II SA/Ke 625/13
WyrokWSA w Kielcach2013-10-17
Skład orzekający: Sylwester Miziołek, Jacek Kuza, Dorota Pędziwilk-Moskal
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje byłemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej?Ratio decidendi
Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jest to negatywna przesłanka zwrotu, mająca na celu ochronę osób trzecich i zapewnienie bezpieczeństwa obrotu prawnego wynikającego z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.Stan faktyczny
Skarżący domagali się zwrotu części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, będącej w użytkowaniu wieczystym Gminy, argumentując, że nie została ona wykorzystana na cel wywłaszczenia. Organy administracji odmówiły zwrotu, powołując się na art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeśli przed 1 stycznia 1998 r. ustanowiono na nieruchomości prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, ujawnione w księdze wieczystej. W tej sprawie prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione na rzecz K. i ujawnione w księdze wieczystej przed tą datą.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Asystent sędziego Sergiusz Leydo, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 października 2013r, sprawy ze skargi J. K. i J. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę.
Decyzją z dnia [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, będącej w użytkowaniu wieczystym Gminy.
Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Wnioskiem z dnia 24 listopada 2011r. J. K., działający w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J. O. (będący spadkobiercami A. K.) zwrócił się do Prezydenta Miasta o zwrot części nieruchomości położonej w [...] której część stanowią w obecnej ewidencji gruntów działki nr: [...], stanowiąca własność Skarbu Państwa, będąca w użytkowaniu wieczystym Gminy, objęta księgą wieczystą [...] oraz działka nr [...] ha stanowiąca własność Gminy, objęta księgą wieczystą [...].
Pismem z dnia 10.01.2012r. Wojewoda, mając na uwadze treść art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r. nr 102, poz. 651 ze zm.), zwanej dalej u.g.n. wyznaczył do załatwienia ww. sprawy Starostę.
Przeprowadzone przez organ I instancji oględziny spornej nieruchomości wykazały, że stanowiąca własność Skarbu Państwa działka nr [...] (będąca w użytkowaniu wieczystym Gminy) jest ogrodzona wraz z działką stanowiącą własność wnioskodawców i nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, będąc nadal użytkowaną przez spadkobiercę byłej właścicielki. Na granicy pomiędzy działkami objętymi wnioskiem znajduje się ogrodzenie wykonane z metalowych słupków i siatki (na podmurówce). Z kolei działka nr [...] będąca własnością Gminy pozostaje niezabudowana. Znajdują się na niej dwa modrzewie, klon oraz liczne drzewka mirabeli. Teren tej działki od strony ul. [...] nie jest ogrodzony. W rezultacie, mając na uwadze, że nieruchomości objęte wnioskiem o zwrot posiadają odmienny stan prawny, Starosta postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2012r. wyłączył do odrębnego postępowania sprawę zwrotu działki nr [...]. Organ ustalił, że:
1. aktem notarialnym z dnia 25 września 1972r. A. K. sprzedała na rzecz Skarbu Państwa – [...] w trybie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nieruchomość położoną w [...] oznaczoną na mapie wpisanej do ewidencji geodezyjnej w dniu 13 lipca 1972r., pod nr [...] z przeznaczeniem pod inwestycje miejskie.
2. decyzją z dnia 10 lipca 1992r. Wojewoda stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990r. przez dotychczasowego zarządcę K. prawa użytkowania wieczystego m. in. działki nr [...] (odpowiadającej działce nr [...]) i prawo to zostało ujawnione w dniu 17 grudnia 1993r. w księdze wieczystej KW nr [...],
3. umową sprzedaży sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia 17 października 2007r. Gmina nabyła odpłatnie od K. m.in. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...].
Mając na uwadze stan prawny działki nr [...] pismem z dnia 24 kwietnia 2012r. Starosta wezwał Prezydenta Miasta do podjęcia działań mających na celu nabycie prawa własności działki nr [...] na rzecz Gminy w trybie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990r. nr 32, poz. 191 ze zm.).
