy złotych. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z póżn. zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Droga krajowa, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu samochodowego kierowanego przez skarżącego została wyszczególniona w załączniku nr 1 pkt 3 lit c Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz.U. 2011, nr 80, poz. 433). Stosownie natomiast do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, iż ze względu na to, że przyczepa złączona z pojazdem nie przekracza 3,5 tony, zespół pojazdów, którymi kierował nie podlega obowiązkowi ponoszenia opłaty elektronicznej i zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony skarżącej Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2011 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż argumenty zawarte w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie. Główny Inspektor Transportu Drogowego wskazał, że z przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 udp jasno wynika, że obowiązek uiszczania opłaty elektronicznej dotyczy pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej (dmc) powyżej 3,5 tony. Jednoczesnie przy określaniu dmc zespołu pojazdów sumuje się dmc pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy. Ponadto w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 3 udp wyraźnie zaznaczono, że obowiązek dotyczy pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, a nie o rzeczywistej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Dopuszczalna masa całkowita to zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 54 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawa o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.) dopuszczalna największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze. Organ zaznaczył, iż obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia, tzw. viaBOX. Brak zainstalowania w pojeździe ww. urządzenia, w toku wykonywania przejazdu po drogach wskazanych w ww. załączniku nr 1 i 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., skutkuje tym, iż opłata elektroniczna nie zostaje uiszczona, zaś organ administracji publicznej obowiązany jest do wymierzenia kierującemu pojazdem samochodowym kary administracyjnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Mając na uwadze powyższe kierujący pojazdem, niezaopatrzony w urządzenie viaBOX nie powinien poruszać się po odcinkach dróg krajowych, o których mowa w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu podniósł, iż zaskarżona decyzja narusza prawo materialne tj. art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych. Zgodnie z jego literalnym brzmieniem opłacie elektronicznej podlega zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Wykładnia gramatyczna cytowanego przepisu prowadzi do wniosku, że opłacie drogowej podlega tylko taki zespół pojazdów, w którym pojazd ciągnący jest złączony z przyczepą, która to przyczepa przekracza 3,5 tony dopuszczalnej masy całkowitej. Literalne brzmienie przepisu nie pozwala na ustalenie, że opłata elektroniczna dotyczy zespołu pojazdu, w którym suma dopuszczalnych mas całkowitych poszczególnych pojazdów przekracza 3,5 tony. Zgodnie z regułami wykładni językowej interpretowanym zwrotom prawnym nie należy nadawać znaczenia odmiennego od potocznego, chyba że istnieją dostateczne racje przypisania im odmiennego znaczenia. Gdyby intencją ustawodawcy było takie rozumienie przepisu jakie prezentuje organ administracji to wtedy użyłby określeń definitywnie świadczących o zamiarze sumowania dopuszczalnych mas całkowitych obu pojazdów składających się na zespół pojazdów. Zastosowana przez organ funkcjonalna wykładnia tego przepisu oparta na uznaniu, że to suma dopuszczalnych mas całkowitych obu pojazdów składających się na zespół pojazdów decyduje o nałożeniu kar pieniężnych, jest niedopuszczalna ze względu na represyjny charakter przepisów o nakładaniu kar. Interpretacja de facto rozszerzająca przepisu traktującego o odpowiedzialności prawnej za czyn zabroniony w konsekwencji prowadzi do naruszenia standardów konstytucyjnych określonych w art. 42 Konstytucji. Przepisy ustawy o drogach publicznych, na których została oparta zaskarżona decyzja mają bowiem charakter represyjny, z uwagi na fakt, iż nakazują w razie zaistnienia przesłanek ustawowych wymierzenie w trybie administracyjnym kary pieniężnej w znacznej wysokości. W związku z powyższym podstawowe znamiona czynu zabronionego muszą zostać określone w ustawie w sposób odpowiadający pewnym minimalnym wymogom precyzji, tak, aby adresat normy prawnej mógł zorientować się na podstawie tylko samej ustawy co do zasadniczej treści ustanowionego zakazu (zasada określoności regulacji z zakresu prawa represyjnego). W konsekwencji stosowanie interpretacji innej niż językowa jest niedopuszczalne w odniesieniu do określania znamion czynu zabronionego. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; W świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne badają akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie celowości czy też słuszności. