IV SA/Gl 682/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz- Furmanik Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant starszy sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2013 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Śląskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie równoważnika za brak lokalu mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Komendant Miejski Policji w Z., odmówił A. C. przyznania prawa do pobierania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Stwierdził bowiem, że wymieniona posiadała wraz z mężem lokal mieszkalny położony w Z. przy ul. [...] do którego zrzekła się prawa. Komendant Wojewódzki Policji w K., decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 268 a K.p.a. w związku z art. 92 ust. 1, art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jednolity Dz. U. z 2011 r. Nr 217, poz. 1280 z późn. zm.) oraz § 9 rozp. MSWiA z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania, odmowy przyznania, cofania i zwracania przez policjantów równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego (Dz. U. Nr 100, poz. 918 z późn. zm., zwanego dalej rozporządzeniem MSWiA z dnia 28 czerwca 2002 r.), po rozpoznaniu odwołania A. C., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że wyżej wymieniona została przyjęta do służby w Policji w dniu 27 grudnia 2004 r. Pełniła służbę w Komendzie Miejskiej Policji w K., a od 1 czerwca 2006 r. w Komendzie Miejskiej Policji w Z. Skarżąca wraz z mężem posiadała własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy w Z. prowadzi księgę wieczystą o numerze [...] W dniu [...] zostało rozwiązane przez rozwód małżeństwo skarżącej i W. W. W punkcie 5 wyroku Sąd Okręgowy w G. orzekł wówczas o sposobie korzystania z ich wspólnego mieszkania w ten sposób, że W. W. miał wyłączne prawo do korzystania z sypialni, zaś A. C. otrzymała wyłączne prawo korzystania z najmniejszego pokoju. Natomiast pozostałe pomieszczenia, tj. największy pokój, kuchnia, łazienka i przedpokój pozostały do dyspozycji obojga byłych małżonków. Następnie organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] r. przed Sądem Rejonowym w Z., odbyła się rozprawa w sprawie o podział majątku byłych małżonków A. C. i W. W. Z protokołu posiedzenia Sądu wynika, że w skład majątku wspólnego byłych małżonków wchodziło m.in. własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, położonego w Z. przy ul. [...]. Ostatecznie rozprawa zakończyła się zawarciem w dniu [...] ugody, na podstawie której, przedmiotowy lokal mieszkalny został przyznany W. W. Organ podniósł, że ze składanych przez skarżącą oświadczeń mieszkaniowych oraz treści ugody w sprawie o podział majątku wspólnego, wynika, że zajmowała lokal mieszkalny w Z., do którego zrzekła się prawa na rzecz byłego męża. Podkreślił, że z oświadczenia mieszkaniowego z dnia 18 stycznia 2012 r., złożonego przez nią w sprawie ustalenia uprawnień do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego wynika, iż wraz z synem K. od 1 stycznia 2012 r. zamieszkuje w budynku mieszkalnym stanowiącym własność rodziców, położonym w K. przy ul. [...]. Skarżąca wskazała ponadto, że czas dojazdu publicznymi środkami transportu zbiorowego /PKP, PKM/ z miejscowości K. do miejscowości pełnienia służby – Z., przekracza dwie godziny w obie strony. Następnie organ wskazał, że stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny - skarżąca na dzień złożenia oświadczenia mieszkaniowego w sprawie o ustalenie uprawnień do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego, nie posiadała lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Natomiast do dnia 6 grudnia 2011 r., tj. do dnia zawarcia ugody z byłym mężem w sprawie podziału majątku wspólnego, była współwłaścicielką spółdzielczego własnościowego lokalu mieszkalnego, położonego w miejscowości pełnienia służby. Ponadto organ podniósł, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy o Policji, policjantowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny, jeżeli on sam lub członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Dodał, że według § 1 ust. 1 rozporządzenia MSWiA z dnia 28 czerwca 2002 r. - równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego przyznaje się policjantowi w służbie stałej, jeżeli w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej on sam lub członkowie jego rodziny, o których mowa w art. 89 ustawy o Policji, nie posiadają m.in. spółdzielczego lokalu mieszkalnego, w tym lokatorskiego lub własnościowego oraz spółdzielczego lokalu mieszkalnego zajmowanego na podstawie umowy najmu, a także lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, będącego przedmiotem własności lub współwłasności policjanta lub członków jego rodziny, o których mowa w art. 89 ustawy o Policji. Następnie organ wskazał, że zgodnie z § 1 ust. 2 pkt 1 tego rozporządzenia - równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego nie przyznaje się policjantowi w służbie stałej, jeżeli utracił lub zrzekł się prawa do zajmowanego dotychczas lokalu mieszkalnego lub domu. Podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem sądów, dotyczącym interpretacji przepisów rozdziału 8 ustawy o Policji - istotnym elementem przy ustalaniu uprawnień policjanta do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego jest nie tylko to, czy ma tytuł prawny do jakiegokolwiek mieszkania, lecz także to, czy posiadany lokal mieszkalny /dotyczy to również wcześniej posiadanego lokalu, do którego np. zrzekł się prawa/, spełnia warunki w zakresie przysługujących zainteresowanemu norm zaludnienia. Jeżeli mieszkanie takie nie spełnia norm, wówczas stronie nie można odmówić prawa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Następnie organ wskazał, że według wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] ustalającego sposób korzystania ze wspólnego mieszkania skarżącej i jej byłego męża oraz treści informacji o powierzchni części mieszkania zajmowanej przez skarżącą - pokój oddany do jej wyłącznej dyspozycji miał 7,4 m2 powierzchni, natomiast pokój, z którego wymieniona mogła korzystać wspólnie z byłym małżonkiem - 14,8 m2. