VII SA/Wa 2024/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kamiński (spr.), , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Ewa Machlejd, Protokolant ref. staż. Julia Murawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2013r. sprawy ze skargi M. M. i G. W. na decyzję Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej na rzecz skarżących M. M. i G. W. kwotę 500 zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. znak [...], działając na podstawie art. 127 § 1 i 2 oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a także art. 11a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2006 r. Nr 96, poz. 667 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania G. W. i M. M., uchylił decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w [...]z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w [...]z dnia [...] października 2011 r. Nr [...], zakazującej użytkowania lokalu "[...]" w T. przy ul. [...], i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ omówił stan faktyczny sprawy wskazując, że decyzją z dnia [...] października 2011 r. Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w [...]zakazał użytkowania lokalu "[...]" w T.przy ul. [...]. Od tej decyzji odwołania nie wniesiono. Po zgłoszeniu w dniach 19 i 26 października 2011 r. przez M. M., wspólnika spółki "[...] s.c." o usunięciu nieprawidłowości będących podstawą wydania decyzji, w wyniku kontroli sprawdzającej przeprowadzonej w dniu 27 października 2011 r. potwierdzającej usunięcie nieprawidłowości, Komendant Miejski PSP w [...], na wniosek M. M. decyzją z dnia [...] października 2011 r. [...] dotychczasową decyzję uchylił. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] października 2011 r. złożył G. W., wspólnik spółki "[...] s.c.", zarzucając organowi naruszenie art. 7, 8, 9, i 10 k.p.a. poprzez nie poinformowanie wnioskodawcy jako strony o prowadzonym przez Komendanta Miejskiego PSP postępowaniu, nie doręczeniu jemu upoważnienia do kontroli, błędne oznaczenie w upoważnieniu adresu kontrolowanego podmiotu, sporządzenie protokółu z kontroli bez jego podpisu oraz nie doręczenie zaskarżonej decyzji. Podkreślił przy tym, że w sprawie istnieją dwie strony tj. dwaj wspólnicy spółki cywilnej "[...] S.C. M. M., G. W." z siedzibą w T.. [...]Komendant Wojewódzki PSP w [...]nie podzielił zgłoszonych zarzutów i decyzją z [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu stwierdził, że decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności została wcześniej uchylona, zatem nie funkcjonuje w obrocie prawnym, wobec czego przeprowadzenie żądanego postępowania w sprawie, z przyczyn przedmiotowych jest niedopuszczalne. Od tego orzeczenia odwołanie obaj wspólnicy tj. G. W. i M. M.. Organ odwoławczy wskazał, że decyzja której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności w obrocie prawnym już nie istnieje, a zatem gdyby organ kierując się wnioskiem rozstrzygnął w sprawie, jego orzeczenie byłoby dotknięte wadą nieważności, o której mówi art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., istotą której jest ochrona powagi rzeczy osądzonej {res iudicata). W świetle powyższego, wniosek G. W. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...]października 2011 r. przez organ I instancji tj. [...]Komendanta Wojewódzkiego PSP w [...]powinien zostać oddalony, tj. organ zamiast odmówić stwierdzenia nieważności decyzji, w tym konkretnie przypadku, działając na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. powinien odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. W opisanym stanie formalnoprawnym, w wyniku niniejszego postępowania odwoławczego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję [...]Komendanta Wojewódzkiego PSP w [...]oraz z powodu bezprzedmiotowości postępowania we wnioskowanej sprawie, umorzyć postępowanie pierwszej instancji. Bezprzedmiotowość zachodzi ze względu na brak możliwości rozpatrzenia sprawy merytorycznie i wydania decyzji o odmowie lub o stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej. Powołując się na orzecznictwo sądowo-administracyjne organ wskazał, że jego stanowisko znajduje w tym orzecznictwie potwierdzenie: ."Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe nawet, gdy forma wydanego orzeczenia kończącego sprawę jest wadliwa. Dopiero eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym takiego rozstrzygnięcia, otworzyłaby możliwość rozstrzygnięcia tej samej sprawy." (Wyrok WSA Olsztyn z 9 kwietnia 2008 r. II SA/Ol 1153/07 Legalis); a także "Przesłanka bezprzedmiotowości postępowania wystąpi w sytuacji, gdy nie było podstaw do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego przed tym organem." (Wyrok WSA Olsztyn z 9 kwietnia 2008 r. II SA/Ol 1153/07 Legalis); oraz "Z uwagi na fakt, iż art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie określa przesłanek umorzenia postępowania uznać należy, że do umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem pierwszej instancji zastosowanie mają przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji, czyli przepis art. 105 Kpa." (Wyrok WSA Olsztyn z 9 kwietnia 2008 r. II SA/Ol 1153/07 Legalis). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. złożyli M. M. i G. W. wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: -art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość, podczas gdy postępowanie to nie jest bezprzedmiotowe, ponieważ postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może być prowadzone a nieważność decyzji Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w [...]nr [...]z dnia [...] października 2011 r. może być stwierdzona, gdyż decyzja ta wywołała skutki prawne, a stwierdzenie nieważności następuje ze skutkiem ex tunc; -art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uchylenie decyzji nr [...] z dnia [...] października 2011 r. decyzją nr [...]z dnia [...]października 2011 r. i wyeliminowanie jej z obrotu prawnego stanowi przeszkodę do stwierdzenia jej nieważności, podczas gdy z uwagi na wywołanie przez nią skutków prawnych od momentu jej wydania do chwili jej uchylenia, możliwe jest stwierdzenie jej nieważności, gdyż prowadzi to do unicestwienia decyzji administracyjnej ze skutkiem ex tunc. W ocenie skarżących, organ nieprawidłowo argumentował swoje rozstrzygnięcie w oparciu o orzecznictwo. Powołane przez organ orzeczenia nie są relewantne dla rozstrzyganej sprawy. Wskazać należy, że decyzja z dnia [...] października 2011 r. uchylająca decyzję z dnia [...] października 2011 r. nie stanowi orzeczenia rozstrzygającego w sposób ostateczny niniejszą sprawę, o którym mowa w uzasadnieniu do powołanego wyroku WSA w Olsztynie z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 1153/07. Jest tak, ponieważ decyzja uchylająca nie rozstrzygnęła tego, czy decyzja uchylona była ważna w momencie jej wydania i okresie jej obowiązywania, kiedy wywoływała jeszcze skutki prawne, wskazane w odwołaniu skarżących z dnia 8 maja 2012 r., a co powinno być i co jest przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dna 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wykonywana kontrola polega na weryfikacji decyzji lub postanowienia organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Rozpatrując sprawę pod kątem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu, skarga zaś jest zasadna. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., a decyzja ją poprzedzająca z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. W decyzji organu II instancji przyjęto, że wobec okoliczności, iż decyzja będąca przedmiotem postępowania nadzorczego została już uchylona w trybie art. 154 i 155 k.p.a., to postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności prowadzone przez organ I instancji nie miało przedmiotu, a zatem właściwe było umorzenie postępowania nadzorczego już na etapie postępowania przed organem I instancji, gdyż organ I instancji wszczął postępowanie i odmówił stwierdzenia nieważności kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji, zamiast umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Poglądu tego nie podziela Sąd Wojewódzki z przyczyn następujących. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ma odpowiedzieć na pytanie, czy akt administracyjny będący przedmiotem postępowania jest dotknięty którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Ustalenie, że w odniesieniu do badanej decyzji wystąpiła przesłanka opisana w tym przepisie prowadzi do eliminacji z obrotu prawnego takiej decyzji ze skutkiem od chwili jej wydania (ex tunć), lub też jeżeli zachodzą przyczyny opisane w art. 156 § 2 k.p.a. do stwierdzenia, że decyzja taka wydana została z naruszeniem prawa na podstawie art. 158 § 2 k.p.a. W obu tych przypadkach strony, które na skutek wydania wadliwej prawnie decyzji poniosły szkodę mogą wysuwać roszczenia odszkodowawcze. Już chociażby z tej przyczyny fakt utraty mocy obowiązującej decyzji nie może być potraktowany jako zaistnienie przesłanki z art. 105 § 1 k.p.a., tj. bezprzedmiotowości toczącego się postępowania. Uznanie przez organy administracji publicznej, że brak jest przedmiotu sprawy, skoro przestała istnieć decyzja objęta kontrolą co do ewentualnego zaistnienia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. w postępowaniu nieważnościowym, zamyka stronie możliwość rozstrzygnięcia w tym zakresie, a w konsekwencji otwarcia drogi do dochodzenia odszkodowania. Por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 994/08, LEX nr 562025. Z kolei w innym wyroku tego Sądu przyjęto, że stwierdzenie nieważności decyzji jest aktem deklaratoryjnym działającym z mocą wsteczną (ex tunc), tj. od chwili wydania decyzji źródłowej, dotkniętej jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. Istotne znaczenie ma zatem stan prawny i faktyczny z daty podejmowania decyzji objętej postępowaniem o stwierdzenie jej nieważności. Późniejsze korekty i zmiany takiej decyzji nie stanowią przeszkody, aby wyrzekać w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności. Por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2012 r., sygn. akt II OSK 908/11, LEX nr 1218700. Tę linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako odpowiednią do rozpatrywanej sprawy, w pełni podziela orzekający w niniejszej sprawie skład Sądu Wojewódzkiego. Wobec powyższego kontrolowana obecnie przez Sąd Wojewódzki decyzja umarzająca postępowanie przed organem I instancji narusza art.138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. i podlega uchyleniu. Na mocy art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dostrzegając zatem wadę decyzji organu I instancji polegającą na przyjęciu, iż uchylenie decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego stanowi powód do odmowy stwierdzenia jej nieważności, w związku z przytoczonymi wyżej argumentami, Sąd Wojewódzki stwierdza, że organ I instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i nie odniósł się do zawartych we wniosku strony zarzutów mających świadczyć o zaistnieniu przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., co oznacza, że naruszono w sposób istotny art. 77 § 1 k.p.a., który wymaga przeprowadzenia postępowania w sposób wszechstronny wyjaśniającego sprawę. Oznacza to, że decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności wydana została co najmniej przedwcześnie. Sąd Wojewódzki uchylając zaskarżona decyzję i decyzję ją poprzedzającą z przyczyn wad procesowych nie ocenia zarzutów o charakterze materialnoprawnym, gdyż dopiero poprawnie ponownie przeprowadzone postępowanie, z uwzględnieniem powyższych rozważań Sądu Wojewódzkiego może skutkować przyjęciem przez organ określonej oceny zarzutów zgłoszonych we wniosku o stwierdzenie nieważności. W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. .poz. 270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. W pkt II wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ww. ustawy. Koszty zasądzono na podstawie art. 200 p.p.s.a.