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej także jako p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga W. N. nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2011 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] października 2011 r. nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego, jak również przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Główny Inspektor Transportu Drogowego w niespornym stanie faktycznym zastosował właściwe przepisy prawa materialnego. Z protokołu kontroli z dnia [...] października 2011 r. wynika, że skarżący w momencie zatrzymania poruszał się zespołem pojazdów, składających się z samochodu osobowego i przyczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i po odcinku drogi krajowej [...] (autostrady) bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej. Niniejszy odcinek drogi krajowej został wskazany w załączniku nr 1 pkt 3 lit. c do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r. nr 80, poz. 433). Poza tym przeprowadzona kontrola wykazała, że skarżący nie posiadał w samochodzie zainstalowanego urządzenia służącego do elektronicznego poboru opłat za przejazd odcinkiem płatnym (via BOX). W powyżej ustalonym stanie faktycznym sprawy, który Sąd podziela, organ prawidłowo uznał, iż istnieje podstawa do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3000 złotych. W myśl bowiem obowiązującego w dacie kontroli art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych korzystający z dróg publicznych zobowiązani są do uiszczenia opłat elektronicznych, jeżeli poruszają się po nich min. zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Niezbędnym warunkiem do uiszczenia opłaty jest posiadanie w samochodzie urządzenia viaBOX, które służy do poboru tej opłaty. Obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej następuje w przypadku korzystania z drogi krajowej bądź jej odcinka, wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. Z ustaleń poczynionych przez organ wynika, że skarżący wykonujący przejazd w warunkach wyżej opisanych nie uiścił za ten przejazd opłaty elektronicznej. W tym stanie rzeczy nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości 3000 złotych było zgodne z przepisami prawa tj. z art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Odpowiedzialność przewidziana w tym przepisie obciąża "kierującego pojazdem samochodowym" a więc nie tylko przedsiębiorców ale także osoby prywatne, wykonujące przejazd na użytek własny. Obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej powstaje z cytowanych wyżej uregulowań ustawy o drogach publicznych w przypadku poruszania się po drogach krajowych lub ich odcinkach określonych w rozporządzeniu wykonawczym. Ustosunkowując się natomiast do zarzutu skarżącego, że nie był obowiązany do uiszczenia opłaty za przejazd drogą publiczną, bowiem dopuszczalna masa całkowita przyczepy marki [...] o nr rej. [...], nie przekraczała 3,5 tony dopuszczalnej masy całkowitej, należy wskazać, że przy określaniu dmc zespołu pojazdów, a takim zespołem poruszał się skarżący, sumuje się dmc pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy. Jak słusznie wskazał organ z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy bezspornie wynika, iż dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów wynosiła 4 400 kg, a więc przekraczała 3,5 tony. W ocenie Sądu, skarżący dokonując analizy art. 13 ust. 1 pkt 3 zd. 2 u.d.p. w zw. z art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108 poz. 908 z późn. zm.), który to przepis zawiera definicję pojazdu samochodowego, błędnie przyjmuje, iż ustawodawca definiując zespół pojazdów i wskazując jego masę całkowitą, położył nacisk na ocenę masy całkowitej naczepy lub przyczepy wchodzącej w skład zespołu pojazdów, nie zaś oceny masy całego zespołu pojazdów. W ocenie składu orzekającego art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. w zw. z art. 2 pkt 33 ustawy - Prawo o ruchu drogowym jest jasny, jednoznaczny i wynika z niego wprost, że sformułowanie "masa całkowita powyżej 3,5 t" odnosi się do całego zespołu pojazdów, gdyż zespół pojazdów składa się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej całego zespołu powyżej 3,5 t. Ustawodawca formułując art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. uznał za pojazd samochodowy również zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy tak więc nie jest uprawnione rozdzielenie masy całkowitej zespołu na 2 pojazdy. Inna interpretacja tego przepisu doprowadziłaby do sytuacji, gdzie za przejazd pojazdem samochodowym o masie nieznacznie przekraczającej ustawowy próg, np. 3,55 t należałaby się opłata, natomiast zespół pojazdów o masach jednostkowych nieznacznie poniżej tej wagi, np. 3,49 t i 3,49 t poruszałby się po drogach krajowych bez uiszczenia takiej opłaty. Należy również zaznaczyć, iż bezzasadne jest powoływanie się przez skarżącego na naruszenie przez organ art. 42 Konstytucji, ponieważ przepis ten odnosi się do odpowiedzialności karnej, która tutaj nie ma miejsca (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2006 roku sygn. akt I OSK 425/05). Również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 7 lipca 2009 r., sygn. akt K 13/08 (OTK-A 2009, nr 7, poz. 105) stwierdził, że kary administracyjne nie mieszczą się w systemie prawa karnego i nie mogą być objęte konstytucyjnymi regułami odpowiedzialności karnej. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego kary administracyjne nie są odpłatą za popełniony czyn, lecz stanowią środek przymusu służący zapewnieniu realizacji wykonawczo-zarządzających zadań administracji (wyrok TK z 15 stycznia 2007 r., P 19/06). W ocenie Sądu, Główny Inspektor Transportu Drogowego wyczerpująco zbadał wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadził dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 k.p.a). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że organ oparł swoje rozstrzygnięcie na materiale dowodowym prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w spornych decyzjach, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa zawartą w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.