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (zwanego dalej K.r.o.), oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym i stwierdził, że dotyczy to również nabytego w grudniu 2006 r. przez skarżącą i jej byłego męża, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Ponadto dodał, że według art. 46 K.r.o., w sprawach nieunormowanych w artykułach poprzedzających, od chwili ustania wspólności ustawowej - do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku, a te przepisy odsyłają do przepisów Kodeksu cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych. W tym zakresie wskazał, że na podstawie art. 206 Kodeksu cywilnego, każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Jednakże dodał, że nawet przyjmując, iż skarżąca mogła korzystać z mieszkania wyłącznie w sposób wskazany w wyroku rozwodowym, to i tak miała do dyspozycji 14,8 m2 powierzchni mieszkalnej. Biorąc zaś pod uwagę, że jest uprawniona do dwóch norm zaludnienia, organ uznał, iż powierzchnia wymienionej część lokalu mieszkalnego, odpowiadała kryteriom powierzchniowym. Następnie wskazał, że w wyniku ugody zawartej w dniu [...] skarżąca – w zamian za inne składniki majątkowe – zgodziła się, aby prawo do przedmiotowego lokalu, przejął jej były mąż. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że we wskazanych okolicznościach, zasadna była odmowa przyznania skarżącej równoważnika za brak lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. W skardze wniesionej od powyższej decyzji A. C. obszernie przedstawiła przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie i podniosła, że zawarcie ugody z byłym mężem w kwestii podziału majątku dorobkowego, a następnie sprzedaż mieszkania - były jedynym wyjściem z sytuacji, w której oboje byli obciążeni długiem zabezpieczonym hipoteką. Podkreśliła, że zawarta przed sądem ugoda, jest formą porozumienia w kwestii podziału majątku dorobkowego, a nie formą zrzeczenia się, zbycia czy utraty majątku. W konsekwencji podniosła zarzut naruszenia przy wydaniu zaskarżonej decyzji art. 92 ust.1 w związku z art. 88 ust. 1 ustawy o Policji i wniosła o uchylenie tej decyzji. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik organu odwoławczego wnosił jak w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W wyniku przeprowadzenia kontroli w wyżej wskazanym zakresie, stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżonym rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Komendanta Miejskiego Policji w Z. z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącej prawa do pobierania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego, z uwagi na to, że zrzekła się prawa do lokalu mieszkalnego, położonego w miejscowości pełnienia służby i odpowiadającego przysługującym jej normom zaludnienia. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy o Policji – wskazanym wśród podstaw prawnych decyzji organu odwoławczego - policjantowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny, jeżeli on sam lub członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Natomiast na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia MSWiA z dnia 28 czerwca 2002 r. - równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego nie przyznaje się policjantowi w służbie stałej, jeżeli utracił lub zrzekł się prawa do zajmowanego dotychczas lokalu mieszkalnego lub domu. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy podzielił stwierdzenia organu I instancji, że skarżąca zrzekła się prawa do zajmowanego wcześniej lokalu mieszkalnego, poprzez zawarcie przed sądem ugody z byłym mężem w sprawie o podział majątku dorobkowego. Jak trafnie wskazał organ, stan faktyczny w niniejszej sprawie był bezsporny - skarżąca na dzień złożenia oświadczenia mieszkaniowego w sprawie o ustalenie uprawnień do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego, nie posiadała lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Ponadto podkreślenia wymagało, że w wyniku rozwiązania przez rozwód małżeństwa skarżącej i W. W., ustała między nimi wspólność ustawowa i powstała rozdzielność majątkowa. Wobec tego – jak stanowi art. 46 K.r.o. – od chwili ustania wspólności ustawowej, do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku (w sprawach nieunormowanych w artykułach poprzedzających), stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku, a poprzez odesłanie zawarte w art. 1035 Kodeksu cywilnego, znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów tytułu VIII Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że w wyniku orzeczenia rozwodu, do przedmiotów majątkowych, wchodzących dotychczas do majątku wspólnego, mają zastosowanie