II GSK 2448/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędziowie NSA Andrzej Kisielewicz Stanisław Gronowski Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 3321/13 w sprawie ze skargi A. S.A. w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz A. S.A. w K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3321/13, po rozpoznaniu skargi Agencji Rozwoju Regionu K. S.A. w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2013 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, 1/ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję M. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2013 r.; 2/ stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu oraz 3/ zasądził na rzecz skarżącej spółki zwrot kosztów postępowania. I Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Pismem z dnia [...] maja 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w Łodzi wystąpił do Dyrektora M. Oddziału Wojewódzkiego NFZ o rozpatrzenie sprawy objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. G. z tytułu wykonywania w dniu [...] kwietnia 2012 r. pracy na podstawie umowy zlecenia u płatnika - Agencji Rozwoju Regionu K. S.A. w K. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Dyrektor M. OW NFZ ustalił, że M. G. podlegał w dniu [...] kwietnia 2012 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania na podstawie umowy zlecenia pracy na rzecz płatnika - Agencji Rozwoju Regionu K. S.A. Odwołanie od powyższej decyzji złożył Prezes Zarządu Agencji Rozwoju Regionu K. S.A. Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przywołał treść art. 66 ust. 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa o świadczeniach), zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.c.), stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Organ wskazał również na regulację art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, w myśl której za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Organ odwoławczy podniósł, że umowa zawarta pomiędzy Agencją a M. G., której przedmiotem było przeprowadzenie wykładu na temat: "Analiza perspektyw rozwoju lokalnych telewizji", w jego ocenie, nie była umową o dzieło. Celem umów o dzieło jest wykreowanie utworu - rezultatu pracy twórczej, odznaczającego się indywidualnością i oryginalnością. Organ odwoławczy przywołał treść art. 734 § 1 k.c., zgodnie z którym przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie oraz treść art. 627 k.c., w którym przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Powołując się na stanowisko doktryny i judykatury organ wskazał, że umowa zlecenia to umowa o świadczenie usług, zaś umowa o dzieło to umowa rezultatu. Kryterium pozwalającym odróżnić umowę o dzieło od umowy zlecenia jest również możliwość poddania umówionego rezultatu dzieła sprawdzeniu na istnienie wad fizycznych. W związku z powyższym wypełnianie zadań w ramach badanej umowy nazwanej "umową o dzieło", tj. przeprowadzenie wykładu, którego przedmiotem była analiza perspektyw rozwoju lokalnych telewizji, nie może zostać zakwalifikowane jako umowa o dzieło, gdyż polegała na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Umowa ta była nakierowana na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności przez M. G., natomiast przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona co do tożsamości, powstała jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne (np. utwór w rozumieniu prawa autorskiego). Sporna w rozpoznawanej sprawie umowa nie nosi zatem znamion umowy o dzieło, gdyż nie zobowiązywała zleceniobiorcy do wykonania ściśle określonego wytworu - dzieła. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., Agencja Rozwoju Regionu K. S.A. zarzuciła naruszenie prawa procesowego, tj.: art. 7, 8, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23; powoływanej dalej jako: k.p.a.), przez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło do całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń odnośnie charakteru umowy łączącej skarżącą z M. G.. Ponadto Agencja zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach wskutek uznania, że M. G. podlegał w dniu [...] kwietnia 2012 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia na rzecz skarżącej, podczas gdy wykonywał on pracę na podstawie umowy o dzieło, co nie daje podstawy do objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyrokiem z dnia [...] czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje administracyjne obu instancji. Sąd I instancji, powołując się na regulacje prawne zawarte w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, a także w art. 627 i art. 734 § 1 kodeksu cywilnego, stwierdził, że umowa zlecenia to umowa o świadczenie usług (umowa starannego działania), a umowa o dzieło jest umową na wykonanie (umowa skutku). WSA podkreślił, że umowę o dzieło od umowy zlecenia odróżnia zwłaszcza to, że umowa o dzieło charakteryzuje się konkretnym i sprawdzalnym rezultatem (dziełem materialnym lub niematerialnym), natomiast w umowie o świadczenie usług przyjmujący zlecenie zobowiązuje się dokonać umówionych czynności. Sąd podzielił stanowisko organu, iż w przypadku każdej umowy decydująca jest jej treść czyli zadania, jakie zatrudniana osoba ma do wykonania, istota obowiązków umownych, które przyjmuje na siebie zawierający umowę. Zatem nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o charakterze współpracy. Sąd stwierdził jednakże, że sam fakt braku określonego dzieła materialnego bądź niematerialnego