IV SA/Wa 845/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną - oddala skargę - Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2007 r. – zaskarżoną skargą przez M. S. (następcę prawnego pierwszego skarżącego J. S.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – uchylił decyzję Prezydenta m. W. umarzającą postępowanie wszczęte wnioskiem J. S. o ustalenie oraz wypłatę odszkodowania i odmówił uwzględnienia wniosku o odszkodowanie. Stan sprawy przedstawia się następująco: J. S. wnioskiem z [...] sierpnia 2006 r. wystąpił do Wojewody [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt oznaczony jako działki ew. nr [...] i [...] o pow. [...] m2, zajęty pod drogę publiczną - ul. [...] w W. Postanowieniem z [...] marca 2007 r. Wojewoda [...] wniosek J. S. przekazał zgodnie z właściwością do rozpatrzenia Prezydentowi m. W. Prezydent m. W. decyzją z [...] kwietnia 2007 r. umorzył postępowanie w sprawie opisanego wyżej wniosku. z uwagi na fakt złożenia wniosku po terminie wynikającym z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. –Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną [(Dz. U. Nr 133, poz. 872, ze zm.) – zwaną dalej: "ustawą reformującą"]. Od powyższej decyzji odwołał się J. S. Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2007 r. uchylił decyzję Prezydenta m. W. o umorzeniu postępowania i orzekł co do istoty, tj. odmówił uwzględnienia wniosku J. S. o odszkodowanie. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że stosownie do art. 73 ustawy reformującej nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem przysługującym dotychczasowemu właścicielowi. Z kolei zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy reformującej odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Organ zauważył, że z akt sprawy wynika, iż wniosek J. S. z dnia [...] sierpnia 2006 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania wpłynął do Kancelarii [...] Urzędu Wojewódzkiego w dniu [...] sierpnia 2006 r., natomiast do Kancelarii Urzędu m. W., ul. [...], w dniu [...] marca 2007 r., czyli po terminie określonym w ustawie. Tymczasem przewidziany w zacytowanym przepisie termin do złożenia wniosku o odszkodowanie jest terminem zawitym (prekluzyjnym) - należącym do kategorii prawa materialnego. Zgodnie z wolą ustawodawcy, przekroczenie zakreślonego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia, co oznacza, że dany podmiot utracił możliwość dochodzenia przysługujących mu uprawnień - roszczenie uległo prekluzji. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwała 5- ciu sędziów z 14.10.1996 r., sygn. akt OPK 19/96) uchybienie terminowi, który ogranicza w czasie dochodzenie przed powołanym do tego organem praw podmiotowych, powoduje wygaśnięcie tego prawa. Do jego przywrócenia nie jest uprawniony ani orzekający w sprawie organ ani też sąd, bowiem nie można tu zastosować przepisów prawa procesowego o przywróceniu terminu (art. 58-60 K.p.a.) ani przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących przedawnienia roszczeń majątkowych. W związku z tym nie mają tu znaczenia okoliczności usprawiedliwiające spóźnienie zgłoszenia wniosku zdarzeniami niezależnymi od strony. Wojewoda wyjaśnił też przyczynę uchylenia decyzji Prezydent m. W. w rozstrzygnięciu decyzji nieprawidłowo rozstrzygnął o umorzeniu postępowania w przedmiotowej sprawie. W sytuacji, kiedy strona domaga się odszkodowania przewidzianego w przepisach prawa materialnego (w niniejszej sprawie w art. 73 powołanej ustawy), ale nienależnego z powodu wygaśnięcia roszczenia, należy wydać decyzję odmawiającą żądaniu strony. Bezzasadność żądania strony musi bowiem być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania administracyjnego na zasadzie art. 105 K.p.a. W sprawie dotyczącej nieruchomości [...] odnoszącej się do uchybienia terminu do wniesienia żądania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 14 marca 2005 r. (sygn. akt I SA/Wa 68/04) stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego gruntu złożony z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. W., będącego terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia [...] stanowi przesłankę do nieuwzględnienia żądania strony. Stosownie zatem do cyt. art. 73 ust. 4 ustawy reformującej, roszczenie o odszkodowanie wygasło, a wiec organ I instancji powinien odmówić uwzględnienia wniosku J. S. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., organ odwoławczy rozstrzygnął jak wyżej. J. S. w skardze na decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2007 r. podniósł, że w swoich pismach do Wojewody czy Prezydenta z [...] sierpnia 2006 r., [...] i [...] kwietnia 2007 r. przedstawił wiele okoliczności, argumentów i próśb, które nie zostały uwzględnione. Decyzja odmowna jest dla niego krzywdząca i niezgodna z prawem, w tym Konstytucją, gdyż żadna nieruchomość nie może być zabrana właścicielowi bez odszkodowania. Wobec powyższego wnosi o wydanie orzeczenia czy są przesłanki do przyjęcia jego wniosku o odszkodowanie, mimo złożenia go po terminie. Wojewoda [...] – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Wojewody [...] z [...] czerwca 2007 r. nie narusza prawa w stopniu dającym podstawy do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Stosownie do art. 73 ust. 1 ustawy zmieniającej, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie – w myśl art. 73 ust. 4 ustawy zmieniającej - będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Norma ta odnosi się do instytucji odszkodowania, której zadaniem jest rekompensata uszczerbku majątkowego. Zatem właściciele nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, które na podstawie art. 73 ustawy zmieniającej stały się z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, mogli dochodzić jedynie odszkodowania przewidzianego w tym przepisie, zachowując wskazany w nim tryb (wyrok SN z 27.06.2001 r., sygn. akt II CKN 601/00, publ. OSNC 2002/2/27). Z przedstawionego stanu sprawy i akt sprawy wynika, że poprzednik prawny skarżącego wniosek o odszkodowanie za zajętą pod drogę publiczną jego własność wniósł w 2006 r. Okoliczność ta świadczy o niedochowaniu terminu wymaganego art. 73 ust. 4 ustawy zmieniającej. W momencie złożenia przez J. S. wniosku do organu administracji publicznej o odszkodowanie za grunt zajęty pod drogę, nie istniało już po jego stronie możliwe do zrealizowania na drodze postępowania administracyjnego podmiotowe prawo do odszkodowania. W tym miejscu należy przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 15 maja 2014 r. (sygn. akt I OSK 2730/12, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl), że "do ziszczenia się prawa podmiotowego do odszkodowania za odjęte prawo własności, możliwego do realizacji - nie na zasadach ogólnych prawa cywilnego - ale na drodze postępowania administracyjnego dochodzi tylko wtedy, kiedy istnieje materialna norma prawa administracyjnego stanowiąca podstawę żądania odszkodowania. Prawo do odszkodowania jako rekompensaty za odjęte prawo własności z woli ustawodawcy (art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformującej administrację publiczną) mogło być realizowane w wyznaczonym w ustawie terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. [...]. Ustanowiony w tym przepisie termin na złożenie wniosku o odszkodowanie jest terminem zawitym prawa materialnego, co oznacza, że przed rozpoczęciem biegu tego terminu roszczenie nie istnieje, natomiast po jego upływie wygasa.". Oznacza to, że złożony do organu administracji po dniu 31 grudnia 2005 r. wniosek o takie odszkodowanie nie mógł być merytorycznie rozpoznany przez organ, ponieważ zawarte w nim żądanie nie znajdowało już oparcia w obowiązującej normie materialnego prawa administracyjnego. W kontekście treści skargi zauważyć także trzeba, że przepis art. 73 ust. 4 ustawy zmieniającej był przedmiotem zainteresowania Trybunału Konstytucyjnego. Na przykład w wyroku z 19 maja 2011 r. (sygn. akt K 20/09) Trybunał podkreślił, że wprowadzenie 5-letniego okresu, w którym możliwe było dochodzenie roszczenia odszkodowawczego, przy jednoczesnych minimalnych wymogach proceduralnych, nie niweczy istoty prawa do słusznego odszkodowania. Kształtując taki a nie inny sposób dochodzenia roszczenia odszkodowawczego ustawodawca po pierwsze - odsunął w czasie możliwość jego zgłoszenia dając uprawnionym podmiotom dwa lata na uzyskanie informacji o przyjętym rozwiązaniu legislacyjnym i przygotowanie niezbędnych dokumentów, a po drugie - wyznaczył stosunkowo długi - bo 5-letni termin na wystąpienie z wnioskiem o odszkodowanie. Konkludując Trybunał stwierdził, że art. 73 ust. 4 jest zgodny z zasadą dopuszczalnych i proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (wyrok NSA z 15.05.2014 r., sygn. akt I OSK 2730/12, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Termin określony w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy z 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jako termin zawity prawa materialnego nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa, niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała temu terminowi. Dla biegu terminów prawa materialnego nie są bowiem istotne przyczyny jego uchybienia. W konsekwencji też złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania poza ustawowym terminem oznacza niemożność uwzględnienia roszczenia (wyrok WSA w Gdańsku z 25.02.2015 r., sygn. akt II SA/Gd 785/14, publ. Lex nr 1652134). Dalej okoliczność, że stan prawny zajętej pod drogę nieruchomości nie został uregulowany w dacie zakończenia biegu terminu do ewentualnego wniesienia wniosku o przyznanie odszkodowania, tj. wojewoda nie wydał decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy z 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nie ma żadnego wpływu na bieg terminu do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania (wyrok NSA z 15.05.2014 r., sygn. akt I OSK 2730/12, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec zgodności z prawem zaskarżonej decyzji skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 151 P.p.s.a. – oddalił skargę. | | | | | | | | | | | | | | | | | | | .