III SA/Wa 2584/11
WyrokWSA w Warszawie2012-07-25
Skład orzekający: Bożena Dziełak, Cezary Kosterna, Artur Kot
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy usługi świadczone przez spółkę C. na rzecz członków grupy towarzystw ubezpieczeniowych, których działalność jest zwolniona z VAT, mogą korzystać ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy o VAT, jeśli członkowie grupy incydentalnie wykonują czynności opodatkowane?Ratio decidendi
Sąd uznał, że incydentalne wykonywanie przez członków grupy czynności opodatkowanych nie wyklucza zastosowania zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy o VAT. Ścisła wykładnia przepisów o zwolnieniach nie może prowadzić do pozbawienia ich treści, a wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna. Ponadto, organ nie wykazał w sposób przekonujący, że zastosowanie zwolnienia spowoduje realne zakłócenie konkurencji.Stan faktyczny
Spółka C. S.A. wniosła o interpretację indywidualną dotyczącą zwolnienia z VAT usług świadczonych na rzecz członków grupy towarzystw ubezpieczeniowych. Spółki ubezpieczeniowe prowadzą działalność zwolnioną z VAT, a spółka C. świadczy dla nich usługi pomocnicze. Wnioskodawca argumentował, że usługi te spełniają przesłanki zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy o VAT. Minister Finansów uznał stanowisko za nieprawidłowe, wskazując, że członkowie grupy incydentalnie wykonują czynności opodatkowane, co wyklucza zwolnienie, oraz że może dojść do zakłócenia konkurencji.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną, stwierdził, że nie może być ona wykonana, oraz zasądził od Ministra Finansów na rzecz C. S.A. zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Staniszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2012 r. sprawy ze skargi C. S.A. [...] w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) stwierdza, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz C. S.A. [...] z siedzibą w W. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
1. W dniu [...] stycznia 2011 r. wpłynął do Ministra Finansów wniosek C.
S.A. [...] (dalej "Wnioskodawca", "Skarżący") o udzielenie pisemnej interpretacji prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie zwolnienia z podatku VAT usług świadczonych na rzecz członków grupy. Wniosek uzupełniony został pismem z dnia [...].05.2011r. (będącym odpowiedzią na wezwanie Organu z dnia [...].04.2011r.
We wniosku został przedstawiony następujący stan faktyczny:
C. S.A. i inne spółki wymienione we wniosku są spółkami świadczącymi usługi w zakresie działalności ubezpieczeniowej (Ubezpieczycielami). Sprzedaż takich usług jest zwolniona z VAT zgodnie z art. 43 ust 1 pkt 37 ustawy o podatku od towarów i usług z 11 marca 2004 r. (dalej: u.p.t.u.) w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 29 października 2010 o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 226 poz. 1476). W celu prowadzenia działalności ubezpieczeniowej C. i inne wymienione spółki nabywają
usługi pomocnicze od innych Spółek z grupy, z którymi są bezpośrednio lub
pośrednio powiązane kapitałowo poprzez głównego udziałowca spółkę V. z Austrii. W szczególności, usługi takie nabywane są od C. Sp. z o.o. (dalej jako C.) świadczącej usługi
pomocnicze w zakresie rejestracji i likwidacji szkód komunikacyjnych, szkoleń i usług
agencyjnych. Ubezpieczyciele skupiają się więc na działalności podstawowej
zlecając niezbędne działania (usługi pomocnicze) innym podmiotom z grupy. Bliższa
charakterystyka usług świadczonych przez C. jest następująca:
Usługi C. są świadczone w następujących zakresach:
a) W ramach tzw. Call Center dla Ubezpieczycieli majątkowych:
• rejestracja szkód ubezpieczeniowych,
• uproszczona likwidacja niektórych szkód komunikacyjnych,
• udzielanie informacji telefonicznej i mailowej w zakresie oferowanych przez
Ubezpieczycieli produktów oraz telefoniczna wycena wartości pojazdów - tzw.
