II SA/Sz 66/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 4, 5a i 10, art. 12 ust. 1, art. 9, 10, 20 ust. 2 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1 poz. 7 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", po rozpoznaniu wniosku S. B., odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla jej syna S. B. za okres od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że z przedłożonych zaświadczeń i oświadczeń o wysokości dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy wynika, iż dochód rodziny wyniósł [...] zł, miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, a dochód w przeliczeniu na członka rodziny (pięć osób w rodzinie) wyniósł miesięcznie [...] zł, a zatem przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania wnioskowanego świadczenia, wynoszące [..] zł. W odwołaniu od tej decyzji S. B. podniosła, że biologicznym ojcem jej syna S. B. jest T. W. B., od którego Sąd Rejonowy IX Wydział Rodzinny i Nieletnich zasądził alimenty na rzecz syna w kwocie [...] zł miesięcznie i których on nie płacił. Obecnie zaległość dłużnika alimentacyjnego wraz z odsetkami przekroczyła kwotę [...] zł. Odwołująca się wyjaśniła, że w dniu [...] r. zawarła związek małżeński z M. B. i wraz z synem zamieszkała w domu należącym do rodziców męża w [...] . Z tego związku urodzili się synowie: A. (w [..] r.) oraz B. ( w [...] r.). W dniu [...] r. małżonkowie wystąpili do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] , o zmianę nazwiska małoletniego S. z nazwiska panieńskiego matki "[...] " na "B.". Zmiana nazwiska nie wiązała się jednak z przysposobieniem syna wnioskodawczyni przez jej męża. Obecnie S. B. jest uczniem II klasy Gimnazjum nr 14 w [...] o profilu dwujęzycznym (angielski i włoski). W związku ze wzrostem potrzeb małoletniego S., Sąd Rejonowy – [...] wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt[...] ) podwyższył alimenty od T. B. do kwoty po [...] zł miesięcznie, poczynając od dnia 14 czerwca 2012 r. W dniu [...] r. S. B. złożyła w Sądzie Okręgowym w [..] pozew o rozwód (sygn. akt[...] ). Odwołująca się wyjaśniła przyczyną złożenia pozwu był rozkład pożycia małżeńskiego od [...] r. z winy męża, który od [...] r. zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu z kochanką, która jest z nim w ciąży. Termin kolejnej rozprawy Sąd wyznaczył na [...] r. S. B. wyjaśniła następnie, że jej syn S., na skutek złego traktowania przez męża wnioskodawczyni i jego rodziców, musiał opuścić wspólne miejsce zamieszkania i czasowo zamieszać u rodziców wnioskodawczyni. Odwołująca się podniosła również, że jej mąż twierdzi, iż nie musi łożyć na S., gdyż nie jest on jego synem. Na tym tle dochodziło do częstych nieporozumień rodzinnych. Od dnia [...] r. odwołująca się podjęła pracę w sklepie "[...] " w [..] , a do tego czasu wraz z S. korzystała z pomocy swoich rodziców. W tej sytuacji przyjmowanie dochodów męża, który nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi i wnioskodawczynią do wspólnego rozliczenia, jest krzywdzące i szczególnie niekorzystne na obecnym etapie dla S.. Odmowa przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego spowoduje, że S. nie będzie mógł uczęszczać na dodatkowe płatne zajęcia z języka włoskiego i angielskiego. Pod znakiem zapytania stanie też możliwość jego dojazdów do szkoły, czy udział w dodatkowych obowiązkowych zajęciach i wycieczkach. Aktualne dochody wnioskodawczyni są niewystarczające i nie pozwalają na udzielenie pomocy w zaspokajaniu potrzeb jej syna, tym bardziej, że S. jest pod stałą kontrolą poradni kardiologicznej i poradni zaburzeń rozwoju, gdzie stwierdzono u niego niedoczynność tarczycy, a schorzenie to wymaga stałego przyjmowania płatnych leków. Zdaniem odwołującej się, z jej wyliczeń wynika, że nie przekroczyła kryterium dochodowego przewidzianego do otrzymania wnioskowanego świadczenia, dlatego wniesienie odwołania było uzasadnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [..] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji decyzji wskazał, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być przyznane osobie uprawnionej przede wszystkim w sytuacji, gdy sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Regulacja prawna w tym zakresie ma charakter bezwzględny i organy rozpoznające sprawę są nią bezwzględnie związane co oznacza, że biorą pod rozwagę jedynie przesłanki wskazane przez ustawodawcę. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie uzależnia prawa do świadczenia od takich kryteriów jak nie wychowywanie dziecka wspólnie z jego rodzicem. Stosownie do art. 9 ust. 1 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia, a w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, a w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Jednocześnie, co wynika z art. 9 ust. 2 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł. Ustawodawca zastrzegł zatem, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje jedynie wnioskodawcom, którzy nie osiągają dochodu wyższego niż wskazany w ustawie. Przekroczenie kryterium dochodowego oznacza, że organ nie może uwzględnić wniosku strony bez względu na wielkość tego przekroczenia, czy inne okoliczności towarzyszące sprawie, jak sytuacja rodzinna czy zdrowotna strony. Stosownie do art. 2 pkt 12 ustawy, ilekroć jest w niej mowa o rodzinie, oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, zpóźn. zm.), a także osobę uprawnioną. Jednocześnie, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny, oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W myśl art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Z kolei w myśl art. 3 pkt 1 tej ustawy dochód oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych określonych w ustawie o podatku dochodowym osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, - deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, - inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym między innymi alimenty na rzecz dzieci. Dokumentem pozwalającym na ustalenie dochodu, stosownie do art. 15 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest zaświadczenie o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych każdego członka rodziny, wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego. Szczegółowy sposób ustalania dochodu został określony w § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu oraz trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123 poz. 868 ze zm.). W myśl art. 10 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł. W dniu [...] r. S. B. złożyła wniosek o przyznanie jej na syna S. B. świadczeń alimentacyjnych. W aktach sprawy znajduje się wyrok zaoczny Sądu Rejonowego z dnia [..] r. sygn. akt [...] o podwyższeniu alimentów od pozwanego T. B. na rzecz S. B. z kwoty [...] zł na [...] zł miesięcznie, oraz zaświadczenie komornika sądowego z dnia [..] r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Mając na uwadze powołane wyżej przepisy prawa oraz załączone do akt zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, rachunkowe wyliczenie uzyskanego dochodu rodziny strony przedstawia się następująco: dochód brutto M. B. wyniósł w [...] r. [...] zł, - 0,00 zł podatek należny – [...] zł składki na ubezpieczenie społeczne – [...] zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne = [...] zł. Z uwagi na fakt, że w dniu [...] r. wnioskodawczyni podjęła pracę w firmie "[...] " i w [..] r. uzyskała wynagrodzenie netto w wys. [...] zł, dochód ten jest dochodem uzyskanym w rozumieniu art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w myśl którego w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. A zatem dochód ten należało doliczyć do miesięcznego dochodu uzyskanego w [...] r.: [...] zł +[...] zł = [..] zł. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł ([...] : [...] osób). Z powyższego wynika, że organ I instancji prawidłowo ustalił dochód strony w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Dochód ten przekracza kryterium dochodowe, tj. [...] zł, a zatem wnioskowane świadczenie na S. B. nie przysługuje. Odnosząc się do treści odwołania organ odwoławczy wskazał, że małżonek rodzica osoby uprawnionej wchodzi w skład rodziny i jego dochód podlega wliczeniu do dochodu tej rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ww. decyzję S. B. powtórzyła argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji. Wskazała ponadto, że jej mąż od [..] r. nie zabezpiecza finansowo syna S., który wymaga stałego przyjmowania leków. Cały ciężar utrzymania S. spadł na ojca wnioskodawczyni, który w ramach swoich możliwości (utrzymuje się z emerytury) współfinansuje jego potrzeby. Od miesiąca [...] r. także wnioskodawczyni korzysta z pomocy swojego ojca, gdyż mąż nie łoży także na jej utrzymanie. Z uwagi na to, że wnioskodawczyni mieszkała u teściów, była zmuszona do opuszczenia domu. W dniu [...] r. złożyła w sądzie pozew o rozwód, a termin rozprawy został wyznaczony na [...] r. Od [...] r. skarżąca podjęła pracę, ale jej dochód z tego tytułu wynosi tylko [..] zł netto miesięcznie i nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb syna S. w zakresie nauki, czy zakupu niezbędnych leków. Mąż skarżącej zarówno osobiście jak i poprzez swojego pełnomocnika, wbrew zasadom określonym w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym twierdzi, że S. posiada swojego biologicznego ojca i to on winien być adresatem roszczeń, a nie mąż wnioskodawczyni. Tymczasem organ I instancji wydał decyzję odmawiającą przyznania świadczenia alimentacyjnego z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. B. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Decyzja ta jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Do wspólnego dochodu rodziny został doliczony dochód męża skarżącej, który nie mieszka ani to z małoletnim S. ani skarżącą i nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, z uwagi na trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Mąż wnioskodawczyni od [...] r. mieszka w wynajętym mieszkaniu z konkubiną, a w dniu [...] r. urodziła się ich wspólna córka. Pracownicy organu I instancji posiadali informacje o faktycznej sytuacji rodziny skarżącej przed wydaniem decyzji, a mimo to została wydana decyzja odmowna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228), która określa m. in. zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji oraz warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zwanych "świadczeniami z funduszu alimentacyjnego". Zgodnie z art. 2 pkt 11 tej ustawy, osobą uprawnioną do otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna. Stosownie do art. 9 ust. 1 i 2 ww. ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Ilekroć w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest mowa o "dochodzie", czy "dochodzie rodziny", oznacza to dochód o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.), tj. art. 2 pkt 4 i 4a tej ustawy. Natomiast "rodzina" w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oznacza odpowiednio następujących po sobie członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także osobę uprawnioną. We wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna S. B., złożonego [...] r., S. B. podała, że w skład jej rodziny wchodzi pięć osób, w tym trzech synów i mąż M. B.. Wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego o dochodzie męża uzyskanym w [...] r., oświadczenie męża o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne w 2011 r., zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wnioskodawczyni, wyrok podwyższający alimenty na syna S. B. i zaświadczenie komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Organy orzekające w sprawie uznały, że rodzina wnioskodawczyni składa się z pięciu osób, a dochód pięcioosobowej rodziny wnioskodawczyni w [..] r. wyniósł [...] zł. Jednakże z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni od [...] r. podjęła zatrudnienie i jej dochód netto w sierpniu [...] r. wyniósł [...] zł, dochód ten podlega zaliczeniu do dochodu rodziny na podstawie art. 9 ust. 4 a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ([..] zł + [...] zł) co oznacza, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi [...] zł, co na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł. Zatem dochód ten przewyższał kryterium dochodowe wynoszące [...] zł i uzasadniał wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej do alimentów, których egzekucja okazała się bezskuteczna. Jak wskazał organ odwoławczy, a Sąd to zapatrywanie podziela, małżonek rodzica osoby uprawnionej, nawet jeżeli mieszka osobno, jest członkiem jej rodziny, dlatego jego dochód podlega wliczeniu do dochodu rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ustawodawca definiując pojęcie "rodziny" uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Zgodnie z tak ustalonym pojęciem, wynikającym z art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, małżonkowie to rodzina, nawet jeśli zamieszkują osobno i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Brak odniesienia się do tej kwestii w powołanych wyżej definicjach "rodziny" i "dochodu rodziny", z których wykładnią nie zgadza się skarżąca, nie wynika z przeoczenia ustawodawcy, lecz jest jego świadomym działaniem (por. wyrok NSA I OSK 150/05 z dnia 23.09.2005 r., I OSK 2099/10 z dnia 5.04.2011, wyrok NSA I OSK 672/07 z dnia 21.02.2008 r. - opublikowane http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Jakkolwiek przytoczone wyżej orzeczenia NSA dotyczą decyzji wydanych w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jednak definicja "rodziny" w tej ustawie jest analogiczna do definicji zawartej w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stąd też poglądy wyrażone w ww. orzeczeniach Sąd uznał za ważne i przydatne do rozpoznania niniejszej sprawy. Reasumując, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza ani to prawa materialnego, ani przepisów postępowania administracyjnego. Organy orzekające w sprawie trafnie oceniły materiał dowodowy i wydały decyzje nie zawierające wad powodujących konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Nie ma prawnych możliwości nieuwzględnienia dochodów osiąganych przez M. B.. Sąd nie może zastępować ustawodawcy w kreowaniu nowych sytuacji prawnych, zaś możliwość uwzględnienia dochodu wyłącznie jednego rodzica odnosi się tylko do okoliczności, kiedy dziecko wychowywane jest przez osobę samotnie wychowującą dziecko ( osobę rozwiedzioną) w rozumieniu art.3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca formalnie, do czasu uprawomocnienia się wyroku w sprawie o rozwód, pozostaje w związku małżeńskim ze wszystkimi związanymi z tą sytuacją konsekwencjami prawnymi. Z powyższych względów, okoliczności podnoszone w odwołaniu jak i w skardze do Sądu, dotyczące toczącego się postępowania rozwodowego oraz odrębnego zamieszkiwania małżonków od [...] r., nie zmieniają oceny prawnej wydanej decyzji. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Sąd skargę oddalił.