I OSK 584/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 110/12 w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 20 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: Starosta Wadowicki, działając na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. nr 108 poz. 908), decyzją z dnia 13 września 2011 r., orzekł o skierowaniu B. D. na badanie lekarskie do Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kategorii A, B, C oraz T. Organ podniósł, że do Starostwa Powiatowego w Wadowicach wpłynął wniosek Prokuratora Rejonowego w Wadowicach o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zweryfikowania wymogów do kierowania pojazdami, tj. stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami przez skarżącego, który posiada prawo jazdy kategorii "A, B, C, T". Prokuratura Rejonowa w Wadowicach przedłożyła opinię sądowo-psychiatryczną o stanie zdrowia psychicznego skarżącego, sporządzoną dla celów postępowania toczącego się w sprawie skarżącego o sygn. akt. Ds. [...], w której biegli lekarze psychiatrzy stwierdzili, że skarżący jest uzależniony od alkoholu. Powyższa okoliczność skutkować może ustaleniem, że nie spełnia on wymogów stawianych kierującym pojazdami mechanicznymi w rozumieniu art. 87 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W odwołaniu od powyższej decyzji B. D. stwierdził, że jest ona dla niego krzywdząca i bezzasadna. Podniósł, że od 40 lat posiada prawo jazdy, które nigdy nie zostało mu zatrzymane w związku z popełnieniem wykroczenia bądź przestępstwa, nie był sprawcą żadnego wypadku. Zdaniem skarżącego, nie nadużywa on alkoholu. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, decyzją z dnia 8 listopada 2011 r., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że aby organ mógł skierować osobę na badanie lekarskie muszą istnieć nasuwające się zastrzeżenia co do stanu zdrowia tej osoby, a zastrzeżenia te muszą być potwierdzone w wyniku przeprowadzonego postępowania na skutek wiarygodnej informacji. W ocenie organu odwoławczego opinia biegłych sądowych daje podstawę do stwierdzenia, że zachodzą wątpliwości, czy skarżący z uwagi na czynną chorobę alkoholową posiada pełną sprawność psychofizyczną do prowadzenia pojazdów. Zaistniała zatem potrzeba weryfikacji, czy aktualny stan jego zdrowia pozwala na bezpieczne kierowanie pojazdami w ruchu drogowym. Ujemne oddziaływanie alkoholu na sprawność psychomotoryczną kierowcy należy do okoliczności powszechnie znanych. Kolegium podkreśliło, iż skierowanie na badania nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, iż nie jest możliwe kierowanie przez skarżącego pojazdami mechanicznymi. Zdolność do kierowania pojazdami mają właśnie wykazać badania przeprowadzone przez lekarzy specjalistów. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że brak jest podstaw do skierowana go na badania lekarskie, gdyż postępowanie karne, w toku którego została wydana opinia zostało umorzone, wobec wycofania wniosku o ściganie przez pokrzywdzoną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy, badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem, skierowany decyzją starosty, w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Wnioskiem z dnia 30 czerwca 2011 r. Prokurator Rejonowy w Wadowicach zażądał wszczęcia postępowania w przedmiocie skierowania skarżącego na badania lekarskie celem stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. Z dołączonej do akt administracyjnych opinii biegłych sądowych psychiatrów, sporządzonej w związku z prowadzonym postępowaniem karnym wynika, że u skarżącego zostało rozpoznane uzależnienie od alkoholu. Sąd I instancji nie stracił z pola widzenia, iż powyższa opinia została sporządzona przez biegłych na okoliczność innego prowadzonego postępowania, jednakże zbieżne, logiczne i przekonywujące wnioski opinii uzasadniają, sprawdzenie stanu zdrowia skarżącego z punktu widzenia istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Ujawnienie takich faktów dotyczących stanu zdrowia skarżącego, jak to miało miejsce w tej sprawie, na gruncie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, uzasadnia skierowanie na badania lekarskie. Skoro biegli lekarze psychiatrzy stwierdzili, że skarżący jest uzależniony od alkoholu, trafnie organy administracji publicznej uznały, że w tych okolicznościach sprawy powstaje wątpliwość co do stanu zdrowia skarżącego jako kierowcy. Opinia biegłych nie przesądza o tym, czy stwierdzone schorzenie nie pozwala na kierowanie przez skarżącego pojazdami mechanicznymi, lecz nasuwa