Infolinia Produktowa,
• udzielanie informacji telefonicznej i mailowej we wszelkich innych kwestiach
związanych z działalnością ubezpieczeniową Ubezpieczycieli,
b) W ramach tzw. Call Center dla Ubezpieczycieli na Życie:
• rejestracja świadczeń - od osób lub jednostek zgłaszających roszczenia wobec
C. i B. oraz udzielanie informacji w zakresie obowiązujących w C. i B. procedur obsługi tych roszczeń,
• udzielane informacji w zakresie oferowanych przez Ubezpieczycieli produktów, tzw.
Infolinia Produktowa,
• udzielanie informacji we wszystkich innych kwestiach związanych z działalnością
ubezpieczeniową Ubezpieczycieli,
c) Usługi kształcenia zawodowego dla wszystkich wyżej wymienionych towarzystw
ubezpieczeniowych w niektórych zakresach.
Obecnie C. świadczy usługi na zasadzie rentowności - to znaczy, że
nakłada na swoje usługi marże - wymagają tego także przepisy podatkowe,
zwłaszcza w sferze podatku dochodowego od osób prawnych. C. świadcząc
wyżej wymienione usługi jest w stanie tak obliczać wynagrodzenie, że będzie ono
oparte wyłącznie na poniesionych kosztach - spółki mają odpowiednie narzędzia
rachunku kosztów. Ponadto zdaniem Ubezpieczycieli oraz C. usługi na rzecz
towarzystw ubezpieczeniowych nie naruszają i nie naruszą w przyszłości warunków
(zasad) konkurencji, nawet, jeśli będą rozliczane na bazie kosztowej, ponieważ w
rzeczywistości C. jest "wydzielonym" departamentem towarzystw
ubezpieczeniowych.
Przyszły stan faktyczny w tym kontekście polegać będzie na "utworzeniu
grupy niezależnych osób i jej funkcjonowaniu zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 21
ustawy VAT.
W piśmie uzupełniającym Wnioskodawca podał, że Spółka jako
ubezpieczyciel prowadzi działalność podstawową (ubezpieczeniową) zwolnioną z
VAT. Incydentalnie Spółka może mieć obowiązek opodatkowania jakiejś transakcji.
Zwykle są to transakcje importu usług, ponieważ Spółka nabywa licencje do
programów komputerowych. Należy podkreślić, że są to transakcje incydentalne.
Inne Towarzystwa Ubezpieczeniowe wchodzące w skład grupy są w tej samej
sytuacji jak Spółka.
C., zdaniem Spółki, także dokonuje sprzedaży zwolnionej z VAT. Spółka
zwraca uwagę, że równocześnie C. złożył wniosek o interpretację, czy jego
usługi są zwolnione z VAT,
Skarżąca podała też, że część spółek z grupy mających świadczyć usługi
pomocnicze będzie świadczyć usługi zwolnione, a część również opodatkowane.
W związku z powyższym zadano następujące pytanie:
Czy tak opisane usługi świadczone przez C. na rzecz członków
grupy osób (towarzystw ubezpieczeniowych), których działalność jest
zwolniona z VAT, będą zwolnione z VAT zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy
VAT?
Zdaniem Spółki C. S.A. [...] w tak opisanym przyszłym stanie
faktycznym usługi C. świadczone na rzecz spółek towarzyszących niezależną
grupę osób będą zwolnione z VAT, ponieważ spełniają kryteria art. 43 ust. 1 pkt 21
ustawy VAT.
Zdaniem skarżącej charakter grupy oraz świadczeń C. jest zgodny
z dyspozycją przepisu art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy VAT, a w szczególności spełnione
są łącznie wszystkie przesłanki tego przepisu.
