I SA/Wa 2577/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik (spr.) Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz skarżącej D. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. K. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia 4 lipca 2013 r. D. K. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką na córką M. K., urodzoną [...] kwietnia 1991 r., legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy istniejącej niepełnosprawności powstałej przed 16 rokiem życia ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie zostało wydane [...] kwietnia 2007 r. na stałe. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] Wójt Gminy B. odmówił D. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z ww. tytułu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że D. K. nie spełnia warunków wynikających z art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) do otrzymania świadczenia rodzinnego. W wyniku odwołania D. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją [...] sierpnia 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie zaistniały, niezależnie od siebie, dwie okoliczności uniemożliwiające przyznanie D. K. wnioskowanego świadczenia. Po pierwsze zaszła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (...). Organ podkreślił, że D. K. pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu, ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zna tylko jeden rodzaj renty rodzinnej, toteż ustawa o świadczeniach rodzinnych mówiąc o rencie rodzinnej odnosi się do świadczenia z art. 65 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W konsekwencji, z tego powodu, świadczenie rodzinne nie może być przyznane. Drugą przyczyną uniemożliwiającą przyznanie świadczenia rodzinnego jest nie legitymowanie się przez M. K. (córkę wnioskodawczyni) stosownym orzeczeniem lekarskim, tj. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ odwoławczy podkreślił, że ustawodawca w art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych zdefiniował pojęcie znacznego stopnia niepełnosprawności wskazując, iż oznacza to m.in. niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Kolegium wyjaśniło, że przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. Z 2001 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.), jak i rozporządzenia wykonawczego z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1328 ze zm.), konstruują ogólną zasadę, że orzeczenie o niepełnosprawności wydaje się w odniesieniu do osób, które nie ukończyły 16 roku życia, zaś osobom które ukończyły 16 rok życia wydaje się orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (art. 4a ust. 1 powoływanej ustawy oraz § 2 cyt. rozporządzenia). Z powyżej przytoczonych regulacji, w ocenie Kolegium, wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na osobę niepełnosprawną w wieku do 16 roku życia jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, bądź na niepełnosprawnego w wieku powyżej 16 roku życia jeżeli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem, z akt sprawy wynika, że w stosunku do pełnoletniej M. K. orzeczono jedynie umiarkowany stopień niepełnosprawności, co wyklucza skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pismem z dnia 12 września 2013 r., D. K., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [..] sierpnia 2013 r. Strona skarżąca zarzuciła organowi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2006 r., Nr 139, poz.992) poprzez jego wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w razie ukończenia 16 roku życia przez osobę, nad którą opieka jest sprawowana przesłanką konieczną udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy z treści tego przepisu, jak też jego wykładni celowościowej wynika, że wystarczającym warunkiem przyznania tego świadczenia jest posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; 2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy skarżącej nie ustalono prawa do żadnego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a w szczególności do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno- rentowym. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na osobę niepełnosprawną w wieku do 16 roku życia jeżeli legitymuje orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami (...), bądź na pełnosprawnego w wieku powyżej 16 roku życia jeżeli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest niezasadny. W ocenie D. K. treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w żaden sposób nie różnicuje warunków przyznania świadczenia od wieku osoby, nad którą opieka jest sprawowana. Ponadto, wykładnia tego przepisu dokonana przez orzecznictwo sądowe prowadzi do wniosków przeciwnych niż te, do których doszły organy obu instancji w niniejszej sprawie. Skarżąca wskazała, że do przesłanek udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego nie można bezpośrednio odnosić przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Regulacja ta zawiera bowiem kryteria i wytyczne kierowane do organów orzekających o niepełnosprawności i nie może być podstawą do rozszerzającej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kryterium wiekowe (ukończenie 16 lat) stanowi dla zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności element różnicujący sposób orzekania - nie ma znaczenia przy rozstrzyganiu w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie, skarżąca podniosła, że w przedmiotowej sprawie niezasadne jest również stanowisko organów administracji co do zaistnienia podstaw zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określa warunki nabywania praw do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych (art. 1). Wśród tych świadczeń można wymienić emeryturę (art. 24 ust. 1), rentę z tytułu