II SA/Po 274/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] 2013 r. nr [...]; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] 2013 r. nr [...], którą zobowiązano K. K. do zwrotu należności wypłaconych na rzecz K. P. z funduszu alimentacyjnego. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] Wójt Gminy D., działając na podstawie art.1 ust. 2, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1 i 2, art. 15 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 20 i 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm. - dalej: ustawa) przyznał K. P., jako osobie uprawnionej, świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. W dniu 3 października 2013 r. K. K. został zawiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] 2013 r. Wójt Gminy D., działając na podstawie art. 27 ust. 1, ust 1a, ust. 2 w związku z art.2 pkt 3, art. 12 ust. 1 i art. 25 ustawy, zobowiązał K. K. do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymanych przez osobę uprawnioną K. P. na podstawie decyzji [...] z dnia [...] 2012 r., w kwocie 6000 zł oraz ustawowych odsetek naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nota informująca o wysokości odsetek ustawowych oraz o nieprzekraczalnym terminie ich zwrotu zostanie wystosowana do zobowiązanego niezwłocznie po dokonaniu spłaty należności określonej decyzją. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu (art. 27 ust. 2 ustawy). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, a stopa odsetek ustawowych podlegająca zwrotowi wynosi w okresie od 15 grudnia 2008 r. - 13% , na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych. W odwołaniu K. K. podniósł, że decyzja z dnia 28 października 2013 r. jest dla niego krzywdząca, bowiem jego jedynym dochodem jest renta powypadkowa w kwocie 400 zł. Ponadto skarżący podał, że jest chory, często jest hospitalizowany i nie otrzymał powiadomienia o fakcie wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego. Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm. - dalej: K.p.a.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. powołało przepisy będące podstawą decyzji Wójta Gminy D. i uznało, że organ ten prawidłowo zobowiązał K. K. do zwrotu kwoty głównej w wysokości 6000 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Jednocześnie Kolegium poinformowało skarżącego, że zgodnie z art. 30 ust. 2 i 3 ustawy może on wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odroczenie płatności albo rozłożenie na raty z uwagi na swoją sytuację majątkową i życiową. W skardze K. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc że organ nie przeprowadził wyczerpującej oceny materiału dowodowego i nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i podał, że wystąpił z wnioskiem o umorzenie wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn aniżeli podniesione przez skarżącego. Podstawę rozstrzygnięcia w analizowanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009, Nr 1, poz. 7). Zgodnie z art. 27 ust. 1-2 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego aż do dnia spłaty. Decyzję w zakresie zwrotu wypłaconych świadczeń podejmuje organ właściwy wierzyciela co do zasady po zakończeniu okresu świadczeniowego, przy czym należy podkreślić, iż nie ma ona charakteru uznaniowego. Użycie bowiem przez ustawodawcę sformułowania "wydaje" oznacza, że organ właściwy wierzyciela nie ma swobody w decyzji, czy nakazać zwrot wypłaconych świadczeń, lecz do wydania takiego nakazu jest obowiązany. Trzeba zarazem zauważyć, że nałożenie obowiązku zwrotu określonych kwot w trybie art. 27 ustawy jest możliwe dopiero po ustaleniu, że wymienione świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały rzeczywiście wypłacone wraz ze szczegółowym określeniem ich wysokości oraz daty, w której dokonano wypłaty. Wspomniane okoliczności mają bowiem kluczowe znaczenie z punktu widzenia poprawności wyliczeń nie tylko co do samej należności głównej, lecz także co do odsetek. Należy odnotować, iż według art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznaje się na dany okres świadczeniowy, a wypłaca w okresach miesięcznych. Organ powinien zatem dysponować odpowiednim wyciągiem środków przekazywanych co miesiąc osobom uprawnionym wraz z określeniem wysokości odsetek, które narosły zgodnie z art. 27 ust. 1a tejże ustawy. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy oraz z uzasadnienia decyzji z dnia [...] 2013 r. wynika, że została ona oparta na decyzji z dnia [...] 2012 r., którą przyznano K. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W decyzji wskazano też kiedy przyznane świadczenia zostały wypłacone uprawnionemu. Organ nie podjął się jednak orientacyjnego wyliczenia odsetek przypadających do zapłaty na datę wydania decyzji. Odnosząc się do kwestii odsetek od przypadającej do zwrotu kwoty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt II SA/Po 309/11, gdzie wskazano, iż obliczenie ich nie jest bezwzględnym obowiązkiem organu wydającego decyzję. Art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprost wskazują, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela wypłaconych należności łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W konsekwencji, skoro w zasadzie data zapłaty odsetek zwykle będzie datą późniejszą od daty wydania decyzji, obliczenie takiej niepełnej kwoty odsetek i wskazanie jej w osnowie decyzji nie jest niezbędne. Nie oznacza to jednak, że organ może zaniechać naliczania należnych odsetek i w tym zakresie zdać się wyłącznie na stronę. Zdaniem Sądu, z uwagi na zasady zawarte w art. 8, art. 9 i art. 11 K.p.a. uzasadnione jest wyliczenie w uzasadnieniu decyzji aktualnej kwoty należnych odsetek (na dzień wydania decyzji lub inny oznaczony dzień) celem unaocznienia stronie rozmiaru należności odsetkowej obok należności głównej (z zastrzeżeniem, że kwota ta ulega zwiększeniu o odsetki należne do dnia faktycznej zapłaty należności głównej). Skoro organ powinien naliczać odsetki, stosownie do treści art. 27 ust. 1a powołanej ustawy, od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, to nie ma żadnych przeszkód prawnych ani techniczno-rachunkowych do wskazania w uzasadnieniu decyzji ich aktualnej wysokości, przypadającej na konkretny dzień. Odnosząc się natomiast do okoliczności podniesionych w skardze przez K. K. Sąd stwierdza, że nie dają one podstawy do zaniechania przez organ podjęcia decyzji o zobowiązaniu do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Jeżeli bowiem ustalone zostało, że należności z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone osobie uprawnionej, to wydanie decyzji zobowiązującej skarżącego do ich zwrotu jest konieczne. Sąd zwraca jednak uwagę, ze organ pouczył skarżącego, że może on złożyć wniosek o umorzenie należności co znajduje podstawę w przepisach art. 30 ustawy. W ust. 2 tego artykułu wskazano, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Mając to wszystko na uwadze, Sąd - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - postanowił uchylić decyzje obu instancji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.