1) Istnienie niezależnej grupy osób
Ponieważ ustawa nie definiuje niezależnej grupy osób, należy przyjąć, że
niezależna grupa osób w rzeczywistości konstytuuje się poprzez faktyczne
wykonywanie usług na rzecz członków takiej grupy, przy spełnianiu się pozostałych
przesłanek. W omawianym stanie faktycznym taka przesłanka jest spełniona - usługi
są świadczone dla sześciu zakładów ubezpieczeń. Ponadto C. jest tylko jedną
ze spółek świadczących usługi na rzecz grupy - wnioski w sprawie interpretacji
dotyczących innych usługodawców z grupy składane są równolegle.
2) Świadczenie usług przez niezależną grupę osób na rzecz członków grupy.
3) Odbiorcy usług prowadzący działalność zwolnioną z VAT.
Przesłanka ta jest spełniona, ponieważ towarzystwa ubezpieczeniowe
prowadzą działalność zwolnioną z VAT sprzedaż usług ubezpieczeniowych
(ubezpieczenia majątkowe i ubezpieczenia na życie). Zwolnienie z VAT wynika
wprost z art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy VAT.
4) Bezpośrednia niezbędność świadczonych usług
C. świadcząc usługi w grupie jest centralnie usytuowaną spółką
funkcjonalną. W rzeczywistości jest to wydzielony, jako odrębna osoba prawna
departament towarzystw ubezpieczeniowych, który mógłby także funkcjonować w
ramach samych towarzystw ubezpieczeniowych.
5) Rozliczenia w grupie na bazie kosztowej
6) Brak naruszenia warunków konkurencji
Skarżąca co do tej przesłanki powołała się na przepisy ustawy z dnia 16
lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z dnia 21 marca
2007r ), w szczególności art. 6 ust. 1 tej ustawy.
Zdaniem Spółki w przypadku "niezależnej grupy osób", gdy świadczone będą
usługi zwolnione z VAT dla wnioskujących towarzystw ubezpieczeniowych nie zajdą
sytuacje wskazane w wyżej przytoczonych przepisach. Przede wszystkim, zakres
rzeczowy i finansowy takich usług będzie na tyle mały, że nie będzie miał wpływu na
konkurencję rynkową.
2. Dyrektor Izby Skarbowej w W., działający z upoważnienia Ministra
Finansów, interpretacją indywidualną z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], uznał stanowisko skarżącego za nieprawidłowe.
W uzasadnieniu organ na wstępie wskazał na treść podstawowych przepisów
dotyczących zasad opodatkowania - w szczególności: art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1,
art. 8 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 2, art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.t.u.
Przywołał treść znowelizowanego przepisu art. 43 ust. 1 pkt 23 u.p.t.u.
stanowiącego implementację do polskiego systemu prawnego art. 132 ust. 1 lit. f ww.
dyrektywy 2006/112/WE. Wskazał, że z przepisów tych wynika konieczność
spełnienia dla ich zastosowania następujących kryteriów:
- Istnieje jednostka (niezależna grupa osób) świadcząca usługi dla osób, które
są jej członkami.
- Działalność podmiotów wchodzących w skład grupy jest zwolniona od
podatku od towarów i usług lub w zakresie tej działalności członkowie ci nie są
uznawani za podatników.
- Usługi niezależnej grupy osób są świadczone przez grupę na rzecz członków
tej grupy.
Warunkiem zastosowania przedmiotowego zwolnienia jest wymóg, aby
podmioty, na rzecz których niezależne grupy dokonują świadczeń, były członkami
takiej grupy. Organ wskazał na orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości
(ETS): z 8 marca 1989 sygn. C-348/87 i z 11 grudnia 2008 r. w sprawie C-407/07.
Organ zauważył, że z opisu zdarzenia przyszłego przedstawionego we
wniosku wynika, że skarżąca i inne spółki ubezpieczeniowe z jej grupy są spółkami
świadczącymi usługi w zakresie działalności ubezpieczeniowej (Ubezpieczycielami).
