I OSK 2293/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska, Sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.), Sędzia del. WSA Marian Wolanin, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 630/12 w sprawie ze skargi Burmistrza Miasta Sochaczew na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 czerwca 2012r., sygn. akt IV SA/Wa 630/12, po rozpoznaniu skargi Miasta Sochaczew, uchylił postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] lutego 2012 r., którym odmówiono wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2009 r. wydaną w trybie nieważnościowym i kontrolującą legalność orzeczeń o podpadaniu pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości miejskiej "F." położonej w gminie Sochaczew. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, iż podstawą wznowienia jaką wskazał wnioskodawca jest art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., jednakże w sprawie nie wykazano, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o wystąpieniu przesłanek warunkujących wznowienie postępowania. Miasto Sochaczew w skardze na powyższą decyzję zarzuciło naruszenie art. 7 k.p.a., wobec nieodniesienia się do błędów w decyzji z dnia [...] września 2009 r. dotyczących zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżone postanowienie stwierdził, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - naruszył art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 i art. 144 oraz art. 126 k.p.a. wobec wydania zaskarżonego postanowienia przez tego samego pracownika organu, który brał udział w wydaniu postanowienia z dnia [...] lutego 2012 r. Sąd I instancji, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podkreślił, że reguła wyłączenia ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zatem w sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej brał udział w wydaniu przez ten organ zaskarżonej decyzji, a następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie również do postanowień, wydawanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przeciwne stanowisko byłoby zaprzeczeniem idei zapewnienia bezstronności podczas ponownego rozpoznania sprawy. Trudno uznać za bezstronnego pracownika, który ponownie rozpoznaje sprawę, zakończoną wydanym przez siebie postanowieniem. Nawet jeżeli we własnym odczuciu pracownik ten obiektywnie ocenia zarzuty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w odczuciu wnioskodawcy bez wątpienia posiada już określony stosunek do stron i przekonanie co do sposobu załatwienia sprawy. Dlatego wyłączenie od orzekania podczas ponownego rozpoznawania sprawy wyraża najistotniejszy aspekt bezstronności - przekonanie strony postępowania, że jej sprawa została ponownie rozpatrzona obiektywnie. Jakkolwiek więc na mocy art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się wymienione w tym przepisie przepisy k.p.a., podczas wydawania postanowień organ ma obowiązek stosować również inne przepisy k.p.a. poza wymienionymi w treści art. 126, w szczególności przepisy ogólne k.p.a. (art. 1 do 60 k.p.a.). Wobec powyższego stwierdzono, iż zarówno pierwsze postanowienie z dnia [...] lutego 2012 r., jak i kolejne postanowienie podjęte po ponownym rozpatrzeniu sprawy z dnia [...] marca 2012 r., wydane i podpisane zostały przez tę samą osobę, tj. działającego z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Dyrektora Departamentu Gospodarki Ziemią – Z. A., nie zaś samego piastuna funkcji - czyli Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wydanie zaskarżonego postanowienia na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez tę samą osobę upoważnioną do działania w imieniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która brała udział w wydaniu wcześniejszego postanowienia stanowi istotne naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. i jest podstawą do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zarzucając naruszenie: 1) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. i art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. w wyniku błędnego przyjęcia, iż przy wydawaniu tego postanowienia doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., które to naruszenie dawało podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 2) naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., wyrażającej się w przyjęciu, że podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu pracownik organu wydający postanowienie wskutek złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeżeli pracownik ten brał udział w wydaniu postanowienia w I instancji, podczas gdy przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie znajduje zastosowania w odniesieniu do postanowień, lecz wyłącznie w odniesieniu do decyzji administracyjnych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wprawdzie w wydaniu postanowienia z dnia [...] lutego 2012 r., jak i postanowienia wydanego w wyniku ponownego rozpoznania sprawy z dnia [...] marca 2012 r. brała udział ta sama osoba upoważniona przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która podpisała oba postanowienia (pracownik organu upoważniony do działania w imieniu Ministra - Dyrektor Departamentu Gospodarki Ziemią Z. A.) jednakże okoliczność ta nie spowodowała naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie bowiem z literalnym brzmieniem tego przepisu nie ma on zastosowania do postanowień, lecz wyłącznie do decyzji. Przepis ten stanowi wprost, iż wyłączeniu od udziału w postępowaniu podlega pracownik organu administracji publicznej .,w sprawie", w której brał udział w wydaniu zaskarżonej "decyzji". Przepis nie odnosi się do postanowień. Jego odpowiedniego stosowania do postanowień nie przewiduje również przepis art. 126 k.p.a. W oparciu o powyższe zarzuty wnoszący skargę kasacyjną wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. 2) zasądzenie od Miasta Sochaczew kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny związany jest zarzutami skargi kasacyjnej, ale z urzędu bierze pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadmnistracyjnego wymienione w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). W aktach badanej sprawy brak jest dowodu doręczenia odpisu wniosku Miasta Sochaczew o wznowienie postępowania, zakończonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2009 r., wydanej w trybie nieważnościowym w przedmiocie podlegania nieruchomości miejskiej " F." pod działanie dekretu o reformie rolnej, dla uczestników postępowania zakończonego tą decyzją. Postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. oraz utrzymujące je w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] marca 2012 r. także nie zostały doręczone uczestnikom postępowania, którego wznowienia domagało się Miasto Sochaczew. Uchybienie organów, dające podstawę do wznowienia postępowania, uszło uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który także rozpoznał sprawę z pominięciem podmiotów, których to postępowanie bezpośrednio dotyczy. Z tego względu doszło do naruszenia przez Sad I instancji art. 183 § 2 pkt. 5 p.p.s.a. W orzecznictwie NSA ugruntowało się stanowisko, że strona jest pozbawiona możności obrony swych praw, gdy na skutek uchybień procesowych Sądu nie może brać udziału w istotnej części postępowania sądowego i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień, a więc chodzi o realne pozbawienie strony możności obrony swych praw, a nie tylko hipotetyczne. Bez znaczenia jest przy tym, czy pozbawienie strony możności obrony swych praw miało, czy też nie, wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zawsze więc należy mieć na względzie wynikający z art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. bezwzględny zakaz pozbawiania strony możności obrony jej praw (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 2 kwietnia 2008 r., I OSK 549/07, LEX nr 467088; 14 marca 2008 r., II FSK 73/07, LEX nr 476638 oraz 28 lutego 2012 r., II OSK 2397/10, LEX nr 1145594). Abstrahując od rozważań zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, które skład orzekający w pełni akceptuje, to jednak z uwagi na wystąpienie przesłanki nieważności postępowania należało wyrok uchylić. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, w trybie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.