niezdolności do pracy (art. 57 ust.1), oraz rentę rodzinną (art. 65 ust. 1). Zgodnie zaś z art. 95 ust. 1 tejże ustawy, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń w niej przewidzianych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Z sytuacją zbiegu renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka z innym świadczeniem emerytalno - rentowym (o czym mowa w ww. przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby D. K. ustalono, oprócz prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, prawo do jeszcze innych świadczeń emerytalno - rentowych przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS oraz pozostałych świadczeń, o jakich mowa w art. 3 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem, skarżącej przysługuje jej jedynie renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka. D. K. nie ma ustalonego prawa do jakiegokolwiek innego świadczenia emerytalno - rentowego. Natomiast ustalenie samego prawa do renty rodzinnej nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest zgodność z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania D. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką. Materialnoprawną podstawą decyzji organu pierwszej instancji stanowi m.in art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przedmiotowej sprawie zostało ustalone, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. zaliczył - orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. – M. K. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, przy niepełnosprawności powstałej przed 16 rokiem życia, ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organy oby instancji uznały, że skoro M. K. (córka wnioskodawczymi) ukończyła 16 rok życia, to konieczną przesłanką do udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego jej matce jest legitymowanie się przez M. K. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na co wskazują przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.) jak i rozporządzenia wykonawczego z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1328 ze zm.). Powyższego stanowisko, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, nie podziela. Wskazać należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera unormowań w zakresie stopni czy rodzajów niepełnosprawności, gdyż kwestia ta stanowi przedmiot regulacji ww. ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej (...). Z brzmienia art. 4 i art. 4a tej ustawy wynikają wprawdzie odrębności w orzekaniu o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności, jednak, żaden z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie odsyła do powyższych regulacji. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych pod pojęciem dziecka ustawodawca nakazuje rozumieć dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką (art. 3 pkt 4). Definicja ta abstrahuje od wieku dziecka, zatem prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego rozpatrywane musi być w związku z niepełnosprawnością dziecka, niezależnie od tego, czy przekroczyło ono 16 rok życia. Oznacza to, iż przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku dziecka, które ukończyło 16 rok życia, co odnosi się do córki wnioskodawczyni, uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko w przypadku orzeczenia znacznego stopnia niepełnosprawności, ale i w pozostałych przypadkach, pod warunkiem ustalenia wskazań co do konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z powyższym, o możliwości przyznania D. K. świadczenia pielęgnacyjnego przesądza okoliczność, że w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2007 r. zawarto wskazania co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że organy obu instancji dokonały w niniejszej sprawie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w konsekwencji niewłaściwie przyjęły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ww. ustawy. w zakresie legitymowania się przez córkę wnioskodawczyni właściwym orzeczeniem. W ocenie Sądu, organy błędnie także przyjęły, że w niniejszej sprawie zaszła również negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na to, że D. K. otrzymuje rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno - rentowego. I tak, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Brzmienie tego przepisu oznacza, iż tylko w sytuacjach ściśle w nim wskazanych prawo do świadczeń pielęgnacyjnych nie przysługuje. Słusznie podniosła strona skarżąca, że z sytuacją zbiegu renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka z innym świadczeniem emerytalno - rentowym mielibyśmy do czynienia w przedmiotowej sprawie wówczas, gdyby D. K. ustalono, oprócz prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, prawo do jeszcze innych świadczeń emerytalno - rentowych przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS oraz pozostałych świadczeń, o jakich mowa w art. 3 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem, skarżącej przysługuje jedynie renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka i nie ma ona ustalonego prawa do jakiegokolwiek innego świadczenia emerytalno - rentowego. Ustalenie zaś samego prawa do renty rodzinnej nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymując w mocy, wydaną z naruszeniem prawa materialnego - tj. art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych - decyzję organu pierwszej instancji naruszyło ponadto przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ przyjmie, że córka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, co stanowi spełnienie wymienionej wyżej przesłanki ustawowej, jak również weźmie pod uwagę ocenę prawną co do braku podstaw zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 2 powołanej ustawy. ----------------------- 8