Sprzedaż takich usług jest zwolniona z VAT. W celu prowadzenia działalności
ubezpieczeniowej nabywają usługi pomocnicze od Spółek z grupy, z którymi są
bezpośrednio lub pośrednio powiązane kapitałowo poprzez głównego udziałowca
spółkę V. [...] z Austrii. W szczególności, usługi takie nabywane są od C. Sp. z o.o. (dalej jako C.). Ubezpieczyciele skupiają się, więc na działalności podstawowej zlecając niezbędne działania (usługi pomocnicze) innym podmiotom z grupy, w tym spółce C.
Inne spółki z grupy mają świadczyć usługi zwolnione z VAT, ale też
opodatkowane jak V. Sp. z o.o. (usługi o charakterze informatycznym), B.
Sp. z o.o. (usługi najmu powierzchni biurowych).
Zdaniem organu z takiego stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że nie
wszystkie przesłanki do skorzystania ze zwolnienia zostały spełnione. Towarzystwa
ubezpieczeniowe co prawda prowadzą głównie działalność zwolnioną z VAT, tj.
sprzedaż usług ubezpieczeniowych (ubezpieczenia majątkowe i ubezpieczenia na
życie). Jednakże incydentalnie Spółka Wnioskodawcy oraz inne towarzystwa
ubezpieczeniowe wchodzące w skład grupy, mają obowiązek opodatkowania
niektórych transakcji. Zatem, wskazać należy, iż Wnioskodawca oprócz czynności
zwolnionych z podatku VAT, wykonuje czynności opodatkowane tym podatkiem.
Zatem grupa osób (towarzystw ubezpieczeniowych) nie będzie grupą zrzeszającą
podmioty, których działalność jest zwolniona lub w związku z którą nie są one
uznawane za podatników VAT, co oznacza, że pierwszy z warunków wymienionych
zarówno w art. 43 ust. 1 pkt 21 jak i w art. 132 ust. 1 lit. f) Dyrektywy nie zostanie
spełniony. Treść analizowanego przepisu wyraźnie wskazuje, iż grupa osób ma
zrzeszać podmioty, których działalność jest zwolniona z VAT. Oznacza to,
że podmioty zrzeszone nie mogą prowadzić innej działalności opodatkowanej, bez
względu na to czy będzie ona wykonywana sporadycznie czy regularnie, a także bez
względu na to jaki procent w stosunku do działalności ogółem będzie ona stanowić.
Z konstrukcji przedmiotowego przepisu jednoznacznie wynika, iż obejmuje on swoim
zakresem jedynie podmioty świadczące usługi zwolnione. Zauważyć również należy,
że gdyby ustawodawca chciał objąć ww. zwolnieniem również podmioty, które
sporadycznie świadczą usługi opodatkowane, czy też u których działalność
zwolniona jest działalnością dominującą (przeważającą), zawarłby takie
sformułowanie wprost w przepisie. Zwolnienia z podatku VAT wynikają wprost
z obowiązujących, skonkretyzowanych przepisów, z powyższego wynika, iż przepisy
te nie mogą być interpretowane przy zastosowaniu wykładni rozszerzającej.
Kolejnym argumentem, iż grupa osób nie może skorzystać ze zwolnienia
przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy o VAT jest fakt, iż usługi świadczone
przez C. na rzecz członków grupy mogą doprowadzić do zakłóceń konkurencji.
