III SA/Kr 2100/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec(spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Janusz Bociąga Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. sprawy ze skarg A. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego z dnia 6 października 2014 r. nr [...] z dnia 6 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 6 października 2014 r. - Nr [.....] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [.....] 2014 r. Nr [.....] orzekającą o uchyleniu decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [....] 2013 r. Nr [....] przyznającej A. B. zasiłek okresowy od 1 listopada 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. w wysokości 700,00 zł; - Nr [....] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [....] 2014 r. Nr [....] orzekającą o uchyleniu decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [....] 2013 r. Nr [....] przyznającej A. B. zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w kwocie 90,00 zł miesięcznie dla A. B. i J. B. w okresie od 1 września 2013 r. do 31 grudnia 2013; - Nr [....] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [.....] 2014 r. Nr [....] orzekającą o uchyleniu decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [....] 2013 r. Nr [....] przyznającej A. B. zasiłek celowy na media w kwocie 200,00 zł. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art.8 ust. 3, 39 ust. 1 i 2, 41, 106 ust. 1 i 5 i 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). W uzasadnieniach decyzji wskazane zostały następujące okoliczności stanu faktycznego: Na podstawie decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [.....] Nr [....] i Nr [....] i z dnia [.....] 2013 r. Nr [....] przyznano A. B. zasiłek okresowy od 1 listopada 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. w wysokości 700,00 zł oraz zasiłki celowe na zakup posiłku lub żywności w kwocie 90,00 zł miesięcznie i na media w kwocie 200 zł. Podstawą decyzji było między innymi ustalenie, że A. B. spełniła kryterium dochodowe. Następnie organ powziął informację, że A. B. zawarła wraz z mężem w dniu 10 września 2013 r. przedwstępną umowę sprzedaży nieruchomości, stanowiącej lokal mieszkalny położony w C. przy ul. [....] lokal nr [....], której byli współwłaścicielami. Na mocy tej umowy otrzymali 1000 zł zadatku. W dniu 16 października 2013 r. zawarta została umowa sprzedaży tego lokalu za cenę 70.000,00 zł. A. B. nie poinformowała organu pomocowego o tym fakcie. Organ przyjął, że pobrane przez skarżącą świadczenia w postaci zasiłków celowych i okresowego stanowią nienależnie pobrane świadczenia, z uwagi na to, że sytuacja majątkowa skarżącej w dacie wydania decyzji pierwszych instancji nie uzasadniała przyznania jej tych świadczeń. Odwołując się od decyzji pierwszych instancji A. B. zarzuciła organowi nieprawidłową ocenę stanu faktycznego, nieuwzględniającą okoliczności, w jakich weszła w posiadanie mieszkania w C. przy ul. [.....]. Poprzednim właścicielem była jej matka I. K., która przekazała skarżącej i jej mężowi mieszkanie na zasadzie umowy dożywocia. Pieniądze ze sprzedaży mieszkania przypadły matce. Na dowód tego skarżąca załączyła oświadczenie matki. Dodała, że do wystąpienia o pomoc społeczną zmusiła ją dramatyczna sytuacja finansowa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzielając ustalenia faktyczne i prawne organu pierwszej instancji zaznaczyło, że zasiłki celowe i okresowe są świadczeniami ściśle uzależnionymi od spełnienia kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy). Kolegium nie zgodziło się z oceną materiału dowodowego przedstawioną w odwołaniu. Wskazało na załączone do akt sprawy akty notarialne. Na podstawie aktu notarialnego z 13 marca 2006 r. I. K., A. B. i J. B. zawarli umowę darowizny lokalu mieszkalnego nr [....] przy ul. [....] w C. z dożywotnią służebnością osobistą I. K. polegającą na korzystaniu z całego lokalu mieszkalnego. A. B. i jej mąż J. B. wbrew ocenie wyrażonej w odwołaniu byli właścicielami tego mieszkania. Następnie, jako współwłaściciele w dniu 16 października 2013 r. zawarli umowę sprzedaży wymienionego wyżej lokalu mieszkalnego w formie aktu notarialnego Rep.[.....]. Powyższe fakty dowodzą zdaniem organu odwoławczego zasadności uchylenia decyzji w przedmiocie przyznania zasiłków celowych i okresowego. Decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego stały się przedmiotem skarg A. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skargach opisane zostały szeroko okoliczności darowania skarżącej i jej mężowi lokalu mieszkalnego pryz ul. [....] w C., zwłaszcza relacje, jakie łączą ją z matką. W ocenie skarżącej nie ma znaczenia w sprawie okoliczność, że zostali wraz z mężem na podstawie umowy darowizny mieszkania właścicielami tego mieszkania, ale faktyczne dysponowanie środkami pochodzącymi ze sprzedaży mieszkania. Zaznaczyła, że pieniądze ze sprzedaży mieszkania w całości zostały przekazane I. K., która rozporządziła nimi według własnej woli. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi podlegają uwzględnieniu, lecz nie z przyczyn w nich wskazanych. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w związku z jego wydaniem do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji sąd bada czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa oraz czy została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu.. Kontroli Sądu podlegają decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy decyzje Wójta Gminy Z. z [.....] 2014 r. wydane w trybie przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, na podstawie których dokonano weryfikacji ostatecznych decyzji z [.....] i [....] 2013 r. przyznających A. B. zasiłki celowe i zasiłki okresowe. W ocenie sądu weryfikacja tych decyzji została przeprowadzona przez organ z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Zgodnie z przepisem 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Przepis ten stosuje się co prawda do weryfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej (eliminacji lub zmiany decyzji), niemniej w innych niż analizowane przypadki.Przepis art. 106 ust.5 ustawy o pomocy społecznej stanowi lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm – K.p.a..). Na gruncie K p.a. wzruszenie decyzji tworzących prawa nabyte dla stron może nastąpić na podstawie art. 155 lub art. 161. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy jest postępowaniem w nowej sprawie. Nie jest to kontynuowanie, czy rozpatrywanie na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją, przyznającą określone uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Jest to nowa sprawa administracyjna, której zakres wyznacza treść art. 106 ust. 5 ustawy (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1133/11, wyrok WSA w Łodzi z 19 września 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 477/14 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się przesłanek określonych w art. 106 ust. 5 ustawy wiąże się więc z wydaniem decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem ex nunc. Oznacza to, iż decyzja wydana w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy wywołuje jedynie skutek na przyszłość. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną może nastąpić jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy wyraźnie przepis prawa to przewiduje, a takim przepisem nie jest art. 106 ust. 5 ustawy. Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw, by uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej ex tunc, tj. wstecz, np. z chwilą zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego. (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 654/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Najistotniejszym jednak wskazaniem dla zastosowania przepisu art. 106 ust. 5 wynikającym z jego konstytutywnego charakteru decyzji wydanych na jego podstawie jest to, że znajduje zastosowanie jedynie do decyzji ostatecznej wywołującej w dalszym ciągu skutki przykładowo decyzji, na podstawie której beneficjent realizuje swoje uprawnienie. Nie znajdzie natomiast zastosowania do decyzji zrealizowanej, to znaczy takiej, której skutki już zostały skonsumowane. Tym samym, wydając decyzję w tym trybie, organ nie może wyeliminować decyzji przyznającej świadczenie za okres poprzedzający jej wydanie. Skutek ex nunc oznacza bowiem, że decyzja wydana w oparciu o ten przepis może wywoływać jedynie skutki od momentu uostatecznienia się takiej decyzji, nie może natomiast sięgać swoim zakresem do świadczenia pobranego przed jej wydaniem Z powyższego wynika, że w organ niniejszych sprawach nie mógł wzruszyć decyzji z [....] 2013 r. i [.....] 2013 r. w trybie przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ przyznawały one świadczenia za okres poprzedzający wydanie zaskarżonych decyzji i zostały "skonsumowane". A. B. pobrała przyznane na mocy tych decyzji zasiłki. Błędnie dokonana wykładnia przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej doprowadziła do nieuprawnionej na gruncie przepisów eliminacji ostatecznych decyzji przyznających skarżącej zasiłki celowe i zasiłek okresowy. Ponowie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji zobligowany będzie dokonać poprawnej wykładni art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego, stosując się do oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.). Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.