W odpowiedzi z dnia 20 września 2012r. Prezydent Miasta poinformował organ I instancji, że przedmiotowa nieruchomość nie podlega komunalizacji w ww. trybie.
Pismem z dnia 21 listopada 2012r. Starosta wezwał Prezydenta Miasta do dobrowolnego rozwiązania prawa użytkowania wieczystego.
W odpowiedzi z dnia 21 grudnia 2012r. Prezydent Miasta nie wyraził zgody na proponowane rozwiązanie.
Organ I instancji, orzekając na podstawie art. 229 u.g.n. o odmowie zwrotu działki nr [...] wskazał, że nieruchomość ta w dniu wejścia w życie u.g.n.
(1 stycznia 1998r.) znajdowała się w użytkowaniu wieczystym K., a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej KW nr 17919 w dniu 17 grudnia 1993r. Następnie prawo to zostało sprzedane aktem notarialnym z dnia 17 października 2007r. i taki stan prawny utrzymuje się do dnia dzisiejszego.
Odwołanie od ww. decyzji wnieśli J. K. oraz J. O., kwestionując stanowisko organu I instancji. W tym zakresie strony wskazały, że przepis art. 229 u.g.n. ma na celu prawną ochronę osób, innych niż Skarb Państwa lub gmina, które uzyskały prawa do nieruchomości spełniającej przesłanki do zwrotu stosownie do art. 137 ust. 1 tej ustawy. Tymczasem w niniejszej sprawie prawo własności, jak i prawo użytkowania wieczystego spornej nieruchomości przysługują odpowiednio Skarbowi Państwa i Gminie. W tym zakresie powołano się na uchwałę NSA w Warszawie z dnia 25 października 1999r. o sygn. akt OPK 27/99. Ponadto w odwołaniu stwierdzono, że decyzja Wojewody z dnia 10 lipca 1992r. rażąco narusza prawo i jako taka powinna być uznana za nieważną. Zdaniem stron działka nr [...] spełnia wszystkie przesłanki wynikające z art. 137 ust. 1 u.g.n. oraz pozostaje we władaniu podmiotów, które są obowiązane do jej zwrotu.
Wojewoda, utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję, przytoczył art. 136 ust. 3 oraz 229 u.g.n., podzielając w całości stan faktyczny oraz argumentację prawną przedstawione w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do uchwały NSA w Warszawie z dnia 25 października 1999r. sygn. akt OPK 26/99 organ stwierdził, że przyjęcie w uzasadnieniu tej uchwały, iż gmina nie jest osoba trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. nie oznacza możliwości zwrotu nieruchomości bez konieczności podjęcia działań prowadzących do rozwiązania użytkowania wieczystego. W orzecznictwie wyrażono bowiem pogląd, że ta sama nieruchomość nie może być jednocześnie przedmiotem własności osoby fizycznej i przedmiotem użytkowania wieczystego (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1988r. o sygn. akt I SA 476/87). Tymczasem w niniejszej sprawie zwrot nieruchomości na rzecz spadkobierców byłej właścicielki spowodowałby sytuację, w której użytkowanie wieczyste Gminy ustanowione byłoby w odniesieniu do gruntu stanowiącego własność osoby fizycznej. Wojewoda podkreślił zarazem, że organ I instancji, uznając zasadność roszczenia stron, zwrócił się do Prezydenta Miasta o rozważenie możliwości przedterminowego rozwiązania użytkowania wieczystego – co spotkało się z negatywną odpowiedzią.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji wskazał, że:
- badanie prawidłowości decyzji Wojewody z dnia 10 lipca 1992r. nie może być prowadzone w niniejszym postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n.,
- sprawowany przez wojewodę nadzór nad gospodarowaniem nieruchomościami Skarbu Państwa nie może polegać na narzucaniu staroście sposobu wykonywania powierzonych zadań,
- przepis art. 138 ust. 1 u.g.n. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż stanowi on o wygaśnięciu trwałego zarządu oraz użytkowania (a nie użytkowania wieczystego) z dniem, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna oraz o wygaśnięciu umowy najmu, dzierżawy lub użyczenia zwracanej nieruchomości z upływem 3 miesięcy od ostateczności decyzji o zwrocie.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Wojewody wnieśli J. K. oraz J. O., argumentując, że sprzedaż przez ich matkę działki nr [...] na rzecz Skarbu Państwa nastąpiła pod budowę ośrodka zdrowia. Tymczasem część wywłaszczonej nieruchomości, która obecnie stanowi obszar działek [...] i [...], nie została wykorzystana na ten cel – co potwierdził Starosta. Natomiast na początku lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku w sąsiedztwie ośrodka zdrowia zostało wybudowane przez K. osiedle, pod które wywłaszczono m. in. działkę należącą do matki skarżących o powierzchni 4.234 m2 - decyzją wywłaszczeniową z dnia 14 czerwca 1972r. wydaną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Obszar, na jakim zostały zrealizowane obydwie ww. inwestycje, pomimo że miały różnych inwestorów, został scalony w jedną działkę o nr [...]. K. kilkakrotnie dokonywała podziału przekazanej jej w użytkowanie wieczyste działki nr [...], przy czym – jak wynika z dokumentów dołączonych do akt sprawy – działki o nr [...] zostały wydzielone w celu ich zwrotu A. K. Zarząd K., zdając sobie sprawę, że wszedł w posiadanie budynku przychodni niezgodnie z prawem, aktem notarialnym z dnia 26 czerwca 1996r. zrzekł się prawa użytkowania wieczystego działek nr [...] wraz z prawem własności budynku przychodni na rzecz Skarbu Państwa, natomiast reprezentujący Skarb Państwa Kierownik Urzędu Rejonowego przeniósł nieodpłatnie prawo własności tych nieruchomości na rzecz Gminy. Gmina umową sprzedaży z dnia 17 października 2007r. nabyła odpłatnie od K. prawo użytkowania wieczystego czternastu działek o łącznej powierzchni 9.000 m2 za kwotę 123.000 zł brutto, w tym działkę nr [...] o powierzchni 159 m2 za kwotę 2.173,00 (przy założeniu średniej ceny 13,67 zł/m2). W tym zakresie skarżący podnieśli, że w trakcie postępowania w niniejszej sprawie nie ustalono w jakim celu Gmina nabyła działkę [...]. Strony podkreśliły jednocześnie, że ich starania w celu odzyskania prawa własności działki będącej w ich użytkowaniu i ogrodzonej łącznie z działką nr[...] doprowadziły do przyjęcia w dniu 14 kwietnia 2011r. przez Radę Miasta uchwały o wyrażeniu zgody na sprzedaż prawa użytkowania wieczystego działki nr [...]. Sporządzony w tym celu operat szacunkowy tej nieruchomości opiewał na 19.519 zł – co stanowi cenę dziewięciokrotnie wyższą niż kwota nabycia w 2007r. W rezultacie, wobec niemożności zebrania takiej kwoty, strony zmuszone były do wystąpienia o zwrot tej nieruchomości. Postępowanie w sprawie działki [...] jest obecnie na etapie wykonania operatu szacunkowego określającego wartości nieruchomości w celu jej zwrotu na rzecz byłych współwłaścicieli – wobec czego w najbliższym czasie należy oczekiwać decyzji orzekającej o jej zwrocie tej działki. Odnosząc się do stanowiska Wojewody o braku możliwości rozwiązania prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 138 ust. 1 u.g.n. skarżący wskazali, że jeśli przepis prawa mówi o użytkowaniu, to dotyczy to również użytkowania wieczystego. Końcowo wskazano, że w sytuacji, gdy zostanie orzeczony zwrot działki nr [...] – przy jednoczesnej odmowie zwrotu działki nr [...] – w obrębie nieruchomości J. K. będzie występować "wyspa" w postaci działki [...]. W tym zakresie skarżący podkreślił, że upór Prezydenta Miasta odnośnie odmowy zrzeczenia się prawa użytkowania wieczystego nie ma racjonalnego uzasadnienia – gdyż działki nr [...] nie da się wykorzystać na cele komunalne. Co się zaś tyczy odmiennego stanu prawnego działek o nr [...], to powstał on na skutek uchybień prawnych i jest w pewnym sensie dziełem przypadku.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.
Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia, bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie zwrotu nieruchomości położonej przy ul. [...].
U podstaw podjętych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć organu obu instancji legł art. 229 oraz art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r. nr 102, poz. 651 ze zm.), zwanej dalej u.g.n. Zgodnie z ostatnim z wymienionych przepisów poprzedni właściciel lub jego następca prawny może żądać zwrotu nieruchomości wywłaszczonej lub jej części, jeśli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n. stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei jak wynika z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Jakkolwiek powołane przepisy odnoszą się do "decyzji o wywłaszczeniu", to stosownie do treści art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy (Zwrot wywłaszczonych nieruchomości – art. 136-142) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. nr 10, poz. 64 ze zm.). Zgodnie z ostatnim z powołanych przepisów ubiegający się o wywłaszczenie mógł zawrzeć z właścicielem umowę nabycia nieruchomości (w formie prawem przepisanej) jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego lub w jego trakcie. Decyzja wywłaszczeniowa nie była w takim przypadku wydawana.
Jak wynika z akt sprawy (K-I-6) poprzednik prawny skarżących – A. K. w opisanym powyżej trybie zawarła umowę notarialną z dnia 25 września 1972r. na podstawie której zbyła na rzecz Skarbu Państwa działkę nr [...], której części odpowiada obecnie działka nr [...] – z przeznaczeniem "pod inwestycje miejskie" – na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 19 czerwca 1972r. o zatwierdzeniu planu zagospodarowania.
W tym miejscu podnieść trzeba, że stosownie do art. 229 u.g.n., na podstawie którego wydano zaskarżone rozstrzygnięcie, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1 stycznia 1998r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wyjaśnić zarazem trzeba, że sformułowanie "ustanowienie" oznacza także powstanie prawa użytkowania na nieruchomości z mocy prawa (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 października 2011r. o sygn. akt II SA/Kr 1190/11, LEX nr 1152754). Ratio legis uregulowania zawartego w cyt. przepisie polega na prawnej ochronie osób trzecich, które uzyskały prawa do nieruchomości spełniającej warunki do zwrotu w oparciu o art. 137 u.g.n. oraz na zapewnieniu bezpieczeństwa obrotu prawnego wynikającego z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Omawiany przepis ma charakter intertemporalny, odnosząc się do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzania w życie nowych przepisów prawa. Celem art. 229 było bowiem usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie ustawy w związku ze sprzedażą wywłaszczonej nieruchomości lub ustanowieniem na niej prawa użytkowania wieczystego – jeżeli nabyte w ten sposób prawa zostały ujawnione w księdze wieczystej (por. stanowisko NSA w wyroku z dnia 17 czerwca 2008r., I OSK 486/07, Lex nr 496054). Tym samym, jeżeli przed wskazaną datą rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi choćby spełnione były – jak to podnoszą skarżący – przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2007r., I OSK 386/06, LEX nr 290617).