Usługi korzystające ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy muszą
być bezpośrednio niezbędne dla wykonywania działalności zwolnionej członków tej
grupy i nie może dojść do zakłóceń konkurencji. Zgodnie z orzeczeniem TS UE z
20.11.2003 r. w sprawie Taksatorringen (C-8/01) zwolnienie może być przyznane,
gdy istnieje nieznaczne prawdopodobieństwo ryzyka pogorszenia warunków
konkurencji. TS UE w wyroku orzekł, iż zwolnienie nie może być przyznane, jeżeli
istnieje realne prawdopodobieństwo zakłócenia konkurencji na rynku
natychmiastowym lub odsuniętym w czasie, co wyklucza w konsekwencji możliwość
udzielenia zwolnienia.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy, wbrew twierdzeniom
Wnioskodawcy, należy wskazać, iż zastosowanie zwolnienia może spowodować
realne zagrożenie konkurencji na rynku i nierówne traktowanie podmiotów
świadczących takie usługi. Spółka C. stosując bowiem ww. zwolnienie, stawia
siebie w uprzywilejowanej sytuacji na rynku, w stosunku do innych podmiotów
działających w podobnym zakresie i nie stosujących preferencji podatkowej w postaci
zwolnienia usług cali center oraz usług kształcenia zawodowego, o których mowa we
wniosku.
Mając na uwadze powyższe organ uznał stanowisko Wnioskodawcy
za nieprawidłowe.
3. Pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. skarżący wezwał Ministra Finansów
do usunięcia naruszenia prawa. Pomimo wystosowania przez skarżącego wezwania
do usunięcia naruszenia prawa Minister Finansów w odpowiedzi na wezwanie (pismo
z dnia [...] lipca 2011 r.) nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska.
4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej interpretacji i stwierdzenie,
że wzmiankowana interpretacja nie może być zastosowana, oraz o zasądzenie
kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżonej interpretacji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 43 ust 1
pkt 21 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U, Nr 54
poz. 535 z późn. zm).
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że podstawowym zagadnieniem dla
skarżącego jest odpowiedź na pytanie, czy wyżej wymienione Towarzystwa
Ubezpieczeniowe oraz C. Sp. z o.o. mogą utworzyć tzw. niezależną grupę osób
w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy VAT. Skarżący we wniosku w opisie
przyszłego zdarzenia uwzględnił wyłącznie C. Sp. z o.o. jako podmiot
świadczący usługi na rzecz grupy. W uzupełnieniu wniosku, na żądanie Izby
Skarbowej, Skarżący opisał zakres obecnie świadczonych usług na rzecz
Towarzystw Ubezpieczeniowych. Jednakże z tego uzupełnienia wniosku nie wynika,
że wszystkie podmioty świadczące obecnie usługi na rzecz Towarzystw
Ubezpieczeniowych miałyby wchodzić w skład potencjalnej niezależnej grup osób.
Skarżąca zakłada, że do grupy tej miałyby wejść tylko te podmioty, które świadczą
usługi zwolnione z VAT, to znaczy:
a) C. Sp. z o.o.,
b) R. Sp. z o.o.,
c) A. Sp. z o.o.
Natomiast pytanie dotyczyło wyłącznie usług świadczonych przez C. Sp.
z o.o. Zdaniem Skarżącej Dyrektor Izby Skarbowej niewłaściwie zinterpretował
przepis art. 43 ust 1 pkt 21 w kontekście opisu zdarzenia przyszłego.
W szczególności:
1) Dyrektor Izby Skarbowej nie uzasadnił, dlaczego w jakim zakresie "sama grupa
powinna spełniać kryteria wymienione w art. 15 ustawy o podatku od towarów i usług,
pozwalające uznać ją za podatnika tego podatku" (str. 6 Interpretacji). Z przepisów
nie wynika, żeby grupa niezależnych osób musiała mieć status odrębnego podatnika.
Dlatego w tym zakresie Skarżący uważa, że stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej
jest nieprawidłowe.
2) Na stronie [...] Interpretacji Dyrektor izby Skarbowej stwierdził, że "C. jest jedną
ze spółek świadczących usługi na rzecz grupy. Nie bardzo wiadomo, czemu ma
służyć to stwierdzenie. Zdaniem Skarżącego, fakt, że C. obecnie jest jedną ze
spółek świadczących usługi na rzecz grupy, nie oznacza, że w stanie przyszłym
grupa nie ograniczy się tylko do Towarzystw Ubezpieczeniowych oraz C.