przepisy art. 195 i następne Kodeksu cywilnego, oczywiście tylko w kwestiach, które nie są odmiennie uregulowane w kodeksie rodzinnym i tytule VIII Kodeksu cywilnego. W przedmiotowej sprawie, poprzez zawarcie przez skarżącą i jej byłego męża ugody przed sądem, doszło do podziału ich majątku wspólnego. Zgodnie z treścią ugody, własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, zostało przyznane byłemu mężowi skarżącej z obowiązkiem dokonania spłaty na jej rzecz. Istota oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji sprowadza się zatem do stwierdzenia, czy w powyższych – niekwestionowanych okolicznościach – są podstawy do uznania, że skarżąca – jak przyjął organ – zrzekła się prawa do przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Podkreślenia bowiem wymagało, że zgodnie z art. 211 Kodeksu cywilnego, podział fizyczny rzeczy (podział naturalny) jest podstawowym sposobem zniesienia współwłasności, chyba że podział taki byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Jeżeli zatem – jak podkreśla się w orzecznictwie – przedmiotem współwłasności znoszonej w ramach postępowania o podział majątku wspólnego nie jest jedna rzecz lecz kilka rzeczy o zbliżonych właściwościach, współwłaścicielom (także jeżeli są oni byłymi małżonkami) mogą być przyznane poszczególne rzeczy w całości, bez konieczności ich fizycznego dzielenia, tak by każdy z uprawnionych zyskał w naturze (co preferuje ustawodawca w art. 211 K.c.), na swoją wyłączną własność rzeczy o zbliżonych właściwościach i wartości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2012 r., IV CSK 10/12, publ. LEX nr 1230172). W związku z tym stwierdzić należało, że gdyby w rozpoznawanej sprawie przedmiotem współwłasności znoszonej w ramach postępowania o podział majątku wspólnego, były np. dwa lokale mieszkalne, to niewątpliwie przyznanie ich obydwu na rzecz byłego małżonka skarżącej, można byłoby uznać jako zrzeczenie się przez nią prawa do lokalu mieszkalnego, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia MSWiA z dnia 28 czerwca 2002 r. Podobnie rzecz by się miała w sytuacji, gdyby możliwe było podzielenie lokalu będącego we współwłasności skarżącej i jej byłego męża - na dwa zupełnie niezależne lokale mieszkalne. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w przedmiotowej sprawie – co nie wymaga dłuższych wywodów. Świadczy o tym jednoznacznie nawet treść wyroku rozwodowego, gdyż według orzeczenia o sposobie korzystania z przedmiotowego mieszkania – największy pokój, kuchnia, łazienka i przedpokój, pozostały do dyspozycji obojga byłych małżonków. Dla takich właśnie sytuacji, art. 212 § 2 K.c. stanowi, że rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana, stosownie do okoliczności – jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Ponadto postępowanie o podział majątku wspólnego, do którego wchodzi nieruchomość, następuje w celu realizacji roszczeń do części nieruchomości, wynikających z art. 46 K.r.o. w zw. z art. 1035 K.c. i art. 211 K.c., a nie do jej całości. W wyniku orzeczenia rozwodu, następuje bowiem transformacja współwłasności łącznej we współwłasność w częściach ułamkowych i dlatego zmienia się status prawny rzeczy objętych uprzednio wspólnością ustawową, w ten sposób, że byli małżonkowie mają tylko udziały w każdej rzeczy wchodzącej poprzednio do majątku wspólnego. Z tego też powodu – wbrew przekonaniu organu – w rozpoznawanej sprawie w ogóle nie istniała możliwość zrzeczenia się przez skarżącą prawa do lokalu mieszkalnego, gdyż przysługiwała jej tylko ułamkowa część, a nie całość. Natomiast przepisu § 1 ust. 2 pkt 1 cytowanego wyżej rozporządzenia, nie sposób interpretować rozszerzająco – w celu objęcia nim również sytuacji, w której nastąpiła realizacja roszczeń skarżącej do części nieruchomości (poprzez podział majątku dorobkowego). W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wskazać zatem należało, że nieprawidłowa była dokonana przez organ wykładnia przepisów prawa i ich zastosowanie w okolicznościach sprawy, w których skarżąca poprzez zawarcie ugody osiągnęła skutek w postaci ustania współwłasności przedmiotowego lokalu. W tych okolicznościach błędnie organ uznał, iż doszło do zrzeczenia się przez nią prawa do lokalu. Na marginesie dodać należało, że organ poddał analizie tylko kwestie dotyczące zrzeczenia się prawa do lokalu, zaś przepis § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia MSWiA, dotyczy utraty oraz zrzeczenia się prawa do lokalu. W konsekwencji - ocena Sądu również dotyczyła tylko tych zagadnień. Inne kwestie nie należały bowiem do podstaw zaskarżonej decyzji. Nie ulega wątpliwości, że naruszenie prawa materialnego w opisany wyżej sposób, miało wpływ na wynik sprawy, dotyczyło przecież podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie równoważnika za brak lokalu mieszkalnego. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. – należało uchylić zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni powyższe wskazania w zakresie wykładni cytowanych przepisów i zgodnie z tymi wskazaniami wyda rozstrzygnięcie w ramach rozpoznania odwołania od decyzji organu I instancji. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. nie miała przymiotu wykonalności - jako utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej równoważnika za brak lokalu mieszkalnego - bezprzedmiotowe było rozstrzygnięcie w zakresie art. 152 P.p.s.a.