wątpliwości co do tego faktu. Stąd zasadne jest skierowanie na specjalistyczne badanie lekarskie, które bądź to potwierdzi, bądź też wyeliminuje te wątpliwości. Zdaniem Sądu I instancji bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt wieloletniego prowadzenia pojazdu bez kolizji z prawem, albowiem niniejsze postępowanie ma na celu kontrolę stanu zdrowia kierowcy. W ocenie Sądu, również orzeczenie Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia 12 grudnia 2011 r. o oddaleniu wniosku Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Andrychowie o zastosowanie obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu nie podważyło opinii biegłych w przedmiocie uzależnienia od alkoholu. Zgodnie z tym orzeczeniem Sąd nie znalazł jedynie podstaw do zastosowania obowiązku poddania się leczeniu, jednakże nie przesądził, iż nie istnieją zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. D., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, podniósł zarzut naruszenia: 1) prawa materialnego – art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym w zw. z § 2 ust. 5 i 6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami poprzez błędną wykładnię, że w ustalonym stanie faktycznym należy skierować skarżącego na badanie lekarskie celem stwierdzenia istnienia lub nieistnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami; 2) przepisów postępowania, tj.: - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 10 kpa przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie dostrzegł naruszenia przez organ przepisów kpa, pomimo że zebrany materiał dowodowy okazał się niewystarczający i budzący wątpliwości, które po uzupełnieniu materiału dowodowego mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego, a ponadto Sąd nie dostrzegł faktu, że uniemożliwiono skarżącemu wzięcie udziału w postępowaniu, w szczególności uniemożliwiono zapoznanie się z aktami postępowania przed wydaniem decyzji oraz składanie wniosków dowodowych; sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego; - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji nie zastosował środka określonego w ustawie, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., mimo że prawidłowo dokonana kontrola powinna skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że sam fakt podejrzenia u skarżącego choroby alkoholowej w innym postępowaniu, które nie miało nic wspólnego z ewentualnym naruszeniem przepisów ruchu drogowego i prowadzeniem przez skarżącego pojazdów, nie może być wystarczającą przyczyną skierowania skarżącego na badania lekarskie. Oparcie się wyłącznie na opinii w postępowaniu karnym dotyczącym art. 190 § 1 k.k., które zostało umorzone jest daleko niewystarczające, w szczególności gdy zostało umorzone. Skarżący kasacyjnie wskazał, że w treści opinii brak jest informacji, jakoby choroba alkoholowa wpływała negatywnie na możliwość kierowania pojazdami, nie zostało wyjaśnione, czy choroba skarżącego ma charakter bierny czy czynny. Skierowanie skarżącego na badania lekarskie stanowiło niedopuszczalny akt dyskryminacji związany z chorobą skarżącego. Odnośnie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, autor skargi kasacyjnej wskazał, że organ nie podjął kroków w celu uzyskania dodatkowych informacji, że w stosunku do skarżącego istnieją przeciwwskazania mogące powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów, w szczególności organ nie podjął działań w celu wyjaśnienia, czy skarżący popełnił kiedykolwiek czyn zabroniony związany z ruchem drogowym. Powołując takie zarzuty w ramach podstaw kasacyjnych skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa. Skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, jednak żaden z zarzutów nie może wywołać oczekiwanego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Zgodnie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, podlega kierujący skierowany decyzją starosty, w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu jego zdrowia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy podstawą wydania decyzji była opinia o stanie zdrowia psychicznego z dnia 18 maja 2011 r., sporządzona na podstawie postanowienia Prokuratury Rejonowej w Wadowicach, przez biegłych lekarzy specjalistów psychiatrów na potrzeby postępowania karnego prowadzonego w sprawie o przestępstwo z art. 190 § 1 k.k. Biegli psychiatrzy stwierdzili w przedmiotowej opinii, że skarżący jest osobą uzależnioną od alkoholu. Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy stwierdzenie w opinii uzależnienia od alkoholu może być podstawą do wystąpienia zastrzeżeń, co do stanu zdrowia uzasadniających skierowania na badania lekarskie. Jako że skarga kasacyjna zawiera zarzuty wywodzone w ramach obu podstaw kasacyjnych, w pierwszej kolejności ustosunkowania wymagają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, sprowadzające się do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 10 § 1 kpa poprzez nieustalenie w sposób wyczerpujący, że zaistniały faktyczne przesłanki do skierowania na badania lekarskie. Autor skargi kasacyjnej stoi na stanowisku, że opinia ta, sporządzona na potrzeby umorzonego postępowania karnego w sprawie "występku", o którym mowa w art. 190 § 1 k.k. nie może stanowić wystarczającej podstawy do zastrzeżeń, co do zdolności skarżącego do kierowania pojazdami, a skierowanie na badania jest przejawem dyskryminacji z uwagi na chorobę alkoholową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko powyższe jest wadliwe, bowiem opinia lekarska z dnia 18 maja 2011 r., niewątpliwie musi budzić zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego. Autor skargi kasacyjnej zarzuca jednak niewyjaśnienie, czy skarżący cierpi na czynną lub bierną postać choroby alkoholowej. Lektura spornej opinii rozwiewa jednak wątpliwości co do postaci choroby skarżącego. Otóż w opinii tej wskazano, że skarżący "alkohol pije od 15 r.ż. Potwierdza objawy abstynencyjne, ciągi opilcze i częste palimpsesty od pół roku. Najdłuższy ciąg trwał trzy dni (...). W ciągu ostatnich dwóch tygodni zdarzały się takie sytuacje, że był agresywny po alkoholu i częściowo to pamiętał". Nie bez znaczenia jest fakt, że skarżący dwukrotnie był zatrzymywany w izbie wytrzeźwień, a jego zachowanie pod wpływem alkoholu powodowało domowe interwencje policyjne. Powyższe ustalenia bezsprzecznie wskazują, że choroba skarżącego niewątpliwie nie ma charakteru biernego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, opinia powyższa wskazuje na konkretne zastrzeżenia, co do stanu zdrowia skarżącego i stanowi dostateczną podstawę do skierowania na badania lekarskie. Nie są zatem trafne zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz przepisu prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podał, że w treści opinii brak jest jakiejkolwiek informacji, jakoby choroba skarżącego wpływała negatywnie na możliwość kierowania pojazdami. Wyjaśnienia zatem wymaga, że wpływ lub brak wpływu choroby alkoholowej na zdolność kierowania pojazdami przez skarżącego jest przedmiotem badań, na które skarżący został skierowany. Stwierdzenie braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami należy bowiem do uprawnionego lekarza, który na podstawie badania lekarskiego wydaje stosowne orzeczenie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, Sąd I instancji słusznie podzielił stanowisko organów administracji publicznej, iż okolicznością uprawdopodobniającą istnienie stanu zdrowia skarżącego wpływającego na zdolność psychofizyczną jego jako kierowcy, była omówiona wyżej opinia. Nie może także zostać uznany za trafny zarzut naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, jako że w aktach sprawy znajduje się pismo Starosty Wadowickiego z dnia 22 sierpnia 2011 r., stanowiące zawiadomienie o możliwości zapoznania się z dokumentacją, będącą podstawą do wydania decyzji o skierowaniu na badanie lekarskie. Zawiadomienie to zostało odebrane osobiście przez skarżącego w dniu 30 sierpnia 2011 r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru (k. 7-8 akt administracyjnych). Fakt, że skarżący nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia nie może stanowić podstawy do postawienia organowi zarzutu niezapoznania strony z materiałem dowodowym. Należy również wyjaśnić, że bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżący do tej pory nie został zatrzymany za jazdę pod wpływem alkoholu, gdyż zatrzymanie osoby kierującej w stanie po spożyciu alkoholu stanowi odrębną przesłankę skierowania na badania, wymienioną w art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy. Reasumując, wbrew odmiennemu poglądowi prezentowanemu w skardze kasacyjnej, kontrola postępowania administracyjnego, przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, odpowiadała wymaganiom prawa, w szczególności wskazanym w podstawach skargi kasacyjnej przepisom materialnym i procesowym, określającym obowiązki sądu administracyjnego w aspekcie poddania działania administracji kontroli pod względem zgodności z prawem. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.