Mając na uwadze, że decyzją z dnia 10 lipca 1992r. (K-II-15) Wojewoda stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990r. przez dotychczasowego zarządcę: K. prawa użytkowania wieczystego m. in. działki nr [...] 58, a prawo to zostało ujawnione w dniu 17 grudnia 1993r. w księdze wieczystej KW nr [...] (K-II-20) nie budzi wątpliwości Sądu, że w niniejszej sprawie została negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości, o jakiej mowa w art. 229 u.g.n. Podkreślić przy tym trzeba, że K. przysługuje przymiot osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 u.g.n. Za taki podmiot uważa się bowiem każdą osobę – zarówno fizyczną, jak i prawną – inną niż poprzedni właściciel nieruchomości lub Skarb Państwa, na rzecz którego rzecz utracił on swą własność (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 grudnia 2001r., I SA 2469/99, LEX nr 82648). Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia okoliczność, że aktem notarialnym z dnia 17 października 2007r. Gmina nabyła odpłatnie od K. prawo użytkowania wieczystego m. in. działki nr [...]. Z uwagi na treść art. 229 u.g.n. istotny jest bowiem stan prawny w księgach wieczystych na dzień 1 stycznia 1998r. W tym zakresie należy także podkreślić, że powołane w toku postępowania odwoławczego uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 1999r. o sygn. akt OPK 26/99, Lex nr 38849 i OPK 27/99, Lex nr 1027147 o niemożności powoływania się przez gminę na przepis art. 229 u.g.n. znajdują odniesienie wyłącznie do sytuacji, gdy nieruchomość jest własnością gminy. Tymczasem w stanie faktycznym niniejszej sprawy, wobec braku objęcia spornej działki procesem komunalizacji, jej właścicielem jest nadal Skarb Państwa, a Gmina– wyłącznie użytkownikiem wieczystym. Nie mogły zarazem odnieść skutku zarzuty o braku ustalenia przez organy celu nabycia prawa użytkowania wieczystego przez Gminę, jako że badanie tej kwestii nie mieści się w ramach postępowania zwrotowego prowadzonego na podstawie u.g.n. To samo dotyczy argumentacji o pozostawieniu (po ewentualnym zwrocie działki nr [...]) wśród nieruchomości skarżących swoistej enklawy, pozostającej we władaniu Gminy.
Reasumując stwierdzić trzeba, że przedstawiony stan prawny wywłaszczonej nieruchomości z woli ustawodawcy – stosownie do art. 229 u.g.n. – skutkuje bezskutecznością wniosku o jej zwrot. Nie ma przy tym znaczenia, czy konsekwencją zastosowania tego przepisu winno być umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem o zwrot nieruchomości, czy odmowa jej zwrotu. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że skarżący nie może otrzymać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 listopada 2010r., sygn. akt IV SA/Po 710/10, Lex nr 758595). Należy przy tym wyjaśnić skarżącym, że wobec ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej na wywłaszczonej nieruchomości, Skarb Państwa utracił władanie tą nieruchomością (por. uchwałę SN z dnia 22 grudnia 1993r., III AZP 24/93, Lex nr 10916). W takiej sytuacji – niezależnie od podmiotu jakiemu obecnie przysługuje prawo użytkowania wieczystego – wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nieruchomości na rzecz następców prawnych poprzedniego właściciela jest niemożliwe, nawet przy spełnieniu przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia. Podjęta w takich warunkach decyzja o zwrocie naruszałaby bowiem obowiązujący porządek prawny, a także byłaby niewykonalna, gdyż doprowadziłaby do sytuacji sprzecznej z art. 232 § 1 K.c. jako, że prawo użytkowania wieczystego nie może istnieć na nieruchomości nie stanowiącej własności podmiotu publicznego.
Zrozumiałym jest stanowisko skarżących, którzy podnosząc brak zrealizowania na spornej nieruchomości celu wywłaszczenia, podejmują działania w celu jej odzyskania. Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej decyzji nie sposób jednakże pominąć określonej w art. 6 K.p.a. zasady legalizmu, której organy obu instancji musiały przestrzegać. W rezultacie – wobec niebudzącej wątpliwości treści przepisu art. 229 u.g.n., znajdującego zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy – organy nie mogły orzec zgodnie z żądaniem skarżących.
Odnosząc się do stanowiska skarżących o możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 138 ust. 1 u.g.n. należy uznać je za niezasadne. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli nieruchomość lub jej część podlegająca zwrotowi została oddana w trwały zarząd lub została obciążona prawem użytkowania, prawa te wygasają z dniem, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna. Użytkowanie wieczyste, określone w art. 232 – 243 K.c., stanowi bowiem zupełnie odmienną kategorię prawną od należącego do ograniczonych praw rzeczowych użytkowania (art. 252 – 284 K.c.) i z tego też względu pojęć tych nie można używać zamiennie.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło