II SA/Łd 47/14

Dnia 24 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu odwołania J. B., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ pierwszej instancji, po rozpoznaniu wniosku J. B., decyzją z dnia [...] odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czyli babcią – F. B.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 5, art. 16a, art. 20 ust. 3, art. 23 – 25, art. 26 ust 1 i 2 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm., dalej także jako: "u.ś.r."). Z motywów rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji wynika, że wnioskodawca nie spełnił warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Uwzględniając ustawową definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r. organ uznał, że osoba będąca rolnikiem, a taką niewątpliwie jest wnioskodawca, nie jest osobą zatrudnioną lub wykonującą inną pracę zarobkową, zatem nie może zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W odwołaniu od powyższej decyzji J. B. wskazał, iż sprawuje opiekę nad babcią, która jest bardzo z nim związana. Babcia jest osobą starszą i schorowaną. Przed zmianą regulacji ustawowych, odwołujący korzystał ze świadczenia pielęgnacyjnego, które wówczas było mu przyznane bezterminowo. Odwołujący uważa, że jeżeli wywiązuje się ze swoich obowiązków prawnych i moralnych wobec wiekowej babci, to Państwo powinno go wspierać i pomagać mu w wykonywaniu trudnych obowiązków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, wspomnianą na wstępie decyzją, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym fakt pracy w gospodarstwie rolnym stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podkreślił, iż celem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad niepełnosprawnym, jeśli osoba niepełnosprawna wymaga osobistej i bezpośredniej pielęgnacji polegającej na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Sprawujący opiekę lub niosący długotrwałą pomoc niepełnosprawnemu właśnie przez niepełnosprawność tej osoby jest zmuszony do rezygnacji z pracy zarobkowej, mimo zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia. Osobą uprawnioną do świadczenia jest bezrobotny z własnego wyboru. Zdaniem organu, chodzi zatem o zapewnienie swoistej rekompensaty finansowej osobie, która z własnej woli nie podejmuje zatrudnienia, bądź z niego rezygnuje, aby sprawować opiekę nad bliską osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, niemogącą samodzielnie egzystować. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. oznacza, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w określonych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie skorzystała. Wnioskodawca ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. Mając zatem na uwadze powyższe przepisy, w przypadku rolnika podlegającego ubezpieczeniu społecznemu rolników, organ uznał, że nie może być mowy o bezrobotności. Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, iż odwołujący nie spełnił przesłanki warunkującej przyznanie wnioskowanego świadczenia wynikającej z art. 16a u.ś.r.. W skardze do sądu administracyjnego J. B. powtórzył argumenty odwołania uzupełniając je o powołanie się na normy konstytucyjne. W ocenie autora skargi, odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia jest krzywdząca i czuje się on dyskryminowany z powodu bycia rolnikiem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Podstawą materialnoprawną kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji stanowi przepis art. 16a powołanej już ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – art. 16 a ust. 1. Jednocześnie ustawa wskazuje, iż zasiłek ów nie przysługuje m. in. jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym z innych tytułów (art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. "b" u.ś.r.). W sprawie nie ulega wątpliwości, iż skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co przesądza o tym, że jest on wykluczony spośród beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym kontekście wskazać należy, iż zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012r., w sprawie sygn. akt I OPS 5/12, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 u.ś.r., formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. Wyjaśniono, że w sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak więc, w myśl ustawy, do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. We wskazanej uchwale wyjaśniono także, iż u.ś.r. nie definiuje pojęcia "rolnik", jednakże taką definicję zawiera ustawa z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), w myśl której rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego (art. 6 pkt 1). Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Mając powyższe na względzie uznać należy, że nie jest możliwe uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącego, który podlegając obowiązkowemu ubezpieczeniu w kasie rolniczego ubezpieczenia społecznego jest uważany za rolnika. Fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, co wprost wynika z treści art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, iż okoliczność sprawowania opieki nie jest w sprawie kontestowana. Jak wskazywano wcześniej, w świetle powołanych przepisów i zacytowanej uchwały NSA, fakt podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Poza wpływem na rozstrzygniecie pozostaje zatem argument, iż opieka nad babcią jest czasochłonna i trudna. Także fakt pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (przyznanego nawet bezterminowo przed dniem 1 stycznia 2013r.) również jest poza wpływem na rozstrzygnięcie. Konkludując należy wskazać, iż działanie organów administracji w sprawie jest zgodne z regulacją prawa materialnego, a dodatkowo Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi. a.tp.