I SA/Rz 1073/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Jarosław Szaro WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od maja 2009r. do kwietnia 2011r., na Fundusz Pracy za okres od maja 2009r. do kwietnia 2011r. i za czerwiec 2011r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za październik 2011r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2013r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. I SA/Rz 1073/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 – dalej w skrócie usus) odmówił J.W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 15.070 zł. Jak wynika z akt sprawy, w piśmie z dnia 11 czerwca 2013 r. J.W. zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, motywując to swoją trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Do wniosku dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji finansowej, dowody leczenia się wnioskodawcy i jego żony, rachunki za media, dowody rejestracyjne, odpisy z księgi wieczystej, zeznania podatkowe za lata 2010 – 2012, harmonogramy spłat kredytów, wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie z ZUS w Sanoku o niezaleganiu z podatkami, dokumentację określającą status przedsiębiorcy i konieczną do oceny pod kątem uzyskania pomocy publicznej. ZUS zbadał, że zadłużenie wnioskodawcy z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy okresu od maja 2009 r. do kwietnia 2011 r., za ubezpieczenie zdrowotne dotyczy października 2010 r. a z tytułu składek na Fundusz Pracy odnosi się do okresu od maja 2009 r. do kwietnia 2011 r. oraz dotyczy czerwca 2011 r. W toku postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że wnioskodawca prowadzi usługową działalność gospodarczą, jest leczony z powodu przewlekłego zespołu bólowego kręgosłupa. Przyznano mu świadczenie rehabilitacyjne na okres od 12 października 2012 r. do 6 października 2013 r. Żona wnioskodawcy jest osobą zatrudnioną, również ma przyznane świadczenie rehabilitacyjne na okres od 1 kwietnia 2013 r. do 28 sierpnia 2013 r. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem, który jest zarejestrowany jako osoba bezrobotne bez prawa do zasiłku. Ponadto wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego marki Citroen C5, rok prod. 2002, samochodu ciężarowego marki Fiat Ducato, rok prod. 2001 oraz nieruchomości położonej w miejscowości J. o pow. 1,695 ha stanowiące gospodarstwo rolne, a także jest współwłaścicielem domu o pow. 146 m² położonego w tej samej miejscowości. Analizując przesłankę nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 usus ZUS stwierdził, że nie zachodzi ona wobec wnioskodawcy ponieważ istnieje możliwość prowadzenia egzekucji z majątku dłużnika. W dalszej kolejności ZUS zbadał, czy istnieje podstawa do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a usus, który dopuszcza umorzenie należności mimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. W tym celu ZUS dokonał analizy przesłanek wydania decyzji o umorzeniu należności zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). ZUS ocenił, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, iż zachodzi konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorą żona, co pozbawiłoby wnioskodawcy możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności. Obciążenie finansowe, jakim jest spłata kredytu nie może stanowić przesłanki umorzenia należności ponieważ zaciągnięcie kredytu zależy od dobrej woli kredytobiorcy. Opłacanie stałych miesięcznych opłat dotyczy ogółu społeczeństwa i nie może przemawiać za umorzeniem należności ze względów społecznych. ZUS zauważył również, że wnioskodawca nie przedłożył dokumentów potwierdzających fakt wystąpienia zdarzenia losowego, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej. W związku z powyższym uznał, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o przepisy ww. rozporządzenia. J.W. po otrzymaniu ww. decyzji złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że umorzenie należności jest uzasadnione ciężkim stanem jego zdrowia oraz jego żony, która jest chora na nowotwory. Opłacenie należności uniemożliwiłoby dalsze leczenie, co przyczyniłoby się do pogorszenia stanu zdrowia, niezdolności do pracy i uniemożliwienia zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawca podniósł, że samochód osobowy służy do przewożenia żony na leczenie, które odbywa się na Słowacji. Samochód ciężarowy jest zaś niezbędny w prowadzeniu działalności gospodarczej i prowadzenie z niego egzekucji przekreśliłoby możliwości zarobkowania. Nieruchomość w miejscowości J. jest obciążona hipoteką ustanowioną pod spłatę kredytu inwestycyjnego zaciągniętego na kwotę 51.000 zł. Spłata tego kredytu jest obecnie niemożliwa i prawdopodobnym jest, że bank dokona egzekucji z ww. nieruchomości. Wnioskodawca wskazał również, że zaległość w opłacaniu składek była wynikiem jego niewiedzy oraz uzyskania od ZUS-u informacji, że nie zaległa z opłacaniem składek. J.W. stwierdził, że ZUS powinien wcześniej zwracać uwagę na nieprawidłowości i wzywać do korekty dokumentów. Wnioskodawca końcowo wskazał, że na jego utrzymaniu pozostaje również syn, który ze względu na sytuację na rynku pracy pozostaje bezrobotny. Do wniosku skarżący dołączył dokumentację medyczną żony. Wraz z wnioskiem zobowiązany przedstawił również zestawienie dochodów i wydatków jego rodzinny, z którego wynikało, że średni miesięczny dochód netto na dwie osoby wynosi 1716,74 zł. