II FSK 2939/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Gdańska od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 465/13 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta Gdańska na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 14 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie opłaty komorniczej w postępowaniu egzekucyjnym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Prezydenta Miasta Gdańska na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sygnatura akt II FSK 2939/13 U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny Gdańsku oddalił skargę Prezydenta Miasta Gdańsk na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku w przedmiocie opłaty komorniczej. Stan sprawy Sąd przedstawił w sposób następujący: Prezydent Miasta Gdańsk, będący także wierzycielem, jako organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego na podstawie wystawionych przez siebie tytułów wykonawczych, obejmujących zaległy podatek od nieruchomości. Ze względu na zbieg egzekucji do wierzytelności zobowiązanego z rachunków bankowych, skarżący przekazał tytuły wykonawcze Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w G., a ten przekazał je zgodnie z właściwością Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego. Ten ostatni po wyegzekwowaniu obowiązku przekazał należność skarżącemu, potrącając z niej opłatę komorniczą, o czym orzekł postanowieniem z dnia 26 listopada 2012 r. W zażaleniu na to postanowienie skarżący, domagając się zwrotu pobranej opłaty komorniczej, zarzucił jego sprzeczność z art. 1a pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku postanowieniem z dnia 14 lutego 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, wskazując, że w świetle art. 66 § 1 - 5 i art. 1a pkt 6 u.p.e.a. spełnione zostały przesłanki naliczenia opłaty komorniczej, gdyż w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej tylko jeden z organów pozostaje właściwym, a pozostałe tracą uprawnienia do kontynuowania egzekucji i tym samym status organu egzekucyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący zarzucił naruszenie art. 1a pkt 6 i art. 63 § 1 u.p.e.a., podnosząc, że przejęcie prowadzenia egzekucji wobec zbiegu postępowań egzekucyjnych przez naczelnika urzędu skarbowego nie oznacza utraty statusu organu egzekucyjnego przez właściwy organ gminy, będący jednocześnie wierzycielem, o czym stanowi art. 19 § 2 u.p.e.a. Uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że przepisami zawartymi w art. 66 § 1 – 5 u.p.e.a. powstanie po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej uzależniono od efektywności działań podjętych przez organ egzekucyjny, przy czym podstawę do ustalenia opłaty komorniczej stanowi każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym, stanowiącym podstawę zastosowania środków egzekucyjnych. Ponieważ następstwem zastosowania przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego środka egzekucyjnego było wyegzekwowanie należności objętych wystawionym przez wierzyciela tytułem wykonawczym, prawidłowo określono i pobrano od wierzyciela opłatę komorniczą. Natomiast skutkiem przejęcia egzekucji do dalszego prowadzenia przez określony organ egzekucyjny w wyniku zbiegu egzekucji, jest utrata przez pozostałe organy egzekucyjne nie tylko uprawnienia do kontynuowania egzekucji, ale także statusu organów egzekucyjnych. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej Prezydent Miasta Gdańsk wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie rozpoznanie skargi i jej uwzględnienie oraz o obciążenie strony przeciwnej kosztami postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucił naruszenie: - art. 1a pkt 6 oraz art. 63 § 1 u.p.e.a. przez ich błędną wykładnię wskutek przyjęcia, że wobec zbiegu egzekucji co do tej samej rzeczy Prezydent Miasta Gdańsk traci przymiot organu egzekucyjnego, co tym samym daje prawo organowi przejmującemu prowadzenie egzekucji w wyniku jej zbiegu do obciążenia Prezydenta opłatą komorniczą; - art. 66 § 3 i § 5 u.p.e.a. przez ich błędną wykładnię i zastosowanie wskutek przyjęcia, że Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku prawidłowo uznał, iż istnieją przesłanki do pobrania przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego opłaty komorniczej od organu egzekucyjnego – Prezydenta Miasta Gdańsk. Ponadto na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: K.p.a.) przez nieuwzględnienie skargi przez Sąd, mimo zaistnienia przesłanki do uchylenia postanowienia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zaakcentowano, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego przejął prowadzenie egzekucji wszczętej przez Prezydenta Miasta Gdańsk na podstawie art. 63 § 1 u.p.e.a., a nie wskutek wystąpienia do niego wierzyciela z wnioskiem o wszczęcie egzekucji na podstawie art. 26 § 1 u.p.e.a. Prowadzi to do wniosku, że Prezydent Miasta Gdańsk na skutek zbiegu egzekucji nie utracił przymiotu organu egzekucyjnego, skoro inny organ jedynie przejął prowadzenie egzekucji również w jego imieniu. W konsekwencji niezasadne było obciążenie go opłatą komorniczą, do poniesienia której zgodnie z art. 66 § 3 u.p.e.a. zobowiązany jest wyłącznie wierzyciel inicjujący postępowanie egzekucyjne przez złożenie tytułów wykonawczych do realizacji przez naczelnika urzędu skarbowego, natomiast w przypadku zbiegu egzekucji wszczętych przez dwa organy egzekucyjne, opłata komornicza nie powinna być pobierana. Intencją ustawodawcy nie mogło być pobieranie opłaty komorniczej w przypadku zbiegu egzekucji, skoro zgodnie z art. 64c § 11 u.p.e.a. w przypadku, gdy czynności egzekucyjne powodujące powstanie kosztów zostały dokonane przez więcej, niż jeden organ egzekucyjny, uzyskane z tego tytułu środki pieniężne rozdziela się pomiędzy te organy w odpowiedniej proporcji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania; akcentując, że w wyniku przejęcia prowadzenia egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego pozostałe organy egzekucyjne tracą uprawnienia do kontynuowania egzekucji oraz tracą status organu egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 66 § 3 u.p.e.a. jedyną przesłanką powstania po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej jest dokonanie na jego rzecz przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Zarazem w art. 66 § 4 u.p.e.a. przewidziano kilka przypadków wyłączenia tego obowiązku (wpłacenie wyegzekwowanej kwoty po wystąpieniu przez wierzyciela z żądaniem zawieszenia albo umorzenia postępowania egzekucyjnego, ściągnięcie należności przez organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, dochodzenie należności na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez naczelnika urzędu skarbowego lub dyrektora izby celnej, ściągnięcie należności dochodzonych na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego). Poza tymi, enumeratywnie wyliczonymi, wyjątkami, ściągnięcie należności przez organ egzekucyjny kreuje więc obowiązek wierzyciela uiszczenia na jego rzecz opłaty komorniczej, a przepisy u.p.e.a. wśród wspomnianych wyjątków nie wymieniają ściągnięcia należności przez organ egzekucyjny, który przejął prowadzenie egzekucji od innego organu egzekucyjnego (samorządowego organu egzekucyjnego) w następstwie zbiegu egzekucji administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, o którym to przejęciu stanowi art. 63 § 1 u.p.e.a. Twierdzenie o braku obowiązku uiszczenia w takim przypadku opłaty komorniczej przez wierzyciela, którym jest samorządowy organ administracji publicznej, nie ma więc umocowania normatywnego, skoro spełniona jest przewidziana w art. 66 § 3 u.p.e.a. przesłanka pozytywna w postaci dokonania przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych na rzecz wierzyciela. Co się tyczy wątpliwości odnośnie utraty statusu organu egzekucyjnego przez wierzyciela, który prowadził egzekucję jako organ egzekucyjny, ale wskutek zbiegu egzekucji została ona przejęta przez inny organ egzekucyjny, zwrócić należy uwagę na zawartą w art. 1a pkt 7 u.p.e.a. definicję pojęcia "organ egzekucyjny". Otóż na gruncie u.p.e.a. pojęcie to oznacza organ uprawniony do stosowania, w całości lub w części, określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. Skutkiem przejęcia egzekucji przez organ egzekucyjny do łącznego prowadzenia w trybie przewidzianym w art. 63 § 1 u.p.e.a. jest uzyskanie przez ten organ uprawnienia do stosowania określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanego także tych obowiązków, które uprzednio egzekwował organ egzekucyjny, od którego prowadzenie egzekucji przejęto. W następstwie przejęcia prowadzenia egzekucji organ egzekucyjny, od którego egzekucję przejęto, pozbawiony zostaje możliwości jej dalszego prowadzenia, a więc dalszego stosowania środków służących doprowadzeniu do wykonania obowiązków objętych tytułem wykonawczym. Organ, który nie jest już uprawniony do stosowania wymienionych środków, przestaje być organem egzekucyjnym, gdyż jego status nie odpowiada definicji organu egzekucyjnego, zawartej w art. 1a pkt 7 u.p.e.a. Prowadzi to zatem do wniosku, że skutkiem przejęcia egzekucji do łącznego ich prowadzenia przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego, Prezydent Miasta Gdańsk w odniesieniu do obowiązków objętych przejęciem i następnie łącznym prowadzeniem egzekucji przez inny organ egzekucyjny, utracił przymiot organu egzekucyjnego. Powyższe rozważania prowadzą więc do wniosku, że przejęcie przez naczelnika urzędu skarbowego na podstawie art. 63 § 1 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej od samorządowego organu administracji publicznej do łącznego prowadzenia wobec zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, obliguje samorządowy organ administracji publicznej, jako wierzyciela, do uiszczenia opłaty komorniczej na podstawie art. 66 § 3 u.p.e.a. Wnioskom tym nie przeczą podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumenty, odnoszące się do okoliczności, że naczelnik urzędu skarbowego prowadził egzekucję wskutek przejęcia jej do prowadzenia na podstawie art. 63 § 1 u.p.e.a., a nie wskutek wystąpienia do niego wierzyciela z wnioskiem o wszczęcie egzekucji na podstawie art. 26 § 1 u.p.e.a., podczas gdy do uiszczenia opłaty komorniczej zobowiązany jest wyłącznie wierzyciel inicjujący postępowanie egzekucyjne przez złożenie tytułów wykonawczych do realizacji przez naczelnika urzędu skarbowego oraz do okoliczności, że intencją ustawodawcy nie mogło być pobieranie opłaty komorniczej w przypadku zbiegu egzekucji, skoro zgodnie z art. 64c § 11 u.p.e.a. w przypadku, gdy czynności egzekucyjne powodujące powstanie kosztów zostały dokonane przez więcej, niż jeden organ egzekucyjny, uzyskane z tego tytułu środki pieniężne rozdziela się pomiędzy te organy w odpowiedniej proporcji. Argumenty te nie są przekonujące, gdyż - jak już wcześniej wskazano -pogląd, jakoby do uiszczenia opłaty komorniczej obowiązany był tylko wierzyciel inicjujący postępowanie egzekucyjne, prowadzone przez naczelnika urzędu skarbowego, a nie wierzyciel, który jest także organem egzekucyjnym i inicjuje własne postępowanie egzekucyjne, następnie przejęte przez inny organ egzekucyjny, nie ma uzasadnienia normatywnego. Wśród wyjątków, kiedy opłaty komorniczej nie pobiera się, nie wymieniono bowiem przypadku zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa i jej przejęcia do łącznego prowadzenia przez jeden organ egzekucyjny; brak przy tym podstaw do uznania tej okoliczności za lukę prawną lub przeoczenie ustawodawcy. Nie przekonuje także argument o zasadach rozdzielania pomiędzy organy egzekucyjne kosztów czynności dokonanych przez więcej, niż jeden organ egzekucyjny, gdyż regulacja zawarta w art. 64c § 11 i § 12 u.p.e.a. odnosi się tylko do przypadków objętych ich hipotezą, nie może być zatem odnoszona do przypadków odmiennych, pomijając już okoliczność, iż zastosowanie wynikającej z niej zasady do przypadku zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa i jej przejęcia do łącznego prowadzenia, musiałoby spowodować nieprzewidziany w przepisach proporcjonalny podział opłaty komorniczej, nader problematyczny w sytuacji, gdy czynność egzekucyjną, powodującą realizację obowiązku objętego tytułem wykonawczym, stosuje wszak tylko ten organ egzekucyjny, który przejął łączne prowadzenie egzekucji. Nie jest więc uzasadniony podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 1a pkt 6 oraz art. 63 § 1 u.p.e.a. wskutek przyjęcia, że wobec zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy Prezydent Miasta Gdańsk traci przymiot organu egzekucyjnego, co tym samym daje prawo organowi przejmującemu prowadzenie egzekucji w wyniku jej zbiegu do obciążenia go opłatą komorniczą. Konsekwencją przejęcia do łącznego prowadzenia przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego egzekucji prowadzonej początkowo przez Prezydenta Miasta Gdańsk i skierowanej do tego samego prawa majątkowego, była bowiem utrata przez Prezydenta Miasta Gdańsk statusu organu egzekucyjnego w tym postępowaniu; w rezultacie Prezydent Miasta Gdańsk jest obligowany do uiszczenia opłaty komorniczej na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego, a ten ostatni uprawniony jest do żądania jej uiszczenia. Z tych samych względów nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 66 § 3 i § 5 u.p.e.a. wskutek przyjęcia, że Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku prawidłowo uznał, iż istnieją przesłanki do pobrania przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego opłaty komorniczej od organu egzekucyjnego – Prezydenta Miasta Gdańsk, gdyż zarzut ten opiera się na nieprawidłowym założeniu, jakoby Prezydent Miasta Gdańsk pozostał organem egzekucyjnym, pomimo przejęcia egzekucji przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego. W konsekwencji chybiony jest także zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez nieuwzględnienie skargi, mimo zaistnienia przesłanki do uchylenia postanowienia, jako że podstaw do uchylenia rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego w istocie nie było. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw i jako taka została oddalona na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.