IV SA/Gl 473/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] r. znak [...] nie przyznał T. U. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] do [...] r. bowiem stwierdził, iż dochód rodziny, w skład której wchodzi uprawniony i jego matka, osiągnięty w [...] r. w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę [...] zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe. T. U. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że składając po raz kolejny wniosek o świadczenie z funduszu alimentacyjnego utrzymywał, że choć zamieszkuje z matką, to prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Obecnie uczy się i poszukuje pracy, którą mógłby pogodzić ze studniami. Matka płaci mu dobrowolnie kwotę [...] zł miesięcznie tytułem alimentów, jednak kwota ta nie wystarcza na pokrycie kosztów związanych z nauką i własnym utrzymaniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r.nr [...], wydaną na podstawie art. 1a, art. 2, art.9 ust. 1-4a, art. 10 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 20 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), art. 3 pkt 1 – 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.) uchyliło powołaną na wstępie decyzję organu I instancji i orzekło o przyznaniu T. U. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu wskazano, że stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo, przy czym, jak wynika z art. 9 ust. 2 tej ustawy, świadczenia te przysługują jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Natomiast dochód rodziny zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to suma dochodów członków rodziny, zaś dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Kolegium ustaliło, że na podstawie ugody sądowej zawartej w Sądzie Rejonowym w B. w dniu [...] r. sygn.akt [...] R. U. zobowiązał się do płacenia tytułem alimentów na rzecz syna T. U. kwoty w wysokości [...] zł miesięcznie poczynając od [...] r. Z zaświadczenia Komornika sądowego z dnia [...] r. wynika natomiast, iż w [...] r. postępowanie egzekucyjne na rzecz uprawnionego było całkowicie bezskuteczne. Ponadto z odwołania oraz wcześniejszych oświadczeń wynika, że T. U., pomimo wspólnego zamieszkiwania z matką, prowadzi osobne gospodarstwo domowe, zatem utrzymuje się samodzielnie. Kolegium dokonało więc wyliczenia dochodu uprawnionego na podstawie kwoty wskazanej w PIT- 37 za [...] r. w wysokości [...] zł oraz kwoty otrzymywanej od matki miesięcznie w wysokości [...] zł. Przy czym za utracone uznał organ dochody uzyskiwane przez uprawnionego w firmach "A" sp. c. w B., (umowa o pracę od [...] r. do [...] r.), "B" S.A. w B. (umowa zlecenia od [...] do [...]) oraz w firmie I. S. (umowa zlecenia od [...] r. do [...] r.). W związku z tym Kolegium ustaliło, że miesięczny dochód T. U. w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł (zsumowany miesięczny dochód strony za [...] r.) i nie przekracza kwoty 725 zł. uprawniającej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tych względów uznało za zasadne uchylić decyzję organu I instancji w całości i orzec co do istoty sprawy. Skargę na wyżej opisaną decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Prokurator Prokuratury Rejonowej w B. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że nie uwzględnia się rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez Sąd, przy obliczaniu przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny uprawnionego do otrzymania świadczenia, podczas gdy matka T. U. zobowiązała się jedynie do świadczeń alimentacyjnych dobrowolnie. Nadto zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego co do istoty rozstrzygnięcia w przedmiocie niezaliczenia matki oraz ojca uprawnionego do członków rodziny branych pod uwagę przy wyliczaniu dochodu progowego uprawniającego do świadczeń alimentacyjnych. Na tej podstawie Prokurator domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżący argumentował, że decyzja Kolegium pozostaje w sprzeczności z normą art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który stanowi, że nie wlicza się przy obliczaniu przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzony przez sąd. Do takiego wniosku prowadzi wykładnia językowa tego przepisu, a mianowicie, że do dochodu rodziny wlicza się tych rodziców, którzy nie zostali zobowiązani do świadczeń w sposób wskazany w tym przepisie, a zatem w szczególności tych, którzy spełniają świadczenie dobrowolnie. Do takiego wniosku prowadzi również wykładnia celowościowa, gdyż celem takiego unormowania jest wyeliminowanie z dochodu rodziny rodziców uchylających się od świadczeń alimentacyjnych i "przymuszonych" do ich spełnienia wyrokiem Sądu, a w dalszym ciągu zazwyczaj bezskutecznym postępowaniem egzekucyjnym. Skarżący wskazał , że taką wykładnię tego przepisu zawiera również stanowisko Ministra Pracy i Polityki Społecznej Departamentu Polityki Rodzinnej zawarte w odpowiedzi z dnia 25 października 2012 r. na pytanie MOPS w B., organu wydającego decyzję w pierwszej instancji. Ponadto zdaniem skarżącego, choć decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego w kwestii nie zaliczenia do dochodów rodziny dochodów R. U. - ojca uprawnionego, to jednak trafnie dochodu tego nie wliczono, gdyż pozostaje on zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych