I SA/Wr 275/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprawy ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2007 postanawia 1. oddalić wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 1 października 2013 r. odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy; 2. odrzucić skargę kasacyjną. Prawomocnym postanowieniem z dnia 1 października 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 25 października 2013 r. strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, który stanowi wierną kopię wcześniej złożonego do akt sprawy formularza. W dniu 20 stycznia 2014 r. odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 17 lipca 2013 r. w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia tej skargi kasacyjnej, został doręczony pełnomocnikowi procesowemu, o czym świadczy adnotacja na potwierdzeniu odbioru przesyłki. Z akt sprawy wynika, iż opłata sądowa od wywiedzionego środka odwoławczego nie została dotychczas uiszczona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z uwagi na fakt, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych został załatwiony w sprawie przez referendarza sądowego odmownie prawomocnym postanowieniem z dnia 1 października 2013 r., Sąd zdecydował orzec w kwestii ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie kosztów sądowych na podstawie art. 165 w związku z art. 259 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postanowienie referendarskie z dnia 1 października 2013r. zostało wydane na posiedzeniu niejawnym, jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, natomiast wskazane unormowanie procesowe nie przewiduje przedmiotowego ograniczenia kompetencji Sądu do rozważenia zmiany wcześniejszego postanowienia referendarza sądowego, jak to ma miejsce w sprawie, w przedmiocie zasadności przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei według art. 246 § 2 pkt 2) powołanej ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W rezultacie, warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Te same warunki przyznania prawa pomocy odnoszą się również do wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale to z uzasadnienia wniosku musi wynikać zmiana okoliczności sprawy, która powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 1 października 2013 r., i winna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Okoliczności przesądzające o zmianie tej sytuacji muszą być udokumentowane tak samo starannie i wyczerpująco jak w przypadku okoliczności powoływanych w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to o tyle ważne, że zmiany stanu faktycznego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w wyżej wskazanej drodze muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie tego pierwotnego rozstrzygnięcia. Okoliczności te, wedle stanu na dzień 1 października 2013 r., zostały ocenione przez referendarza sądowego jako nieuzasadniające przyjęcia, że wnioskująca spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a tym samym że uzasadnione jest jej żądanie zwolnienia kosztów sądowych. Działając na podstawie powołanych przepisów prawa oraz wywiedzionych z nich zasad, Sąd ocenił, że treść wniosku strony skarżącej z dnia 25 października 2013 r. nie pozwala na stwierdzenie, iż została spełniona przesłanka zmiany postanowienia z dnia 1 października 2013 r. poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Strona nie wykazała bowiem zmiany na gorsze okoliczności składających się na jej sytuację majątkową oraz zdolność płatniczą. Złożenie kserokopii poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy oznacza, że strona powołuje się na okoliczności w sprawie znane, które zostały już prawomocnie rozważone przy okazji rozpatrzenia wcześniejszego wniosku strony. W ocenie Sądu zbędnym było również wzywanie strony skarżącej o nadesłanie stosownej dokumentacji i materiałów źródłowych, które miałyby potwierdzać dane zawarte we wniosku, skoro referendarz sądowy dokonał już ich oceny, a strona nie twierdzi, iż w sprawie zaszła zmiana okoliczności. Dlatego Sąd postanowił, na podstawie art. 165 w zw. z art. 259 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w pkt 1. sentencji postanowienia o oddaleniu wniosku o zmianę postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 1 października 2013 r. Zgodnie z art. 230 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis, przy czym pismami, o których mowa w cytowanym przepisie, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 tej samej ustawy). Natomiast po myśli art. 220 § 3 powołanej ustawy procesowej skarga kasacyjna, od której pomimo wezwania nie został w wyznaczonym terminie uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Stosownie do art. 83 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego, to jest regulacji zawartej w art. 110 -115 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jednolity w Dz. U. z 2014 poz. 121), przy czym jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Po myśli przepisu art. 111 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia, natomiast jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło. Termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej rozpoczynał zatem bieg w sprawie w dniu 21 stycznia 2014 r. i kończył się z upływem dnia 27 stycznia 2014 r. Wyjaśnić należy, że - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 stycznia 2008 r. sygn. akt II FZ 617/07 (orzeczenie opublikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query), który to pogląd Sąd w niniejszym składzie podziela - postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego odmawiające stronie skarżącej zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi, z chwilą oddalenia zażalenia na to orzeczenie przez Naczelny Sąd Administracyjny, staje się prawomocne. Bieg terminu do opłacenia skargi wyznaczony kierowanym do strony skarżącej wezwaniem o uiszczenie wpisu od skargi nie zostaje jednak przerwany, jeżeli strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Bez znaczenia w tym przypadku pozostaje kwestia zmiany okoliczności wskazanych w tym piśmie, które mogą uzasadnić zmianę lub uchylenie wcześniejszego postanowienia w tym przedmiocie. Winno się zatem uznać, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, bez względu na zmianę jego treści oraz zakresu żądania stosunku do wniosku pierwotnego, nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero wydanie przez sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia. Odmienne działanie sądu mogłoby doprowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, co niewątpliwie da się zauważyć również w rozpoznawanej sprawie, skutkując nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania. W związku z tym, stwierdzić w tym miejscu należy, że wobec prawomocności postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 października 2013 r. odmawiającego skarżącej spółce przyznania prawa pomocy, na stronie ciąży obowiązek uiszczenia wymaganego wpisu w sprawie. Od obowiązku tego nie zwalnia ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dlatego Sąd uznał za prawidłowe zarządzenie z dnia 14 stycznia 2014 r. wzywające stronę skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i to mimo złożenia przez nią w dniu 25 października 2013 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym również zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty sądowej. W tej sytuacji, w sprawie niniejszej, z uwagi na prawomocność postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, nadal istniał obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, który nie został uchylony przez złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, iż strona skarżąca nie uiściła należnej opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, mimo iż stosowne wezwanie doręczono jej w dniu 20 stycznia 2014 r., natomiast termin do uiszczenia tej opłaty upłynął w dniu 27 stycznia 2014 r. W sprawie zaistniała zatem określona w art. 220 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanka odrzucenia skargi kasacyjnej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie wyżej powołanych przepisów prawa oraz art. 178 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 2. sentencji postanowienia.