(innych spółek, które świadczą usługi zwolnione).
3) Dyrektor Izby Skarbowej na tej samej stronie [...] stwierdził, że "Wnioskodawca oraz
inne towarzystwa ubezpieczeniowe wchodzące w skład grupy, mają obowiązek
opodatkowania niektórych transakcji". Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej "grupa nie
będzie zrzeszającą podmioty, których działalność jest zwolniona lub w związku z
którą nie są one uznawane za podatników VAT, co oznacza, że pierwszy z warunków
wymienionych zarówno w art. 43 ust. 1 pkt 21 jak i w art. 132 ust. 1 iit. f) Dyrektywy
nie zostanie spełniony". Skarżący rozumie to stwierdzenie w ten sposób, że jeżeli
wszyscy członkowie grupy doprowadzą do takiej sytuacji biznesowej, że wyzbędą się
wszelkich potencjalnych działalności, które mogłyby być opodatkowane, to kryteria
obu wymienionych przepisów będą spełnione.
4) Niezrozumiale dla Skarżącego są dalsze wywody Dyrektora Izby Skarbowej na
stronie [...] oraz kolejne dotyczące zakłócenia konkurencji. Dyrektor Izby Skarbowej
uznaje, że akceptowalne są nieznaczne prawdopodobieństwa ryzyka pogorszenia
warunków konkurencji {za orzeczeniem TS UE z 20.11.2003 w sprawie
Taksotorringen - C- 8/01). W tymże orzeczeniu stwierdzono, że zwolnienie nie może
być przyznane, jeżeli istnieje realne prawdopodobieństwo zakłócenia konkurencji.
Dyrektor Izby Skarbowej arbitralnie stwierdza następnie, że "zastosowanie
zwolnienia może spowodować realne zagrożenie konkurencji".
Skarżący uznaje, że usługi C. zostały przez Dyrektora Izby Skarbowej
uznane za "bezpośrednio niezbędne do wykonywania działalności zwolnionej", skoro
Dyrektor Izby Skarbowej w tej kwestii się nie wypowiedział.
Reasumując Skarżący uważa, że stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej jest
nieprawidłowe.
4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując
dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest uzasadniona
Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju
sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa
zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2
ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami
administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), w tym
również interpretacji indywidualnych poddanych kontroli sądowej na podstawie art. 3
§ 2 pkt 4a p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej;
u.p.t.u.), zwalnia się od podatku usługi świadczone przez niezależne grupy osób, na
rzecz swoich członków, których działalność jest zwolniona od podatku lub w zakresie
której członkowie ci nie są uznawani za podatników, w celu świadczenia swoim
członkom usług bezpośrednio niezbędnych do wykonywania tej działalności
zwolnionej lub wyłączonej od podatku, w przypadku gdy grupy te ograniczają się do
żądania od swoich członków zwrotu kosztów do wysokości kwoty indywidualnego
udziału przypadającego na każdego z nich w ogólnych wydatkach tych grup,
poniesionych we wspólnym interesie, jeżeli zwolnienie nie spowoduje naruszenia
warunków konkurencji.
Z przytoczonego unormowania wynika, że dla zastosowania zwolnienia
podatkowego tam określonego, niezbędne jest spełnienie następujących warunków:
(1) usługi powinny być świadczone przez niezależne grupy osób, (2) działalność
osób wchodzących w skład grupy powinna być zwolniona od podatku od towarów i
usług albo osoby te winny być podmiotami nieuznawanymi za podatników podatku
od towarów i usług, (3) usługi powinny być świadczone przez grupę na rzecz swoich
członków, (4) usługi świadczone przez niezależną grupę osób powinny być
bezpośrednio niezbędne dla wykonywania przez te osoby własnej działalności, która
jest zwolniona od podatku lub w związku z którą członkowie grupy nie są traktowani
jak podatnicy, (5) usługi świadczone będą za odpłatą pokrywającą jedynie
ponoszone koszty, (6) zwolnione od podatku od towarów i usług świadczenie usług
nie może naruszać zasad konkurencji.
Dokonując zaskarżonej interpretacji organ odniósł się w istocie do dwóch tylko
kryteriów. Po pierwsze uznał, że zwolnienie wynikające z tego przepisu nie będzie
miało zastosowania z uwagi na to, że członkowie grupy oprócz czynności
zwolnionych z opodatkowania będą sporadycznie wykonywać czynności
opodatkowane. Zdaniem organu wykonywanie obok zwolnionych od podatku -
czynności podlegających opodatkowaniu wyklucza zastosowanie przedmiotowego
zwolnienia bez względu na to, czy czynności te (opodatkowane) będą wykonywane
sporadycznie, czy regularnie.
Stanowisko organu co do tego argumentu nie było prawidłowe. Prawidłowo
przyjmuje się, że przepisy dotyczące zwolnień od podatków powinny być
interpretowane ściśle. Jednakże ta ścisła wykładnia nie może być na tyle
rygorystyczna, by prowadzić do uznania przepisu za pozbawiony treści. Jeżeli
bowiem uznać rację organu, to nawet sporadyczna (wpadkowa, jednostkowa)
czynność podpadająca pod opodatkowanie, pozbawiałaby zwolnienia niezależną
grupę osób, a zwykle trudno sobie wyobrazić wykonywanie jakiejkolwiek działalności
gospodarczej, by mimo prowadzenia jej w zakresie zasadniczym zwolnionym od
podatku nie wykonać sporadycznie czynności opodatkowanych. Wskazać tu można
na orzecznictwo ETS, zapadłe na tle unormowania art. 13 część A ust. 1 lit. f) Szóstej
Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw
Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system
podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru (Dz.U. UE-sp. 09-1-
23), będącego poprzednikiem przepisu art. 132 ust. 1 lit. f) Dyrektywy 2006/112WE
Rady w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. UE L 2006-
347-1) - którego implementację stanowi sporne w sprawie unormowanie. Otóż w
wyroku z dnia 11.12.2008 r. w sprawie C-407/07 (Stichting Centraal
Begeleidingsorgaan voor de Intercolegiale Toetsing vs. Staatssecretaris van
Financien) Trybunał rozważał czy przedmiotowe zwolnienie przysługuje w wypadku
świadczenia usług przez niezależną grupę osób jedynie na rzecz niektórych jej
członków. ETS sformułował wówczas pogląd (pkt 30 wyroku), że zwolnienia powinny
być interpretowane w sposób ścisły, jednakże nie powinna być to wykładnia na tyle
ścisła aby pozbawiała te przepisy skuteczności. W efekcie Trybunał stwierdził, że
wykładni art. 13 część A ust. 1 lit. f) Szóstej Dyrektywy należy dokonywać w ten
sposób, że z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych przesłanek wskazanych w tym
przepisie, świadczenie usług na rzecz ich członków przez niezależne grupy korzysta
ze zwolnienia przewidzianego w tym przepisie, nawet jeżeli usługi te są świadczone
na rzecz jednego lub kilku z rzeczonych członków.
Z powyższego wynika, że zasadnie skarżąca sformułowała zarzut odnośnie
naruszenia przez organ przepisu art. 43 ust. 1 pkt 21 u.p.t.u.. Wykonywanie przez
członków niezależnej grupy osób, o której mowa we wskazanym przepisie, czynności
podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, w niewielkim zakresie,
poza głównym nurtem działalności tych osób, nie powinno pozbawiać możliwości
zastosowania omawianego zwolnienia podatkowego.