ugodą zawarta przed sądem. Organ nie uzasadnił natomiast nie zaliczenia do dochodu rodziny dochodów G. Z. - matki uprawnionego, której to dochodu, zdaniem skarżącego, błędnie nie wliczono z naruszeniem art. 2 pkt 12 cyt. ustawy. Podniesiono jedynie, że płaci ona dobrowolne świadczenie alimentacyjne na rzecz uprawnionego T. U., przy czym okoliczności tej nawet nie wykazano w postępowaniu dokumentem, a jedynie jego oświadczeniem zawartym w odwołaniu od decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie przytaczając argumentację zaprezentowaną uprzednio w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ ten wskazał, że dochody G. Z. nie zostały wliczone do dochodu, gdyż zarówno z odwołania jak i oświadczenia T. U. złożonego pod odpowiedzialnością karną wynika, że pomimo jego wspólnego zamieszkiwania z matką, prowadzi osobne gospodarstwo domowe, zatem utrzymuje się samodzielnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej w skrócie P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c P.p.s.a.). Jednocześnie po myśli art. 134 §1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228). Wskazać należy, że ustawa ta ma za zadanie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej w związku z niemożliwością wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych tytułem wykonawczym do alimentacji. Podkreślić należy, że ustawodawca wyznaczył ścisłe kryteria warunkujące możliwość przyznania pomocy finansowej w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wobec czego decyzje w tym przedmiocie nie mają charakteru uznania administracyjnego. Jednym z podstawowych kryteriów pozwalających na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie tego świadczenia jest sytuacja materialna podmiotu wnioskującego. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Jednocześnie w art. 9 ust. 2 cyt. ustawy ustawodawca zastrzegł, że świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725,00zł. W zakresie pojęcia dochodu i dochodu rodziny ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odwołuje się w art. 2 pkt 4 i 5 do ich znaczenia w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456) dochód to po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na dzieci. Z kolei dochód rodziny to suma dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Przy czym zgodnie z art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. W przepisie art. 2 pkt 12 cyt. wyżej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów znajduje się natomiast definicja pojęcia "rodzina". Przepis ten stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.1), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim, c) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. Jak wynika z treści powyżej naprowadzonej regulacji prawnej, ustawodawca określając skład "rodziny" nie posługuje się tu kategoriami wspólnego zamieszkiwania, czy też wspólnego gospodarowania, a co za tym idzie kwestie te pozostają bez prawnego znaczenia dla ustalenia liczby członków "rodziny" osoby uprawnionej. Ustawodawca definiując pojęcie "rodziny" uwzględnia zatem status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania (por. m.in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 66/13 i podane tam orzecznictwo, publ. Lex nr 1316988). Ustalając dochód rodziny uprawniający do przedmiotowego świadczenia bierze się pod uwagę dochód członków rodziny określonych w tym przepisie, w tym dochód rodzica osoby uprawnionej, nawet wówczas jeżeli osoba uprawniona deklaruje, że nie pozostaje na utrzymaniu tego rodzica i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Pojęcie rodziny określone w art. 2 pkt 12 obejmuje bowiem rodziców uprawnionego i to bez względu na to czy uprawniony pozostaje na ich utrzymaniu i czy prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast do rodziny nie zalicza się tego z rodziców uprawnionego, który jest zobowiązany tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na rzecz uprawnionego, a tym samym nie wlicza się jego dochodów do dochodów rodziny uprawnionego. Okoliczność dobrowolnego świadczenia alimentów przez rodzica uprawnionego na jego rzecz pozostaje zatem bez wpływu na określenie składu rodziny. W świetle brzmienia przepisu art. 2 ust. 12 omawianej ustawy organ odwoławczy błędnie uznał, że do rodziny T. U. nie zalicza się jego matki, skoro nie została ona zobowiązana tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jego rzecz. Przynajmniej z akt administracyjnych sprawy nie wynika aby strona takim tytułem dysponowała. Wbrew stanowisku tego organu bez znaczenia prawnego dla ustalenia składu rodziny jest natomiast to, czy T. U. pozostaje na utrzymaniu matki i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji dokonania błędnej wykładni powołanego wyżej przepisu w zakresie pojęcia "rodziny" organ odwoławczy nie zaliczył dochodu matki usprawnionego do dochodu rodziny, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż opierając się wyłącznie na dochodzie matki strony organ I instancji odmówił jej prawa do tego świadczenia ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał zarzuty skargi za zasadne i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie miał na względzie ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku.