II SA/Sz 5/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2014 r. przy udziale Prokuratora sprawy ze skargi G. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego S. M. na decyzje Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Wojewody na rzecz G. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego S. M. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] , Prezydent Miasta, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), po przeprowadzeniu postępowania na wniosek R. K., odmówił wymeldowania z pobytu stałego małoletniej G. M. z lokalu przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, podał, że małoletnia opuściła ww. lokal, który zamieszkiwała razem z matką – E. J. i ojczymem R. K., w grudniu 2009 r. z powodu śmierci matki. Po śmierci matki wstąpiła razem z R. K. w stosunek najmu tego lokalu, ale zamieszkała u babci. Postanowieniem z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt VIII RNsm 38/10 Sąd Rejonowy ograniczył władzę rodzicielską S. M. nad małoletnią G. M. poprzez ustanowienie rodziny zastępczej w osobie babci A. J. Obecnie małoletnia nadal mieszka razem z babcią w lokalu przy ul. [...] , gdzie jest zameldowana na pobyt czasowy. Ze zgodnych zeznań babci i ojca wynika, że małoletnia z chwilą osiągnięcia pełnoletności zamierza powrócić i ponownie zamieszkać w lokalu przy ul. [...]. Według organu, powyższe ustalenia faktyczne przesądzają, że G. M. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] , nie mniej z uwagi na umieszczenie jej z przyczyn losowych (śmierć matki) w rodzinie zastępczej nie została spełniona przesłanka wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegająca na opuszczeniu lokalu w sposób dobrowolny i trwały. Organ zaznaczył, że wymeldowanie małoletniej będzie możliwe dopiero po uzyskaniu przez nią pełnoletności i opuszczeniu rodziny zastępczej, o ile nie powróci do przedmiotowego lokalu. R. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że G. M. powinna być wymeldowana z zajmowanego przez niego lokalu, skoro tam nie mieszka. Podkreślił, że meldunek jest czynnością formalnoprawną i nie tworzy żadnych praw do lokalu, a zatem fakt, że małoletnia jest współnajemcą lokalu nie ma żadnego dla sprawy znaczenia. Istotne jest to, że przedmiotowy lokal opuściła po śmierci matki zgodnie z decyzją swojego opiekuna prawnego, tj. babci, u której to od kilku lat mieszka. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Wojewoda, decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uchylił w całości decyzję organu I instancji, jednocześnie orzekając o wymeldowaniu małoletniej G. M. z pobytu stałego z lokalu położonego w S. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji, podzielając trafność ustaleń faktycznych organu I instancji - z których to wynika, że G. M. obecnie nie mieszka w lokalu przy ul. [...], gdyż koncentruje interesy życiowe w lokalu przy ul. [...] u A. J., która pełni funkcję jej rodziny zastępczej - uznał, że spełniona została przesłanka opuszczenia lokalu w znaczeniu jakie temu pojęciu nadaje przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewoda podkreślił, że skoro Sąd Rejonowy, postanowieniem z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt VIII RNsm 38/10 umieścił małoletnią w rodzinie zastępczej, to tym samym zdecydował za jej przedstawiciela ustawowego o miejscu stałego zamieszkania strony przynajmniej do czasu uzyskania przez nią pełnoletności. Osoba ta zamieszkując razem z A. J. wykonała obowiązek zamieszkania w miejscu, które wyznaczył jej Sąd, co przesądza o opuszczeniu dotychczas zajmowanego lokalu. Wydanie decyzji przez organ I instancji, odmawiającej wymeldowania z pobytu stałego, w sytuacji, w której to centrum życiowe małoletniej zlokalizowane jest poza przedmiotowym lokalem, prowadzi do utrzymywania fikcji w ewidencji ludności i sprawia, że nie jest realizowany cel jakiemu służy instytucja zameldowania, tzn. potwierdzeniu faktu pobytu tej osoby w przedmiotowym lokalu. W związku z tym należało uchylić zaskarżoną decyzję i orzec o wymeldowaniu małoletniej z pobytu stałego. Decyzja o wymeldowaniu przyczyni się wyłącznie do uporządkowania i zaktualizowania ewidencji ludności i nie ma żadnego wpływu na zakres praw cywilnoprawnych jakie przysługują osobie wymeldowanej. G. M., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego w osobie ojca S. M., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wyżej opisaną decyzję Wojewody. Skarżąca podniosła, że w sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące możliwość wymeldowania jej z pobytu stałego, albowiem została zmuszona do opuszczenia lokalu decyzją Sądu. Pomimo tego, że przebywa w miejscu zamieszkania rodziny zastępczej wyznaczonej przez Sąd, to jest płatnikiem i najemcą lokalu przy ul. [...] tak samo jak R. K. Ponadto podkreśliła, że R. K. po śmierci E. J. uniemożliwił jej przebywanie oraz korzystanie z mieszkania, zaś po uzyskaniu przez nią pełnoletności ma opuścić lokal, który należał do jej matki. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Pismem z 19 maja 2014 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej J. M. zgłosiła swój udział w postępowaniu. W dniu 6 czerwca 2014 r. wpłynęło do Sądu pismo uczestnika postępowania R. K., w którym wniósł o oddalenie skargi. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej nie wyklucza wymeldowania z pobytu stałego. Wola małoletniego wyraża się bowiem przez zachowanie opiekuna co jest równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Na rozprawie w dniu 12 czerwca 2014 r. przedstawiciel ustawowy skarżącej S. M. oraz A. J., popierając skargę oświadczyli, że zostało wydane przez Sąd Rejonowy postanowienie z dnia 25 sierpnia 2010 r. sygn. akt II Ns 1318/10 o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej E. J., którego R. K. nie respektuje. Po ustanowieniu babci rodziną zastępczą, skarżąca została zameldowana u niej na pobyt czasowy. Po uzyskaniu pełnoletności ma wrócić do mieszkania przy ulicy [...]. Pełnomocnik uczestnika postępowania wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty zawarte we wcześniej złożonym do Sądu piśmie procesowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Przedmiotem zaskarżenia i kontroli Sądu stała się decyzja orzekająca o wymeldowaniu małoletniej G. M. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego zarejestrowanego w ewidencji ludności. Podstawą materialnoprawną wydania decyzji były przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, określanej dalej mianem "ustawy". Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W myśl art. 8 ust. 1 ustawy, osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące uważa się w szczególności: 1) wykonywanie pracy poza miejscem pobytu stałego; 2) pobyt związany z kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem lub ze względów rodzinnych; 3) odbywanie czynnej służby wojskowej; 4) pobyt w zakładach karnych i poprawczych, aresztach śledczych, schroniskach dla nieletnich i zakładach wychowawczych. Według postanowień art. 9a ustawy, za osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych obowiązek meldunkowy wykonuje jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu. W orzecznictwie przyjmuje się, że osoby, o których mowa w art. 9a ustawy, z woli ustawodawcy zostały pozbawione możliwości swobodnego decydowania o swoim miejscu zamieszkania i nie mogą skutecznie formułować zamiaru przebywania w określonym lokalu (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 535/12). Skład orzekający w niniejszej sprawie nie kwestionuje przywołanego poglądu o tym, że m.in. osoba małoletnia nie może decydować o swoim miejscu zamieszkania oraz zasady wywodzącej się z przepisów prawa cywilnego, wedle której, miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego). Tym niemniej każda sprawa dotycząca wymeldowania musi być rozpatrywana z uwzględnieniem konkretnych okoliczności stanu faktycznego. Kwestia ustalenia charakteru pobytu danej osoby i miejsca jej stałego zamieszkania pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, nie może bowiem ograniczyć się wyłącznie do powołania się na cel ustawy, który został jednoznacznie określony w art. 1 ust. 2 ustawy. Jak wynika z powołanego wyżej art. 6 ust. 1 ustawy, przesłanką wymaganą do uznania danego pobytu za pobyt stały jest zamiar stałego przebywania. Zamiar ten, jeżeli jest niczym nie ograniczony, przejawiać się może określonym zachowaniem się danej osoby, jej oświadczeniem i podejmowanymi krokami prawnymi. Z art. 9a ustawy wynika, że osoba małoletnia nie może skutecznie wyrażać swojej woli co do zamiaru zamieszkiwania. Jej miejsce pobytu związane jest z miejscem pobytu opiekuna. Nie musi to być jednak zawsze pobyt stały. Decyduje o tym w istocie wola opiekuna prawnego. Skoro osoba sprawująca opiekę wskazuje, że pobyt podopiecznego ma charakter wyłącznie czasowy, zbieżny i związany ze sprawowaniem opieki realizowanej w ramach rodziny zastępczej, która to opieka zakończy się wraz z uzyskaniem pełnoletności, to nie znajduje uzasadnienia stwierdzenie, że opiekun prawny potwierdził zamiar pobytu podopiecznego w miejscu pobytu tegoż opiekuna, jako stały zamiar przebywania w określonym lokalu. Pomimo, że co do zasady trafne są te argumenty organu i uczestnika postępowania, iż osoba małoletnia nie może skutecznie, pod względem prawnym, formułować swych planów co do zamiaru pobytu stałego. Tym niemniej, skoro jest ona w tym zakresie uzależniona od decyzji opiekuna prawnego, to należy przyjąć, że to opiekun prawny decyduje o miejscu pobytu małoletniego i jego charakterze. Skoro A. J., uczyniona mocą orzeczenia sądowego rodziną zastępczą dla małoletniej G. M., w toku całego postępowania jednoznacznie oświadczała, że pobyt podopiecznej ma charakter jedynie czasowy, co potwierdziła dokonując czynności zameldowania G. M. w lokalu przy ul. [...] na czas określony, to rolą organu było ustalenie, czy okoliczności sprawy podważają tego rodzaju oświadczenie, czy nie jest ono li tylko gołosłownym twierdzeniem. Organ meldunkowy winien rozważyć, czy okoliczności wskazywane przez opiekuna prawnego można uznać za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące, określone przykładowym ich wyszczególnieniu w art. 8 ust. 1 ustawy, które ma charakter otwarty. Ponownie rozpoznając sprawę należałoby rozważyć tą kwestię mając na względzie fakt, że małoletnia będzie mogła już uczestniczyć w sprawie bez przedstawiciela i sama będzie miała możliwość wykazać, poprzez złożenie oświadczenia, podjęte kroki faktyczne i prawne, czy istotnie realizuje lub dąży do realizacji stałego zamieszkania w lokalu przy ul. [...], którego jest nadal współnajemcą. Ocena podniesionych na rozprawie wobec R. K. zarzutów związanych z brakiem respektowania prawa małoletniej do spadku oraz lokalu mieszkalnego przy ul. [...], pozostaje poza kognicją sądu administracyjnego, podobnie jak i ewentualna ocena moralna jego postawy, która wykracza poza normatywne przesłanki prawa administracyjnego regulującego zasady ewidencjonowania miejsc pobytu obywateli. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny wobec uznania, że wydając zaskarżoną decyzję Wojewoda naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 6, art. 9a ustawy, w wyniku błędnej ich wykładni i zastosowania, które to uchybienie miało wpływ na przedwczesne zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł o jej uchyleniu. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w oparciu o art. 152, zaś o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej na mocy art. 250 ww. ustawy.