II SA/Lu 641/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca),, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania Z. Z. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia ... zmieniającą własną decyzję z dnia ...dotyczącą odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "S." w R., ustalając że odpłatność Z. Z. od 1 kwietnia 2012r. wynosi 1118,60 zł miesięcznie, a odpłatność Gminy - 1036,40 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wskazano, że decyzja została wydana na podstawie art. 106 ust. 3 b i ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej w związku z tym, że od 1 marca 2012r. wzrosła emerytura Z. Z. Obecnie na jego dochody składają się emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 1543,97 zł oraz dochód z ½ gruntów rolnych o pow. 0,5220 ha przeliczeniowych w kwocie 53,82 zł (razem 1597,79 zł). Wysokość odpłatności Z. Z. została ustalona na nowo zgodnie z art. 61 ust. 2 tej ustawy jako 70 % dochodu, pozostałą część kosztów utrzymania mieszkańca DPS "S." tj. kwotę 1036,40 zł miesięcznie ma pokrywać Gmina – miesięczny średni koszt utrzymania mieszkańca został ustalony zgodnie z obwieszczeniem Starosty z dnia 27 stycznia 2012r. w wysokości 2155 zł (2155 zł – 1118, 60 zł = 1036, 40 zł). Z. Z. w odwołaniu podnosił, że organ nie powinien uwzględniać dochodów z gospodarstwa rolnego, gdyż faktycznie nie użytkuje on tego gospodarstwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w świetle art. 8 ust. 10 ustawy o pomocy społecznej każdy hektar przeliczeniowy przynosi określony przez ustawodawcę kwotowo dochód, wynoszący od 1 października 2009r.- 207 zł. Z tego względu należało przyjąć, że Z. Z. jako współwłaściciel gospodarstwa rolnego, prowadzonego w całości przez żonę J., pomimo że osobiście nie użytkuje gospodarstwa, uzyskuje z niego dochód w wysokości 54, 03 zł (0,5220 ha przel. x 207 zł x ½). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł Z. Z., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Wskazał, że od 2009r. przebywa w DPS "S." w R., jest inwalidą I grupy i z powodu całkowitej niemożności do samodzielnego egzystowania nie może prowadzić żadnej działalności. Działka, od której naliczono dochód nie jest wydzierżawiona, ani uprawiana, nie pobierane są na nią unijne dotacje, a więc nie przynosi żadnego dochodu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów, bez należytego wyjaśnienia sprawy. Podstawą jej wydania był przepis art. 106 ust. 5 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Przepis art. 106 ust. 5 stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia (...). Z kolei art. 61 ust. 1 i 2 stanowi, że obowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu, a także małżonek, zstępni przed wstępnymi i gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Z przepisu tego wynika, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu (...) i gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca. Jak wynika z akt sprawy Z. Z. jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej "S." w R. i samodzielnie ponosi odpłatność za pobyt w tej placówce. Bezspornie od dnia 1 marca 2012r. jego świadczenie emerytalne wzrosło o 71 zł i wynosi 1543, 97 zł (k.4 akt admin.). Mając na uwadze powyższą okoliczność organ rozważając zastosowanie art. 106 ust.5 ustawy powinien mieć na uwadze ograniczenie wynikające z art. 106 ust. 3b, który stanowi, że zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10 % odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (ust. 3 b). Badając czy dochód skarżącego wzrósł o 10 % organ powinien porównać dochód jaki był podstawą wydania poprzedniej decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej z aktualnym dochodem, a ustalenia te powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 kpa (por. wyrok WSA z dnia 13 czerwca 2012r., II SA/Po 1139/11). Zaskarżona decyzja, ani poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie zawierają jednak takich ustaleń, jedynie w aktach znajduje się notatka z dnia 10 kwietnia 2012r. (k.6 akt admin.) zawierająca wyliczenia, z których wynika, że "różnica między dochodem z 2011r. a miesiącem marcem 2012r. wynosi 95,46 zł (przekracza 10% kryterium dochodowego osoby samotnej tj. 47,70 zł)". Tymczasem decyzja organu I instancji wydana w trybie art. 106 ust.5 ustawy dotyczy decyzji tego organu z dnia ...., a więc organ powinien uwzględniać dochody będące podstawą jej wydania. Ponadto decyzji tej nie było w aktach sprawy, co wskazuje na to, że organ nie brał pod uwagę dochodów, jakie wówczas osiągał skarżący Z. Z., a w konsekwencji zachodzi wątpliwość czy zaskarżona decyzja wydana została z uwzględnieniem art. 106 ust. 3b ustawy. Ponadto słuszny jest zarzut skargi, iż organ niezasadnie uwzględnił dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego, chociaż argumentów podanych w uzasadnieniu skargi nie można uznać za trafne. Zgodnie z przepisem art. 8 ust. 9 ustawy - przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł (od dnia 1 października 2012r.- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U.2012r., poz. 823), a poprzednio 207 zł. Wprawdzie przepis ten nie określa wprost, że chodzi tu o prowadzenie działalności rolniczej, ale wniosek taki nasuwają pozostałe przepisy tego artykułu, w tym powołanie się na działalność pozarolniczą. (por. I. Sierpowska w: Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2009, wyd. 2, s. 71). Powołany przepis określa zatem ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego osoby, która prowadzi gospodarstwo rolne lub ma możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania (por. wyrok WSA z dnia 15 września 2006r., I SA/Wa 1215/06). Zastosowanie tego przepisu jest możliwe nie do wszystkich nieruchomości rolnych, lecz do "gospodarstwa rolnego", którego jednak definicji ustawa o pomocy społecznej nie zawiera. W ocenie Sądu, z uwagi na to, że powołany art. 8 ust. 9 ustawy dotyczy zasad ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, to przez "gospodarstwo rolne" należy rozumieć gospodarstwo w rozumieniu art. 2 ust.1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz.U. z 2006r., nr 136, poz. 969 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem - za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Dodać należy, że również przepisy innych ustaw uzależniają uznanie "gospodarstwa rolnego" od jego powierzchni – w świetle art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 803) przez "gospodarstwo rolne" należy rozumieć gospodarstwo rolne w rozumieniu Kodeksu cywilnego o obszarze nie mniejszym niż 1 ha użytków rolnych. Podobnie ustawa z dnia 7 lipca 2005r. o dopłatach do ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (Dz.U. z 2005r., Nr 150, poz. 1249 ze zm.) w art. 2 pkt 1 stanowi, że "gospodarstwo rolne" to obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, a także obszar takich gruntów, niezależnie od powierzchni, jeżeli jest prowadzona na nim produkcja rolna stanowiąca dział specjalny produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych. W konsekwencji, o ile zgodzić się należy ze stanowiskiem organu wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że dochód z gospodarstwa rolnego jest dochodem, który należy uwzględniać przy ustalaniu dochodów strony niezależnie od tego czy i w jakiej wysokości jest faktycznie uzyskiwany, o tyle organ nie rozważył czy nieruchomość rolna, której współwłaścicielem jest skarżący Z. Z., stanowi "gospodarstwo rolne" w powołanym rozumieniu. Ustalając dochód z gospodarstwa rolnego na potrzeby przepisów ustawy o pomocy społecznej organ powinien w pierwszej kolejności ustalić czy nieruchomość rolna może być uznana – w szczególności ze względu na jej powierzchnię - za gospodarstwo rolne. Tymczasem, jak wskazał organ odwoławczy, skarżący jest współwłaścicielem (wraz z żoną) gospodarstwa o pow. 0,5220 ha przeliczeniowych, czyli - jak wynika z zaświadczenia Wójta Gminy z dnia 5 marca 2012r. (k.5 akt admin.) – 0,5100 ha fizycznych. Wskazana powierzchnia nie jest zatem wystarczająca do uznania nieruchomości skarżącego za "gospodarstwo rolne". Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 77 i 107 § 3 kpa oraz art. 8 ust. 3 i 9 ustawy, dlatego podlega ona uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270). Badając sprawę ponownie organ odwoławczy ustali czy skarżący posiada gospodarstwo rolne we wskazanym wyżej rozumieniu, a następnie ustali prawidłowo aktualny dochód skarżącego z uwzględnieniem rozważań Sądu, mając na uwadze ograniczenia wynikające z art. 106 ust. 3 b ustawy.