Również słuszny jest drugi zarzut skargi dotyczący arbitralności stwierdzenia,
że zastosowanie zwolnienia w przedmiotowym stanie faktycznym może spowodować
zakłócenie konkurencji. Całe uzasadnienie tego argumentu sprowadza się do
stwierdzenia: "Spółka C. stosując bowiem ww. zwolnienie, stawia siebie
w uprzywilejowanej sytuacji na rynku, w stosunku do innych podmiotów działających
w podobnym zakresie i nie stosujących preferencji podatkowej w postaci zwolnienia
usług cali center oraz usług kształcenia zawodowego, o których mowa we wniosku"
Organ nie wyjaśnia przy tym, na czym miałoby polegać zakłócenie konkurencji na tle
przedstawionego stanu faktycznego, a wyraża tylko abstrakcyjny, słuszny poniekąd
pogląd, że w przypadku gdy spośród różnych podmiotów działających na rynku,
świadczących takie same usługi, jedna jest opodatkowana, a druga nie, to zakłóca to
konkurencyjność. Nie odnosi tego jednak ani do przedstawionego stanu faktycznego,
ani nawet do treści art. 43 ust. 1 pkt 21 u.p.t.u. in abstracto, który to przepis dotyczy
nie zwolnienia usług jako takich, czy usług świadczonych przez podmioty
o określonych cechach podmiotowych, ale ogranicza się tylko do usług świadczonych
przez niezależne grupy osób na rzecz swoich członków. Organ nie zwrócił uwagi, że
w przytoczonym przezeń orzeczeniu ETS (w sprawie Taksatorringen - C- 8/01)
Trybunał zwrócił uwagę, że zagrożenie zakłócenia konkurencji musi być realne, a nie
tylko potencjalne.
Należy dodatkowo zauważyć, że spośród 6 wskazanych wyżej kryteriów
zastosowania art. 43 ust. 21 pkt 21 u.p.t.u., organ zajął się tylko dwiema wyżej
omówionymi. W ogóle nie zajął się kwestią oceny, czy w stanie faktycznym
przedmiotowej sprawy można ocenić spełnienie innych przesłanek. W szczególności
nie ocenił: co to jest niezależna grupa osób, na czym polega członkostwo w grupie
w kontekście przesłanki, iż usługi powinny być świadczone przez grupę na rzecz
swoich członków, czy usługi świadczone przez niezależną grupę osób powinny być
bezpośrednio niezbędne dla wykonywania przez te osoby własnej działalności, która
jest zwolniona od podatku lub w związku z którą członkowie grupy nie są traktowani
jak podatnicy. Inna sprawa, że cały stan faktyczny co do tego zakresu sprowadza się
w istocie do stwierdzenia przedstawionego w stanie faktycznym wniosku: "Przyszły
stan faktyczny polegać będzie na utworzeniu grupy osób i jej funkcjonowaniu
zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy VAT", Tak przedstawiony stan faktyczny
w ocenie sądu nie pozwalał na wydanie interpretacji, gdyż nie był to stan faktyczny
wyczerpująco przedstawiony w rozumieniu art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej. Nie
podjęcie w tej sytuacji przez organ działań zmierzających do usunięcia braków
wniosku w trybie art. 169 § 1 w związku z art. 14h i art. 14 b § 3 Ordynacji
podatkowej stanowiło zatem naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na
wynik sprawy.
Przy ponownym załatwieniu wniosku strony organ winien uwzględnić
przedstawioną ocenę prawną. Organ zobowiązany będzie w pierwszej kolejności
ustalić czy przedstawiony stan faktyczny wyczerpująco przedstawia wszystkie
okoliczności pozwalające na wydanie interpretacji w zakresie możliwości
zastosowania zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 21 ustawy VAT. Interpretując treść tego
przepisu należy przy tym mieć na uwadze treść art. 132 ust. 1 lit. f) Dyrektywy
2006/112/WE, którego ten przepis prawa krajowego jest implementacją.
Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 146 § 1 oraz art. 152
p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200,
art. 205 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło