II SA/Ol 498/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2013r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia 25 lutego 2013r. wydaną przez Prezydenta Miasta E. odmówiono przyznania B. P. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką na osobą legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności – W. S. W uzasadnieniu podano, iż w dniu 22 stycznia 2013r. B. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką – W. S. Wskazano, iż zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 2012-08-09 W. S. legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 31 sierpnia 2014r. (data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to 1 lipiec 2012r.). Ponadto orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 stycznia 2011r. W. S. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności - do dnia 31 stycznia 2013r. W orzeczeniu tym ustalono iż niepełnosprawność istnieje od 2009r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 grudnia 2010r. Zatem W. S. jest niepełnosprawna w stopniu znacznym od co najmniej grudnia 2010r. Podano, iż B. P. ostatnio była zatrudniona w okresie od 10 maja 2010r. do 27 sierpnia 2011r. w sklepie spożywczo-przemysłowym. W okresie od 26 września 2011r. do 26 lutego 2012r. wnioskodawczyni pobierała zasiłek macierzyński przysługujący po utracie zatrudnienia, a w okresie od 6 marca 2012r. do 5 września 2012r. była uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych. Z oświadczenia B. P. wynika, że powodem ustania zatrudnienia była likwidacja sklepu (co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy świadectwo pracy), a stałą opiekę nad Panią W. S. sprawuje od ostatniej operacji w 2012r. (18 czerwca 2012 r.). Podniesiono, iż zgodnie z art.16a ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623,00 zł (art.16a ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany (obecnie 77,00 zł), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym (art.16a ust.3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ustalono, że dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki, nieuwzględniający dochodu utraconego spowodowanego utratą przez stronę zatrudnienia i zasiłku macierzyńskiego przysługującego po utracie zatrudnienia, w przeliczeniu na osobę wynosi 483,57 zł i nie przekracza ustawowego progu dochodowego. Zatem przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego zależy od spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych, a w szczególności przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Rezygnacja z zatrudnienia musi być powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Celem bowiem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest zapewnienie dochodu osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić, gdyż musi opiekować się osobą niepełnosprawną w takim stopniu (zakresie), który uniemożliwia jej zadbanie o środki finansowe pochodzące z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Koniczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i intencje rezygnacji z zatrudnienia. Osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, a nie być bezrobotną nie z własnej woli, samodzielnie nie będącą w stanie poradzić sobie z niekorzystną sytuacją na rynku pracy, brakiem odpowiednich kwalifikacji itp. Wskazano, że z akt sprawy nie wynika, aby B. P. zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (zakończenie aktywności zawodowej było związane z likwidacją zakładu pracy w sierpniu 2011r., a podjęcie stałej opieki nastąpiło w czerwcu 2012 r.). Nie jest zatem możliwe przyjęcie, że rzeczywistą przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie została zatem w przedmiotowej sprawie spełniona jedna z przesłanek pozytywnych, określonych w art.16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podano, iż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i rozporządzeń wykonawczych do tej ustawy mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących. Także zasada praworządności, o której mowa w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego nie oznacza, iż słuszny interes strony ma pierwszeństwo przed przepisami prawa określającymi dane uprawnienie. W związku z tym odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia. Od decyzji tej odwołała się B. P. Podała, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem, gdyż w dalszym ciągu opiekuje się swoją mamą, cierpiącą na szereg schorzeń. Wyjaśniła, że jej ojciec także jest osobą chorą i wymaga opieki. Podniosła, iż wprawdzie jej zatrudnienie ustało w 2011r., jednak później korzystała ze świadczeń które jej przysługiwały po urodzeniu dziecka. Zarzuciła, iż ponownie musiała składać wyjaśnienia odnośnie zatrudnienia przed uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego we wrześniu 2012r., a także odnośnie opieki na matką, co w jej opinii jest niezrozumiale. Decyzją z dnia 15 kwietnia 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczono treść art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącego zasad przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazano, iż jedną z przesłanek warunkujących nabycie prawa do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Osoba starająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy powinna wykazać rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem przed ustaleniem prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba ubiegająca się o takie świadczenie powinna pozostawać w zatrudnieniu lub wykonywać inną pracę zarobkową. Z ustaleń organu, nie kwestionowanych przez stronę, wynika iż jej zatrudnienie ustało w dniu 27 sierpnia 2011r. z powodu likwidacji sklepu, w którym strona była zatrudniona. Od dnia 26 września 2011r. do dnia 26 lutego 2012r. skarżąca pobierała zasiłek macierzyński, a w okresie od dnia 6 marca 2012r. do dnia 5 września 2012r. - zasiłek dla bezrobotnych. Ponadto skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia 6 września 2012r. do dnia 31 stycznia 2013r. Przy czym z prawomocnej decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne wynikało, że przyznane zostało ono nie w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale w związku z niepodejmowaniem pracy przez skarżącą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną matką. Zatem organ uznał, iż nawet jeżeli skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad matką, to nie można uznać, że zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatrudnienie zostało przerwane i zebrany materiał dowodowy nie wskazuje na to, aby można było ustalić, że zatrudnienie nadal istniało albo że skarżąca otrzymała ofertę dalszego zatrudnienia lub pracy zarobkowej j z której zrezygnowała w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wskazano, iż wprawdzie organ odwoławczy rozumie sytuację skarżącej i nie kwestionuje tego, że sprawuje ona opiekę nad niepełnosprawną matką to jednak powołane przepisy jednoznacznie określają przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skargę na powyższą decyzję złożyła B. P., zarzucając że zaskarżona decyzja jest krzywdząca i bezpodstawna, wydaną w oparciu o niekompletny materiał dowodowy oraz o przepisy nie dotyczące meritum sprawy. Wskazała, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobie, która m.in. rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź go nie podejmuje w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względem której ciąży na nie obowiązek alimentacyjny. Podniosła, iż takie świadczenie uzyskała już wcześniej na mocy decyzji Prezydenta Miasta 22 października 2012r. na okres od 6 września 2012r. do dnia 31 stycznia 2013r. Podała, iż występując wtedy o przyznanie świadczenia była osobą bezrobotną, zwolnioną z poprzedniej pracy z powodu likwidacji zakładu pracy, następnie w związku z urodzeniem dziecka, otrzymującą zasiłek macierzyński, później - zasiłek dla bezrobotnych, aż w końcu nie posiadającą prawa do tego zasiłku. Organ uznał, że rezygnując z możliwości podjęcia zatrudnienia spełniła warunki niezbędne do otrzymania takiego zasiłku. Przy czym za ową rezygnację z zatrudnienia organ uznał fakt, że pomimo rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy nie szukała zatrudnienia i nie miała możliwości podjęcia pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Powołana decyzja w ocenie skarżącej nie tylko przyznawała jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (takiego samego o jakie wnosi obecnie), ale jest także decyzją deklaratoryjną, ustalającą że posiada uprawnienia do otrzymania takiego świadczenia. Zatem jej wniosek z dnia 22 stycznia 2013r. był de facto wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na dalszy okres i zważywszy na fakt, że występujące po stronie skarżącej warunki nie zmieniły się, powinna takie świadczenie otrzymać. Tymczasem ani powołana decyzja, ani dokumentacja przesłana do Kolegium wraz z odwołaniem nie zostały w ogóle wzięta pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku w niniejszej sprawie. W ocenie skarżącej fakt ten został celowo pominięty przez organ, co potwierdza okoliczność, że po złożeniu wniosku w dniu 8 stycznia 2013r. została wezwana ponownie w dniu 22 stycznia 2013r. do podpisania nowego wniosku, z uwagi na - jak twierdził rozpoznający sprawę urzędnik – zmianę przepisów, mimo iż zmiana ta miała miejsce od 1 stycznia 2013r. Wskazała, że spełniła przesłanki do przyznania w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 ust. 1 tej ustawy, w tym również spełniła warunek rezygnacji z zatrudnienia. Opiekując się bowiem przez okres ostatnich niespełna 6-ciu miesięcy niepełnosprawną matką nie pozostawała w jakimkolwiek zatrudnieniu i zrezygnowała z tych powodów z podjęcia tegoż zatrudnienia ani też nie otrzymywała żadnych związanych z zatrudnieniem świadczeń. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest zasadna. Podnieść należy, iż z dniem 1 stycznia 2013r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r. poz. 1548), na mocy której znowelizowano przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne, uregulowane w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139 po. 992 ze zm.) przysługuje obecnie, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Natomiast świadczenie, o które może ubiegać się osoba sprawująca opiekę na osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstałam w innym czasie, to specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zatem w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przepis w obecnym brzemieniu nie określa natomiast, iż warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dodatkowo należy wskazać, iż w myśl art. 11 ust. 1 powołanej wyżej ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej). Niezależnie zatem, czy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy pobierała świadczenie pielęgnacyjne, czy też występuje o to świadczenie po raz pierwszy, dla uzyskania zasiłku musi spełnić wymogi określone przepisami obecnie obowiązującymi. W niniejszej sprawie skarżąca była uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego jej decyzją z dnia 22 października 2012r., wydaną w oparciu o przepisy obowiązujące przed nowelizacją, na okres od 6 września 2012r. do 31 stycznia 2013r. Zatem z momentem upływu okresu, na jaki otrzymała świadczenie, wystąpiła ponownie z wnioskiem, który z wyżej podanych względów – zmiany przepisów - organ zobowiązany był rozpatrzeć przy uwzględnieniu aktualnego stanu prawnego. Przy czym zasadnie uwzględniono stan faktyczny istniejący przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Jak jednak słusznie wskazano skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, gdyż pomiędzy ustaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki i orzeczeniem o niepełnosprawności matki skarżącej upłyną spory okres czasu. Także świadczenie pielęgnacyjne, przyznane skarżącej decyzją z dnia 22 października 2012r., otrzymała nie z uwagi na rezygnację z zatrudnienia, lecz z uwagi na niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, co wynika z uzasadnienia tej decyzji. Jednakże w obecnym stanie prawnym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego (które w tym wypadku jest spełnione), ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wykluczono osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu. W tej sytuacji zasadnie zatem organ uznał, iż skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących uprawnienie do przedmiotowego zasiłku, a tym samym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego zasiłku opiekuńczego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) skargę oddalono.