nie przesądza o tym, że umowa jest umową zlecenia i wynika z niej podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem Sądu I instancji umowa z dnia [...] kwietnia 2012 r. zawarta pomiędzy M. G. a Agencją, której przedmiotem było przeprowadzenie wykładu na temat: "Analiza perspektyw rozwoju lokalnych telewizji" oraz jednorazowy charakter czynności nią regulowany (wykład autorski), wskazuje na cechy zbliżające tę umowę do umowy o dzieło. II Skargę kasacyjną złożył Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia. Wyrok zaskarżył w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie niezbędnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: 1. przepisów art. 750 k.c. w zw. z art. 734 k.c., art. 627 i następne k.c., art. 66 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach i błędne przyjęcie, iż organ dokonał nieprawidłowej interpretacji charakteru przedmiotowej umowy oraz nieprawidłowo zastosował art. 66 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach – co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Szczegółową argumentację na poparcie zarzutu postawionego w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Agencja Rozwoju Regionu K. S.A. wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Skarżący kasacyjnie organ administracji sformułował tylko zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 750 k.c. w zw. z art. 734 k.c. i art. 627 k.c. w zw. z art. 66 ust. 1 i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, przez błędną ocenę charakteru umowy łączącej Agencję z wykładowcą M. G. i błędne przyjęcie, że jest to umowa o dzieło, której wykonawca nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stan faktyczny sprawy nie jest sporny, bowiem w aktach znajduje się umowa z dnia 2 kwietnia 2012 r., zatytułowana "Umowa o dzieło", mocą której Agencja Rozwoju Regionu K. S.A. zamówiła u wykładowcy M. G. przeprowadzenie w dacie określonej w umowie jednego tylko wykładu na temat określony w umowie przez zamawiającą Agencję, tj. na temat analizy perspektyw rozwoju lokalnej telewizji. Zdaniem organu, zawarta umowa jest umową zlecenia, z której zawarciem związane jest podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem Agencji zawarta umowa, zgodnie z nazwą, jest umową o dzieło, a co za tym idzie, nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle materiału dowodowego, a przede wszystkim wobec treści umowy, Agencja i Sąd I instancji wysnuły prawidłowy wniosek, że wykładowca M. G. wykonał na rzecz Agencji jednorazowe i jednostkowe dzieło, polegające na wygłoszeniu jednego tylko wykładu o określonej przez zamawiającego (Agencję) treści. Kwestia kwalifikacji umów o charakterze cywilnym musi opierać się na uregulowaniach k.c., zatem Sąd I instancji zasadnie i prawidłowo odwołał się w tym względzie do ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że w doktrynie i orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, iż wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie uzupełnienie por. np. wyrok SN z dnia 3 listopada 1999 r. IV CKN 152/00, LEX 45451), przy czym rezultat, na który umawiają się strony musi mieć samoistny byt pozwalający odróżnić wytworzone dzieło od innych przedmiotów. Nie ma jednak również wątpliwości, że dzieło może mieć postać niematerialną. Wówczas rezultat działania przyjmującego zamówienie na dzieło musi mieć charakter samoistny i musi przybrać określoną postać w świecie zjawisk zewnętrznych. Rezultat umowy o dzieło musi być konkretny, jednorazowy i indywidualnie oznaczony, zdefiniowany przez zamawiającego w momencie zawierania umowy i sprawdzalny (por. wyrok SN z dnia 27 marca 2013 r. I CSK 403/12, LEX 1341643 i wyrok SN z dnia 12 sierpnia 2015 r. I UK 389/14, LEX 1816587). W wyroku z dnia 4 czerwca 2014 r. (II UK 420/13, LEX 1480060) SN wyjaśnił, że możliwe jest zawarcie umowy o dzieło, nieobjętej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Ten warunek spełnia tylko wykład naukowy o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego indywidualnego dzieła naukowego (por. wyrok SN z dnia 27 sierpnia 2013 r. II UK 26/13, LEX 1379926 i z dnia 28 sierpnia 2014 r. II UK 12/14, LEX 1521243). Natomiast wykonanie szeregu powtarzających się czynności jest cechą charakterystyczną dla umów o świadczenie usług. Poglądy powyższe są oczywiście trafne i Naczelny Sąd Administracyjny je w pełni podziela. Przenosząc rozważania powyższe, będące wynikiem utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, na grunt sprawy niniejszej, uznać należy, że trafnie Sąd I instancji zakwalifikował przeprowadzenie jednego wykładu na niestandardowy temat, ściśle określony przez zamawiającego, jako zamówione dzieło w rozumieniu art. 627 k.c., nie zaś jako zlecenie wykonania usługi z art. 750 k.c. Ponieważ zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby wykonujące umówione zadanie na podstawie umowy o świadczenie usług nie zaś na podstawie umowy o dzieło, uznać należy, że Sąd I instancji po prawidłowym zakwalifikowaniu spornej umowy jako umowy o dzieło trafnie uznał, że M. G. nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie powołanego przepisu. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia prawa materialnego polegający na nieobjęciu wykonującego dzieło obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest nieuzasadniony. Ponieważ przedstawiony powyżej i jedyny zarzut skargi kasacyjnej okazał się nieusprawiedliwiony, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.