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie, ZUS decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu ZUS zwrócił uwagę, że w sierpniu 2013 r. świadczenie rehabilitacyjne, jakie wypłacano wnioskodawcy wyniosło 806,01 zł netto. Żonie zobowiązanego przyznano dalsze świadczenie rehabilitacyjne na okres do 26 listopada 2013 r., które w sierpniu 2013 r. wyniosło 877,12 zł netto. ZUS wskazał, że nikt z członków rodziny zobowiązanego nie korzysta z pomocy społecznej. Organ wziął również pod uwagę, że na wnioskodawcy ciąży zobowiązanie z tytułu kredytu inwestycyjnego na kwotę 51.000 zł. W uzasadnieniu swej decyzji ZUS zaznaczył, że odmówił mocy dowodowej dokumentacji medycznej złożonej wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż nie była potwierdzona za zgodność z oryginałem. Po przeanalizowaniu treści art. 28 ust. 2 – 4 usus ZUS stwierdził, że należy utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej na własny rachunek ponosi sam płatnik, który powinien rozwiązywać problemy finansowe we własnym zakresie. Odnośnie wystąpienia przesłanki nieściągalności ZUS stwierdził, że dotychczas środki egzekucyjne nie zostały zastosowane dlatego też nie ma możliwości oceny ich skuteczności. Zaznaczono jednak, że Dyrektor Zakładu jako organ egzekucyjny może prowadzić egzekucję z rachunku bankowego lub z wierzytelności, może również zabezpieczyć należności na majątku dłużnika. ZUS potrzymał swoje stanowisko o braku podstaw do umorzenia należności w oparciu o § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. J.W. wniósł skargę na powyższą decyzję ZUS-u. W piśmie tym podniósł ponownie, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić składek, gdyż uniemożliwiłoby to dalsze leczenie jego i jego żony. Pogarszanie stanu zdrowia wiąże się zaś z niezdolnością do pracy zarobkowej i niemożliwością zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Oprócz argumentów zawartych we wnioskach składanych w toku postępowania administracyjnego, skarżący podniósł, że ZUS powinien był wezwać go do uzupełnienia wniosku o potwierdzoną za zgodność dokumentację medyczną. Skarżący wskazał również, że za umorzeniem należności przemawia jego ważny interes, którym jest życie jego żony. Ponadto zwrócił uwagę, że należności powstały na skutek błędnego prowadzenia spraw w ZUS-ie, gdyż najpierw organ twierdził, że skarżącemu przysługuje preferencyjne opłacanie składek na ubezpieczenia. Następnie wypłacano mu zasiłek chorobowy, weryfikując za każdym razem konto w ZUS-ie. Skarżący podniósł, że otrzymał zaświadczenie o niezaleganiu w opłacaniu składek, dlatego też był przekonany, że nie ma żadnych zaległości. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy w pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 wyżej cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. W uchwale z dnia 6 maja 2004r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec strony skarżącej. W ocenie Sądu prawidłowo ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż skarżący posiada majątek umożliwiający prowadzenie ewentualnej egzekucji. W konsekwencji brak było prawnej możliwości – jak wyżej wyjaśniono – umorzenia należności w oparciu o to kryterium. W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ww. przepis określone zostały w § 3 wyżej cyt. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego j jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. "uznaniem administracyjnym". Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21.02.2007r. (sygn. akt II GSK 301/06, Lex) wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając sprawę w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winien rozważyć zastosowanie w takiej sprawie – zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając na względzie ten pogląd NSA, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organy orzekające podejmując decyzję w sprawie umorzenia zaległych składek winny uwzględniać i wyważyć nie tylko ważny interes skarżącego lecz również interes społeczny, zapewnienie stabilności Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który przekłada się na interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych nie płacących składek. Jednakże ZUS powinien pomimo przysługującego mu uznania administracyjnego w tego typu sprawach, zebrać pełny materiał dowodowy i należycie go ocenić aby ustalić rzeczywistą sytuację majątkową skarżącego. Obecnie Skarżący nie korzysta z pomocy finansowej z opieki społecznej. Organ powinien rozważyć czy zapłacenie zaległych składek przez Skarżącego w jego sytuacji finansowej nie spowoduje konieczności korzystania ze środków finansowych z pomocy społecznej i czy byłoby to zgodne z interesem społecznym. Najpierw jednak konieczne jest ustalenie przez organ rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącego. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Skarżący wskazywał na chorobę żony z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wiążące się z tym wydatki w szczególności spowodowane leczeniem jej na Słowacji i w związku z tym przedstawił kserokopię dokumentacji lekarskiej w tym względzie. Organ odwoławczy odmówił mocy dowodowej powyższym dokumentom gdyż nie było potwierdzenia ich za zgodność z oryginałem, jednakże bez wezwania Skarżącego o uzupełnienie tego braku. Organy naruszyły wiec prawo procesowe w postaci art. 7, 8 i 9 kpa, wobec czego zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w związku z art. 135 Ppsa. W oparciu o art. 152 Ppsa orzeczono, iż zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.