I SA/Wa 1153/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2013 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy K., po rozpatrzeniu wniosku E. S. z dnia [...] lutego 2013 r., decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] odmówił przyznania E. S.: 1) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem M. S. ur. 2004- [...], 2) składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem: M. S., 3) składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem: M.S. W uzasadnieniu organ wskazał, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych związanych z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną tj. fakt, że osoba ubiegająca się jest rolnikiem i posiada gospodarstwo rolne, którego jest właścicielką i współwłaścicielką. Organ podkreślił, że pomimo sprawowania opieki nad synem, wnioskodawczyni część czasu musi przeznaczać na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Nadto, nawet jeśli mąż zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa rolnego, to wnioskodawczyni również określone czynności w tym gospodarstwie musi wykonywać. Organ wskazał też, że zaszła konieczność odmowy opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe i zdrowotne, gdyż wnioskodawczymi podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. W odwołaniu strona podniosła, że ma bardzo chore dziecko, które wymaga cały czas opieki i częstych wizyt lekarskich, w tym także przebywania w szpitalu w W., gdzie przyjmuje mocne leki sterydowe z powodu choroby [...]. Podkreśliła, że nie ma mowy aby mogła zajmować się pracą w gospodarstwie rolnym i od początku choroby dziecka musiała zrezygnować z pracy w gospodarstwie. Odwołująca się podniosła, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego spowoduje, że nie będzie mogła kontynuować leczenia, gdyż nie będzie miała pieniędzy na dojazdy z dzieckiem do szpitala w W. Strona wskazała, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna, ma razem z mężem na utrzymaniu [..] dzieci w wieku szkolnym i często brakuje pieniędzy na zaspokojenie potrzeb zdrowotnych jej chorego dziecka a także potrzeb bytowych i edukacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. W uzasadnieniu SKO przytoczyło treść przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że jedną z przesłanek przyznania świadczenia jest brak podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie zaś do art. 3 pkt. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. A więc wnioskodawca ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. Organ wskazał, że E. S. jest właścicielem i współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowych. Oświadczenie wnioskodawczyni, że rezygnuje z pracy zarobkowej i z pracy w gospodarstwie rolnym z powodu sprawowania opieki nad synem M. organ uznał za niewystarczające. E. S. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. SKO w S. wskazało, że w przypadku rolnika nie może być mowy o bezrobociu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt.2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 145, ze zm.) za osobę bezrobotną nie uznaje się posiadacza nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub podlegającej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Za istotne organ uznał, że odwołująca się posiada nadal gospodarstwo rolne i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu. W ocenie organu, nie można w związku z tym uznać, że odwołująca się zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium powołało się na uchwałę NSA z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 wskazując, że prowadzący gospodarstwo rolne nie mają prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że z uchwały NSA wynika, że rolnik nie pracuje na etacie, więc świadczenie mu nie przysługuje. Należy wykluczyć zastosowanie wykładni rozszerzającej i uznanie za zatrudnienie także prowadzenie gospodarstwa rolnego. Nie ma przy tym znaczenia wielkość gospodarstwa. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi E. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Skarżąca podała, że nie zgadza się z odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła, że wraz z mężem posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego. Wskazała, że mając gospodarstwo rolne o tej samej powierzchni przed urodzeniem syna M., pracowała, a zatem nieuprawnione jest twierdzenie, że nie rezygnuje z pracy. Skarżąca podała, że od października 2005 r. zaczęła podlegać ubezpieczeniu KRUS, albowiem nie miała komu powierzyć opieki nad dziećmi. Do pracy zamierzała powrócić, gdy syn M. skończy [..] lat i będzie mógł uczęszczać do zerówki. Jednakże syn M. zachorował przed pójściem do szkoły i skarżąca nie może podjąć zatrudnienia. SKO w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie powołując się na dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oraz decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (to ostatnie wyłączenie zostało wprowadzone w wyniku późniejszej nowelizacji i obowiązuje od dnia 14 października 2011 r.), 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W rozpatrywanej sprawie istotą sporu było rozstrzygnięcie, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych posiadający i prowadzący gospodarstwo rolne rolnik, podlegający ubezpieczeniu w KRUS, może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Zagadnienie to było przedmiotem rozważań poszerzonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę pogląd ten podziela. Dla określenia kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego odwołać się należy do treści przepisu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który zawiera definicję legalną pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl tego przepisu pojęcie to oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rodzinnej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W uzasadnieniu powołanej uchwały o sygn. akt I OPS 5/12, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na konieczność ścisłego stosowania definicji legalnej pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wskazując jednoznacznie na niedopuszczalność stosowania wykładni rozszerzającej. W art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca ograniczył to pojęcie do wykonywania pracy przez pracowników najemnych, którzy są związani z pracodawcą różnego rodzaju umowami oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych. Definicja ustawowa odnosi się expressis verbis m.in. do działalności gospodarczej o charakterze pozarolniczym, co wskazuje na celowy i świadomy zamiar nieobjęcia tym pojęciem działalności rolniczej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest więc osobą uprawnioną osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji gdy ma inne źródła utrzymania i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. Wskazać należy, że aby więc uzyskać świadczenie pielęgnacyjne określony podmiot musi po pierwsze spełnić warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, a po drugie nie może być beneficjentem dochodów wymienionych w ust. 5 tegoż przepisu. Treść art. 17 ust. 5 ustawy pozwala skonstruować obowiązującą normę prawną, z której wynika, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne znajduje się w takiej sytuacji socjalno-ekonomicznej, która uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenia powyższego nie zmienia okoliczność, że skarżąca w przeszłości (do [..] września 2005 r.) podejmowała z przerwami – przerwami w ubezpieczeniu KRUS – zatrudnienie na umowę o pracę. W sprawie jest bowiem bezsporne, że od dnia [...] października 2005 r. wnioskodawczyni podlega wyłącznie ubezpieczeniu społecznemu rolników, a wcześniejsze zatrudnienie ustało w związku z upływem okresu, na jaki umowa została zawarta, a nie w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności (Zespół Powiatowy do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2013 r. zaliczył M. S. do osób niepełnosprawnych od [...] 2009 r.). Także sytuacja materialna wnioskodawcy, w tym wysokość dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w powołanej wyżej uchwale, że prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od, wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek, ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. W rezultacie - na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych - do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Sąd zaakcentował, że praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, a to oznacza, iż nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.